تاثیر جنگ بر کودکان: پیامدها و اثر روانی جنگ بر کودکان + راهکار
تاثیر جنگ بر کودکان فقط به صداهای انفجار و صحنههای مستقیم خشونت محدود نمیشود؛ حتی کودکانی که جنگ را از نزدیک نمیبینند هم ممکن است عمیقاً تحتتأثیر آن قرار بگیرند. نگرانیهای بزرگترها، اخبار نگرانکننده و تغییر فضای امن زندگی، بهتدریج آرامش روانی کودک را به هم میزند. تاثیر روانی جنگ بر کودکان معمولاً با ترس،اضطراب و احساس ناامنی آغاز میشود و اگر مدیریت نشود، میتواند به شکل اختلال خواب، وابستگی شدید به والدین، پرخاشگری یا افت تمرکزخودش را نشان دهد. اثرات جنگ در کودکان حتی ممکن است نمود جسمی پیدا کند و خودش را به شکل دلدرد،سردرد،بیاشتهایی یا پراشتهایی نشان دهد.
درک این واقعیت که کودکان بیش از آنچه تصور میکنیم حساس و آسیبپذیرند، اولین قدم برای همدلی، حمایت و محافظت آگاهانه از آنها در چنین شرایط دشواری است. اگر محافظت از کودکان در جنگ و پس از جنگ دغدغۀ شما هم هست، تا پایان این مطلب با ما در وبلاگ مامانی نو همراه باشید تا با توصیههای خانم کوثر یاوری، روانشناس کودک، در زمینه پیامدها تاثیر جنگ بر کودکان و راهکار والدین آشنا شویم.
ترس از جنگ در کودکان
ترس از جنگ در کودکان فقط یک احساس گذرا نیست؛ اگر نادیده گرفته شود، میتواند به استرس مزمن، پرخاشگری و افت تحصیلی تبدیل شود و حتی در بزرگسالی فرد دردسرآفرین شود.
ترس از جنگ در کودکان یکی از شایعترین واکنشها به شرایط ناپایدار و تهدیدکننده است. وحشت و استرس جنگ فقط به تجربۀ مستقیم خشونت مربوط نیست و حتی کودکانی که در مناطق دورتر زندگی میکنند، با دیدن تصاویر، شنیدن اخبار و نگرانی والدین، احساس ناامنی شدیدی را تجربه میکنند.
تاثیر جنگ بر کودکان میتواند به شکل کابوسها و ترس شبانه در کودکان، وابستگی بیشازحد به والدین، اضطراب جدایی یا حتی پرخاشگری بروز پیدا کند و بر روح و جسم بچهها اثرات گاه جبرانناپذیری بگذارد.
تاثیر جنگ بر کودکان فراتر از مواجهه مستقیم با خشونت است و حتی از طریق اخبار، اضطراب والدین و برهمخوردن روال زندگی، سلامت روان و جسم آنها را تهدید میکند. ترس، اضطراب، کابوس و بدخوابی شبانه، پرخاشگری، افت تحصیلی و بروز اختلالات جسمی از مهمترین پیامدهای ترس از جنگ در کودکان به شمار میروند. عواملی مانند احساس ناامنی، آوارگی و فقدان حمایت روانی این آسیبها را تشدید میکند. راهکارهایی مثل گفتوگوی صادقانه و آرام، محدود کردن اخبار، آموزش مهارتهای مقابلهای، ایجاد محیط امن خانوادگی و مراجعه به روانشناس کودک، نقش مهمی در کاهش تاثیر روانی جنگ بر کودکان و مراقبت روانی از کودکان هنگام جنگ دارد.

دلایل ترس از جنگ در کودکان
بحران جنگ برای کودکان زمانی عمیقتر میشود که کودک نتواند اتفاقات اطرافش را بفهمد یا درباره آنها احساس امنیت کند.
بحران جنگ برای کودکان تجربهای دشوار است که هضم آن برایشان ممکن نیست. کودکان به علتهای مختلفی تحت تاثیر جنگ قرار میگیرند و دچار ترس و اضطراب میشوند:
- احساس ناامنی و ترس از آسیب دیدن خود یا اعضای خانواده
- تغییر ناگهانی در روال زندگی روزمره
- مواجهه مستقیم با صحنههای خشن و جنگی
- فقدان حمایت روانی و اجتماعی کافی
- شنیدن اخبار خشونتآمیز و تصاویر تکاندهنده جنگ
- از دست دادن خانه، مدرسه یا دوستان
- اضطراب و استرس والدین که به کودک منتقل میشود

انواع واکنش های طبیعی کودکان در شرایط جنگی
تاثیر جنگ بر کودکان خودش را به شکلهای محتلفی و در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی نشان میدهد و کودک را به واکنشهای متفاوتی وامیدارد. با شناخت این واکنشهای طبیعی میتوانیم راهی برای محافظت از کودکان در جنگ و پس از جنگ پیدا کنیم:
| نوع واکنش | توضیح | نمونههایی از تاثیر جنگ بر کودکان |
|---|---|---|
| کاهش تمرکز و یادگیری | دشواری در تمرکز و انجام کارهای روزمره | افت تحصیلی، حواسپرتی |
| پسزدن یا انزوا | کنارهگیری از اطرافیان یا فعالیتها | تمایل به تنها بودن، کاهش تعامل با همسالان و خانواده |
| ترس و اضطراب | نگرانی شدید دربارۀ امنیت خود و خانواده | هراس شبانه، وحشت از صداهای بلند، گریه مکرر |
| عصبانیت و پرخاشگری | بروز هیجانات منفی و ناتوانی در کنترل خشم | ضربه زدن، فریاد زدن، پرخاشگری |
| بیتفاوتی یا افسردگی خفیف | بیعلاقگی به شادی و فعالیتهای محبوب | بیمیلی به بازی یا تعامل، کمحرف شدن |
| افزایش وابستگی به والدین | نیاز بیشتر به امنیت و حضور والدین | جدا نشدن از والدین، تنها بازی نکردن |
| بازگشت به رفتارهای کودکانه | رفتارهایی که قبلاً کنار گذاشته شدهاند، دوباره ظاهر میشوند | انگشت مکیدن، کودکانه صحبت کردن، دستشویی نرفتن |
| مشکلات جسمی | اختلالات فیزیکی ناشی از ترس و اضطراب | دل درد، سردرد، کاهش یا افزایش اشتها |
| اختلال خواب | دشواری در خوابیدن یا کابوسهای مکرر | بیدار شدن شبانه، گریه یا جیغ هنگام خواب |
| احساس گناه یا سرزنش خود | مقصر دانستن خود در وقوع جنگ | گفتن «اشتباه من بود» یا «اگر من نبودم…» |

روش مقابله با اضطراب جنگ در کودکان
اثرات جنگ در کودکان آنقدر مخرب است که باید تا حد امکان بچهها را از آنها دور نگه داشت. تاثیر جنگ بر کودکان با اضطرابی همراه است که خودش را با نشانههای جسمی مثل دلدرد و بیخوابی، نشانههای رفتاری مثل بیقراری و گریه یا نشانههای هیجانی مثل ترس و نگرانی مفرط، تحریکپذیری و احساس ناامنی بروز میدهد. در جدول زیر راههایی را برای مراقبت روانی از کودکان هنگام جنگ و کاهش اضطراب در کودکان در این دوران پیشنهاد دادهایم:
انواع فعالیتهای آرامشبخش برای کاهش اضطراب کودکان در شرایط جنگ
| اقداماتی برای مراقبت روانی از کودکان هنگام جنگ | کارکردها | نمونهها |
|---|---|---|
| نقاشی و رنگآمیزی | کودک میتواند بدون نیاز به کلمات احساسش را بیان کند | کتابهای رنگآمیزی، کشیدنِ مناظر آرامشبخش |
| بازیهای خلاقانه | بیان هیجانات و تخلیه استرس | عروسکبازی، لگو، بازی نقشآفرینی |
| قصهگویی و داستانسرایی | انتقال مفاهیم و آموزش مهارتهای مقابله با استرس از طریق داستان | خواندن کتابهای آرامشبخش، خلق داستان با کودک |
| فعالیتهای بدنی سبک | کاهش استرس و انرژی منفی از طریق تحرک فیزیکی | حرکات کششی، یوگا، پیادهروی کوتاه |
| تنفس عمیق و آرامشبخش | آموزش کنترل هیجانات و کاهش ضربان قلب | تمرین تنفس عمیق، دم و بازدمهای آهسته |
| موسیقی و آواز | کاهش اضطراب، حس آرامش و لذت | موسیقی آرام، نواختن سازهای ساده، آوازخوانی |
| ساخت کاردستی | تمرکز ذهن و افزایش حس موفقیت و کنترل | کاردستی با خمیر، مقوا، پارچه و غیره |
| وقتگذرانی در طبیعت یا فضای باز | کاهش اضطراب و ایجاد آرامش ذهنی | قدم زدن در حیاط یا پارک، مشاهده طبیعت، لمس گیاهان |
| بازیهای اجتماعی و گروهی | تقویت حس تعلق و حمایت اجتماعی | بازی با خواهر و برادر، همبازی شدن با کودکان دیگر در محیط امن |

تاثیرات جسمی جنگ بر کودکان
کودکان واکنشهای متفاوتی به جنگ نشان میدهند؛ از سکوت و انزوا گرفته تا خشم، وابستگی یا بازگشت به رفتارهای کودکانه.
یکی از نگرانکنندهترین تاثیرات جنگ بر کودکان پیامدهای جانی و جسمی آن است. صدمات فیزیکی، تغذیه ناکافی و نامناسب و نبود بهداشت مهمترین تاثیر جنگ روی کودکان هستند:
1. آسیبهای جسمی مستقیم
بر اساس آمارهای سازمان ملل، در مناطق جنگی کودکان بیشتر از گروههای سنی دیگر در معرض آسیب فیزیکی هستند. بمباران، تیراندازی و حملات هوایی موجب بروز جراحات شدید و گاه مرگبار میشود.
دیگر تاثیر جنگ بر کودکان، تخریب یا ناامن بودن مراکز درمانی است که دسترسی به خدمات پزشکی و حتی درمان زخمهای ساده کودکان را دشوار میکند. کمبود دارو و تجهیزات پزشکی این بحران جنگ برای کودکان را عمیقتر میکند.
2. سوءتغذیه و کمبود منابع
اختلال در تأمین مواد غذایی از پیامدهای مستقیم جنگ است و کودکان بیشترین آسیب را از این وضعیت میبینند. سوءتغذیه در مناطق جنگزده بسیار شایع است و میتواند باعث تضعیف سیستم ایمنی، کاهش رشد جسمی و در مواردی مرگ شود.
این شرایط معمولاً با افزایش بیماریهای عفونی همراه است، زیرا کودکان ضعیفتر مقاومت کمتری در برابر بیماریها دارند.
3. دسترسی محدود به خدمات بهداشتی
یکی دیگر از تاثیرات جنگ بر کودکان کمبود یا نبود خدمات بهداشتی است. توقف واکسیناسیون باعث بازگشت بیماریهایی مثل سرخک، فلج اطفال و عفونتهای گوارشی میشود که سلامت کودکان را تهدید میکنند.
نبود امکانات بهداشتی کافی سبب میشود مشکلات ساده پزشکی به بیماریهای خطرناک تبدیل شوند. کاهش مراقبتهای مادر و نوزاد نیز میتواند نرخ مرگومیر نوزادان را افزایش دهد.

تاثیر روانی جنگ بر کودکان
تاثیر جنگ بر کودکان فقط روانی نیست؛ ترس از جنگ میتواند سلامت جسمی، رفتارها و مهارتهای اجتماعی بچهها را هم تحت تاثیر قرار دهد.
رخدادهای ناراحتکننده جنگ میتوانند به روشهای مختلف بر سلامت روانی و عاطفی کودکان تأثیر بگذارند و در صورت درمان نشدن، پیامدهای طولانیمدت بر جای بگذارند. در اینجا تعدادی از اثرات روانی جنگ بر کودکان را با هم میخوانیم:
1. اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
شایعترین تاثیر جنگ بر کودکان شاید تروما یا اختلال استرس پس از سانحه باشد. کودکانی که در معرض صحنههای خشن، انفجار، فقدان عزیزان و ترس دائمی قرار میگیرند، متاسفانه اغلب دچار اضطراب، افسردگی در کودکان، کابوسهای مکرر، پرخاشگری،کاهش تمرکزو حتی افکار خودکشی میشوند.
تاثیر روانی جنگ بر کودکان ممکن است تا مدتها باقی بماند و بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و تعادل عاطفی بچهها اثر منفی بگذارد.
2. اثر جنگ بر رشد عاطفی و اجتماعی کودکان
تاثیر اخبار جنگ بر کودکان را جدی بگیرید. تجربه ناامنی، خشونت و فقدان خانواده کودک را دچار احساس بیاعتمادی و انزوای اجتماعی میکند و او را از برقراری ارتباط سالم بازمیدارد.
بسیاری از کودکان جنگزده دچار کمبود اعتمادبهنفس هستند؛ مسئلهای که در بزرگسالی میتواند سبب مشکلات ارتباطی و رفتاری شود. این معضل اهمیت مراقبت روانی از کودکان هنگام جنگ را دوچندان میکند.
3. کودکان سرباز و بهرهکشی روانی
در برخی مناطق درگیر از کودکان بهعنوان کودکسرباز سوءاستفاده میشود. این تجربه، علاوه بر آسیبهای جسمی، صدمات روانی عمیق و ماندگاری بر جای میگذارد.
از بین رفتن دوران کودکی، محرومیت از آموزش و قرار گرفتن در معرض خشونت شدید، زمینهساز بروز اختلالات روانی مزمن در آینده این کودکان میشود و یکی از تلخترین جلوههای تاثیر جنگ بر کودکان است. همچنین احساس ناامنی، کنرل نداشتن روی اوضاع، بهم ریختن روتین های کودک و غیره از دیگر عوامل تاثیر روانی جنگ بر کودکان بشمار میآید.

تاثیر جنگ بر کودکان از نظر اجتماعی
بحران جنگ برای کودکان پیامدهای اجتماعی بسیاری هم دارد که در ادامه به آنها میپردازیم:
1. بیخانمان شدن و آوارگی
آوارگی و بیخانمانی و زندگی در مناطق ناامن یا اردوگاهها، کودکان را در معرض خطراتی مانند سوءاستفاده، کار اجباری، ازدواج زودهنگام و محرومیت از تحصیل قرار میدهد که همگی از جدیترین اثرات جنگ در کودکان به شمار میآیند.

2. وقفه در تحصیل و آموزش
تخریب مدارس، کمبود معلم و ناامنیهای مداوم باعث میشود بسیاری از کودکان نتوانند به تحصیل ادامه دهند. آموزش علاوه بر انتقال دانش، نقش مهمی در ایجاد ثبات روانی و امید به آینده دارد و محرومیت از آن میتواند به ترک تحصیل، افت تحصیلی و کاهش مهارتهای اجتماعی منجر شود.
افت تحصیلی و مشکلات شناختی از تاثیر جنگ بر کودکان
کودکی که ذهنش مدام درگیر اخبار جنگ، ترس و نگرانی است، عملکرد درسی خوبی نخواهد داشت. در واقع افت عملکرد شناختی و تحصیلی یکی از اثرات اخبار جنگ بر کودکان است.
این بچهها در یادگیری، تمرکز و حل مسئله دچار مشکل میشوند، کمحافظه میشوند و حتی رشد زبانی و مهارتهای ارتباطی در آنها مختل میشود.
راهکارهای بهبود آموزش در مناطق جنگزده
برای کاستن از تاثیر جنگ بر کودکان و تحصیل آنها، راهکارهایی مانند ایجاد مدارس سیار و آموزش از راه دور، فراهمسازی فضاهای امن آموزشی، بهرهگیری از فناوریهای نوین در شرایط بحرانی و همکاریهای بینالمللی برای بازسازی مدارس و تأمین منابع آموزشی اهمیت زیادی دارد.
افزایش آگاهی، حمایت اجتماعی و اقدام جمعی میتواند نقش مؤثری در محافظت از کودکان در جنگ و پس از جنگ و ساختن آیندهای امنتر برای نسلهای بعدی داشته باشد.

تاثیر جنگ بر خانوادهها و نقش آن در حمایت از کودکان
حمایت عاطفی خانواده و حفظ احساس امنیت، مهمترین سپر برای کاهش اثرات جنگ بر کودکان است.
در شرایط جنگی، بسیاری از خانوادهها از هم میپاشند؛ والدین جان خود را از دست میدهند، ناپدید میشوند یا به دلیل فشارهای شدید روانی و اقتصادی توان مراقبت کافی از فرزندان را ندارند. در چنین وضعیتی، کودکان از حمایت عاطفی کافی محروم میمانند و ناچار میشوند مسئولیتهایی فراتر از سن خود بر عهده بگیرند.
چنین کودکانی بیش از دیگران در معرض خشونت، سوءاستفاده و بهرهکشی اجتماعی قرار میگیرند. به همین دلیل، تقویت خانوادهها، ارائه حمایتهای روانی و اجتماعی به والدین و ایجاد شبکههای حمایتی، نقش کلیدی در کاهش تاثیر جنگ بر کودکان دارد و میتواند تا حد زیادی از پیامدهای منفی این بحران بر سلامت و آینده آنها بکاهد.

برای کاهش ترس از جنگ در کودکان باید:
- با کودک با آرامش، صداقت و زبان ساده گفتگو کنید.
- به او آرامش، اطمینان و حس امنیت بدهید.
- برای صحبت دربارۀ جنگ از بازی، کتابخوانی یا داستانگویی کمک بگیرید
- کودک را تشویق کنید احساساتش را بیان کند
در گفتگو با کودک درباره جنگ نباید:
- واقعیت را بهطور کامل از او پنهان کنید
- احساسات و ترسهای کودک را کوچک بشمارید
- با ارائۀ جزئیات بیهوده وحشت و استرس او را تشدید کنید
آثار طولانیمدت جنگ بر کودکان و بزرگسالی آنها
تاثیر جنگ بر کودکان محدود به دوران کودکی نیست و بسیاری از آنها ممکن است در بزرگسالی نیز با پیامدهایی مانند اضطراب مزمن، افسردگی، ترومای روانی و دشواری در برقراری ارتباط اجتماعی مواجه شوند.
اثرات روانی جنگ بر کودکان چنان است که میتواند اشتغال و تشکیل خانواده را برایشان دشوار کند و حتی مشکلات جسمی برایشان ایجاد کند مثل اختلال خواب، بیماری قلبی و دیابت.
با این اوصاف، محافظت از کودکان در جنگ و پس از جنگ همراه با ارائه حمایتها و مداخلات روانی بهموقع میتواند بسیاری از پیامدهای مخرب جنگ بر کودکان را کاهش داده و به بهبود سلامت روان و توانمندیهای اجتماعی آنها در آینده کمک کند.

تاثیر اخبار جنگ بر روان کودکان
کودک هنوز توانایی درک وقایع و کنترل هیجانات خود را ندارد، بنابراین اخبار جنگ و خشونت میتواند بهشدت سلامت روان او را تهدید کند. مواجهه مداوم با اخبار جنگ کودک را دچار استرس و اضطراب شدید و طولانی میکند. موارد زیر تنها چند تاثیر اخبار جنگ بر روان کودکان هستند:
افزایش اضطراب و ترس: شنیدن اخبار جنگ میتواند باعث نگرانی مداوم کودکان درباره امنیت خود و خانوادهشان شود و حس ترس و ناامنی ایجاد کند.
مشکلات خواب: مواجهه با تصاویر و گزارشهای خشونتآمیز ممکن است باعث بیخوابی، کابوس، اختلال در الگوی خواب و ترس شبانه در کودکان شود.
تغییرات رفتاری: دیگر تاثیر جنگ بر کودکان مشکلات رفتاری مثل پرخاشگری، گوشهگیری یا رفتارهای غیرمعمول است که نشاندهنده فشار روانی اخبار جنگ است.
کاهش تمرکز: استرس و اضطراب ناشی از اخبار جنگ میتواند توانایی کودکان در تمرکز، یادگیری و انجام تکالیف تحصیلی را کاهش دهد.

راهکارهای جلوگیری از آسیبهای روانی ناشی از اخبار جنگ بر کودکان
شنیدن مداوم اخبار ناراحتکننده از رسانهها یا اطرافیان، یکی از دلایل اصلی ترس از جنگ در کودکان است.
والدین میتوانند با راهکارهای ساده اما مؤثری، اضطراب و استرس کودکان را کنترل کنند و تا حد امکان جلوی تاثیر جنگ روی کودکان را بگیرند:
1. محدود کردن دسترسی به اخبار
با کنترل دسترسی و نظارت بر محتوای خبری، میتوانید اضطراب و ترس از جنگ در کودکان را بهطور مؤثری کاهش دهید.
از تماشای اخبار جنگ از طریق تلویزیون و شبکههای اجتماعی یا صحبت کردن درباره آن در حضور کودک خودداری کنید. همچنین به کمک بعضی نرمافزارهای خاص میتوانید اخبار ناخواسته و خشن درباره جنگ را در شبکههای اجتماعی فیلتر کنید تا کودک آنها را نبیند.
2. ایجاد فضای گفتگو و آرامش در خانه
ایجاد فضایی امن و آرام در خانواده به کودکان کمک میکند تا نگرانیها و استرسهای خود را بیان کنند و احساس امنیت بیشتری داشته باشند.
با شنیدن فعال و بدون قضاوت، ارائه توضیحات ساده و متناسب با سن کودک و اطمینانبخشی درباره امنیتشان، میتوانید تاثیر روانی جنگ بر کودکان را کاهش داده و فضای گفتوگو و آرامش را در خانه تقویت کنند.
3. آموزش مهارتهای مقابلهای به کودکان
یکی از راههای موثر برای مراقبت روانی از کودکان هنگام جنگ آموزش مهارتهای کنترل استرس است. بچهها با یادگیری تکنیکهایی مانند تنفس عمیق، تمرینهای ساده آرامسازی و مدیتیشن کودکانه، میتوانند در موقعیتهای اضطرابآور خود را آرام کنند.
همچنین آموزش حل مسئله به آنها کمک میکند نگرانیهای خود را منطقیتر مدیریت کنند. در کنار اینها، فعالیتهایی مثل ورزش، نقاشی یا بازیهای گروهی هم نقش مهمی در تخلیه هیجانات، ایجاد احساس امنیت و کاهش تاثیر جنگ بر کودکان دارند.
4. ایجاد محیط امن و حمایتی در خانه
ایجاد محیطی امن و حمایتگر در خانه به بچهها حس امنیت و آرامش میدهد. روال همیشگی زندگی را تا حد ممکن حفظ کنید، فعالیتهای مثبت خانوادگی مانند بازی یا آشپزی گروهی، حمایت عاطفی مستمر و تشویق کودکان به ابراز احساساتشان از طریق گفتگو یا هنر، همگی باعث تقویت اعتماد، کاهش اضطراب و ارتقای حس امنیت در کودکان میشوند.
5. دریافت مشاوره
روانشناس کودک میتواند از طریق روشهای تخصصی مثل بازیدرمانی تحمل بحران جنگ برای کودکان را آسانتر کرده و تا حدودی از تاثیر اخبار جنگ بر کودکان بکاهند.

چگونه در مورد جنگ با کودکان صحبت کنیم؟
گفتوگو با کودک دربارۀ جنگ دقت و ظرافت زیادی میطلبد. برای مراقبت روانی از کودک هنگام جنگ، با او با صداقت و آرامش صحبت کنید، به او امنیت بدهید، احساساتش را جویا شوید و برای راحتی بیشتر موضوع را در قالب داستان، بازی یا نقاشی برایش توضیح دهید.
صحبت کردن درباره جنگ برای بچهها باید با ظرافت، آگاهی و اصول روانشناختی دقیق همراه باشد، زیرا شیوه بیان ما میتواند نقش مهمی در کاهش ترس از جنگ در کودکان و مدیریت تاثیر روانی جنگ بر کودکان داشته باشد. اینها مهمترین نکاتی هستند که برای گفتگو با کودک دربارۀ جنگ باید رعایت کنید:
- صداقت و شفافیت اهمیت زیادی دارد: بهتر است واقعیتها را ساده و متناسب با سن کودک توضیح دهید، بدون آنکه ورارد جزئیات خشن و آزاردهنده شوید.
- به حرفهای کودک خوب گوش بدهید: اجازه دهید کودک آزادانه سوالاتش را بپرسد و احساساتش را بیان کند. به کودک اطمینان دهید که با دقت به حرفهایش گوش میکنید.
- آرامش خود را حفظ کنید: برای کاستن از تاثیر جنگ بر کودکان، آرامش شما نقش کلیدی را بازی میکند. وقتی کودک ببیند شما آرام هستید و به او اطمینان میدهید که امنیت دارد، اضطرابش کاهش مییابد.
- از داستان، نقاشی یا بازی کمک بگیرید: سعی کنید این موضوع پیچیده و جدی را با چاشنی بازی و قصه برای کودک توضیح دهید. علاوهبراین، تشویق کودک به بیان احساسات، به او میآموزد که ترس، غم یا نگرانی در چنین شرایطی طبیعی است.
در مقابل، برخی اشتباهات میتوانند بحران جنگ برای کودکان را وخیمتر کنند؛ مانند پنهان کردن کامل واقعیت که باعث سردرگمی میشود، بیان جزئیات نادرست و ترسناک که اضطراب را افزایش میدهد، یا نادیده گرفتن احساسات کودک و کوچک شمردن نگرانیهای او. گفتگوی آگاهانه و حمایتگرانه، یکی از مهمترین اقدامات در مراقبت روانی از کودکان هنگام جنگ است.

حمایتهای بینالمللی برای کاهش تاثیر جنگ بر کودکان
سازمانهایی مثل یونیسف، سازمان بهداشت جهانی و بسیاری از نهادهای غیردولتی فعال در حوزه حقوق کودک، تلاش میکنند با ارائه خدمات آموزشی، مراقبتهای پزشکی و برنامههای حمایتی، بخشی از اثرات جنگ در کودکان را جبران کنند.
این اقدامات شامل بازسازی ساختار خانواده، حمایت اجتماعی و ارائه خدمات تخصصی در حوزه کاهش تاثیر جنگ بر کودکان است.
اهمیت آموزش و حمایت روانی
آموزش و حمایت روانی از کودکان، دو رکن اساسی در ترمیم آسیبهای ناشی از جنگ هستند. برپایی مدارس موقت، فضاهای امن آموزشی و محیطهایی برای بازی و تعامل اجتماعی، به کودکان کمک میکند تا حس ثبات، تعلق و امید به آینده را دوباره تجربه کنند.
همچنین برنامههای مشاوره و رواندرمانی توسط روانشناس کودک میتواند در کاهش تاثیر روانی جنگ بر کودکان، بهویژه علائم تروما و اختلالات اضطرابی، مؤثر باشد و عملکرد تحصیلی و اجتماعی آنها را بهتر کند.
سیاستهای ملی و بینالمللی برای حمایت از کودکان جنگزده
تدوین و اجرای سیاستهای ملی و بینالمللی یکی از مهمترین راهکارها برای کاهش تاثیر جنگ بر کودکان است. این سیاستها باید بر ممنوعیت به خدمت گرفتن کودکان در جنگ، تضمین دسترسی آنها به آموزش و خدمات بهداشتی و حمایت همهجانبه از خانوادههای آسیبدیده متمرکز باشند.

مطالعه موردی در خصوص تاثیر جنگ بر کودکان
سوریه، یمن، اوکراین و فلسطین از کشورهای جنگزدهای هستند که تاثیرات جنگ بر کودکانش بسیار تکاندهنده است. از دست دادن خانواده، ویرانی و آوارگی میتواند اثرات فیزیکی و روحی شدید و ماندگاری بر این کودکان بگذارد.
جنگ سوریه و تاثیر آن بر کودکان
در جریان جنگ سوریه، صدها هزار کودک کشته یا مجروح شدهاند و میلیونها نفر ناچار به ترک خانههای خود شدهاند. این شرایط، زندگی روزمره و احساس امنیت کودکان را بهطور کامل مختل کرده است.
پژوهشها نشان میدهد که تعداد زیادی از کودکان سوری با علائم شدید اضطراب و افسردگی دستوپنجه نرم میکنند که نمونهای آشکار از اثرات روانی جنگ بر کودکان است.
در کنار این آسیبهای روانی، دسترسی محدود به امکانات آموزشی و بهداشتی وضعیت را پیچیدهتر کرده است. بسیاری از کودکان به دلیل تخریب مدارس یا ناامنی، از تحصیل بازماندهاند و همین مسئله آنها را در معرض خطر کار کودک و دیگر آسیبهای اجتماعی قرار داده است.

سوالات متداول در خصوص تاثیر جنگ بر کودکان
این مطلب از وبلاگ مامانی نو را به پاسخ به چند سوال مهم دربارۀ ترس از جنگ در کودکان و راههای مقابله با تاثیرات مخرب جنگ بر بچهها به پایان میرسانیم.
چه زمانی باید درباره جنگ با کودک صحبت کنیم؟
بهترین زمان برای گفتگو در این زمینه زمانی است که خود او سوال میپرسد یا نشانههایی از نگرانی و اضطراب نشان میدهد. برای کاستن از تاثیر جنگ بر کودکان با زبان ساده با او صحبت کنید، به نگرانیهایش گوش دهید و اطمینان دهید که در کنار شما امنیت دارد.
چطور دسترسی کودکان به اخبار جنگ را کم کنیم؟
در حضور کودکان از تماشای شبکهها یا صفحات خبری خودداری کنید، همچنین به محتوای رسانههایی که کودک به آنها دسترسی دارد نیز نظارت داشته باشید.
کدام مهارتهای مقابلهای برای کاهش استرس کودکان در زمان جنگ مفید است؟
برای کاستن از تاثیر روانی جنگ بر کودکان مهارتهایی مثل نفس عمیق کشیدن، تمرینات آرامشبخش و مهارتهای حل مسئله را آموزش دهید تا بتوانند با ترس و اضطراب خود مقابله کنند.
چطور با کودکان نگران در مورد جنگ صحبت کنیم؟
با آرامش و صادقانه با آنها صحبت کنید. به احساسات کودک خوب گوش دهید و سعی کنید اوضاع را با زبان ساده و مناسب سنشان برای آنها توضیح دهید.
نقش والدین در ایجاد احساس امنیت و آرامش برای کودکان در شرایط جنگی چیست؟
حفظ آرامش و ثبات روانی والدین نقش مهمی در ایجاد احساس ثبات، حمایت و امنیت در کودکان دارند. وقت گذاشتن برای بازی و تفریح، ایجاد روالهای روزانه منظم و صحبت صمیمانه میتواند تاثیر جنگ بر کودکان را کاهش دهد.

منبع: savethechildren
- اشتباهات رایج در تربیت فرزند: 34 اشتباه مهم والدین در...
- والدگری آگاهانه: 6 اصل والدگری آگاهانه + مزایا و معایب
- استعدادیابی کودکان: روش استعداد شناسی کودکان + بهترین زمان
- ترس شبانه در کودکان: علتها و علائم + بهترین راههای...
- دیر حرف زدن کودک: علل و نشانهها + بهترین روش...
- علائم کمبود مواد معدنی در کودکان: علائم + عوارض و...