علائم کمبود مواد معدنی در کودکان: علائم + عوارض و روش پیشگیری

علائم کمبود مواد معدنی در کودکان چیست؟ احساس خستگی و کم انرژی بودن، درد و ضعف استخوان‌ها و عضلات، سوزن سوزن شدن یا بی حسی دست و پا، تغییر در اشتها، نوسنات خلقیث و تحریک پذیری، ناخن های شکننده و بیماری‌های مکرر از نشانه‌های کمبود موادمعدنی در بدن است.

بروز علائم کمبود مواد معدنی در کودکان می‌تواند دلایل مختلفی همچون رژیم غذایی نامناسب، استفاده از داروهای خاص و مشکلات پزشکی داشته باشد. در ادامه این مطلب از بلاگ مامانی نو از دیدگاه خانم کوثر یاوری، روانشناس کودک به بررسی نشانه‌ها و عوارض کمبود این مواد بر کودکان از لحاظ جسمی و ذهنی پرداخته و راهکارهای پیشگشری و برطرف کردن آن را بیان می‌نماییم.

منظور از مواد معدنی چیست و چرا مهم هستند؟

مواد معدنی نقش مهمی در تامین انرژی، استحکام استخوان‌ها، عملکرد ماهیچه‌ها و تمرکز ذهنی دارند و کمبودشان می‌تواند سلامت کلی بدن را مختل کند.

در بحث علائم کمبود مواد معدنی در کودکان، اول بیاید ببینیم که اصلاً مواد معدنی چه هستند. مواد معدنی ریزمغذی‌هایی هستند که بدن برای حفظ سلامت، حتی در مقادیر کم، به آن‌ها نیاز دارد و خودِ بدن قادر به ساختشان نیست. بنابراین، شما باید آن‌ها را از غذا یا مکمل‌ها دریافت کنید.

کمبود ویتامین و مواد معدنی در کودکان چقدر شایع است؟

بر اساس داده‌های پژوهشی جهانی، کمبود حداقل یک ویتامین یا ماده معدنی در بیش از نیمی از کودکان پیش‌دبستانی در سراسر جهان وجود دارد. در نتیجه، این مشکل در بسیاری از کشورها شایع است. با این حال، دقیقاً کمبود مواد معدنی در کودکان به چه شکل خود را نشان می‌دهد؟

مهمترین علائم کمبود مواد معدنی در کودکان

علائم کمبود مواد معدنی در کودکان به شکل‌های مختلف خود را نشان می‌دهد که عبارتند از:

1. کاهش انرژی و احساس خستگی از علائم کمبود مواد معدنی در کودکان

وقتی کودک به طور کافی مواد معدنی و ویتامین‌ها مانند آهن، ویتامین B12 دریافت نکند، بدن او نمی‌تواند به طور موثر انرژی تولید کند. در نتیجه، اکسیژن کافی به عضلات نمی‌رسد و کودک زود خسته شده و احساس ضعف می‌کند. 

2. گرفتگی یا ضعف عضلانی

منیزیم، پتاسیم و کلسیم برای عملکرد صحیح عضلات ضروری هستند و کمبود هر یک از آن‌ها می‌تواند باعث گرفتگی ناگهانی یا ضعف مداوم عضلانی در کودکان شود. بنابراین، اسپاسم یا درد عضلانی می‌تواند یکی از علائم کمبود مواد معدنی در کودکان باشد.

3. عفونت‌ها یا بیماری‌های مکرر به خاطر ضعف عملکرد سیستم ایمنی

روی، سلنیوم و ویتامین C نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی دارند و کمبود آن‌ها می‌تواند مقاومت بدن کودک در برابر بیماری‌ها را کاهش دهد. 

4. درد یا ضعف استخوان

استخوان‌های کودک برای استخوان‌سازی و استحکام خود به کلسیم و ویتامین D و منیزیم احتیاج دارد. بنابراین، اگر کودک این مواد معدنی را به میزان مورد نیاز دریافت نکند، می‌تواند درد و ضعف استخوان داشته باشد. بنابراین، یکی از علائم کمبود مواد معدنی در کودکان درد یا ضعف استخوان‌ها است.

5. سوزن سوزن شدن یا بی‌حسی

منیزیم و کلسیم برای عملکرد صحیح اعصاب و انتقال سیگنال‌های عصبی بدن کودک ضروری هستند. در نتیجه، کمبود آن‌ها می‌تواند باعث سوزن سوزن شدن یا بی‌حسی دست و پا در کودکان شود.

6. تغییر در اشتها یا طعم

در صورتی که بدن کودک به مقدار کافی روی نداشته باشد، حس چشایی و بویایی‌اش تحت‌تاثیر قرار می‌گیرد. در نتیجه، کودک ممکن است اشتهایش کم شود یا طعم غذا برایش تغییر یابد. برای همین، تغییر در اشتها یا طعم غذا می‌تواند یکی از علائم کمبود مواد معدنی در کودکان باشد.

7. بهبود آهسته زخم

کمبود روی یا ویتامین C در بدن کودک می‌تواند روند ترمیم زخم‌ها و کبودی‌ها را کند کند، چون این مواد برای ترمیم بافت و سلامت پوست کودک ضروری هستند. بنابراین، کند بودن بستن زخم‌ها هم می‌تواند یکی از علائم کمبود مواد معدنی در کودکان باشد.

8. نوسانات خلقی یا تحریک پذیری

برای داشتن یک روحیه خوب و آرام مغز و دستگاه عصبی به منیزیم و روی نیاز دارد. بنابراین، کمبود این دو عنصر می‌تواند دستگاه عصبی بدن کودک را تحت‌تاثیر قرار داده و باعث بروز نوسانات خلقی یا تحریک‌پذیری کودک شود.

9. مشکلات پوست، مو

مواد معدنی و ویتامین‌ها در حفظ سلامت پوست، مو و ناخن نقش اساسی دارند و کمبود آن‌ها می‌تواند باعث خشکی پوست، ریزش مو یا شکنندگی ناخن‌ها در کودکان شود. به همین دلیل، بروز این مشکلات یکی از علائم کمبود مواد معدنی در کودکان است.

10. ناخن‌های شکننده

برای اینکه کودک ناخن‌های محکمی داشته باشد، بدنش نیاز به مواد معدنی مثل آهن و روی دارد. در نتیجه، کمبود آنها باعث نازک و شکننده شدن ناخن‌های کودک می‌شود.

همچنین، اگر بدن کودک ویتامینی مثل بیوتین به اندازه کافی نداشته باشد، ترمیم و ساخت ناخن‌ها دچار مشکل می‌شود و ناخن‌ها زود می‌شکنند. برای همین، شکننده بودن ناخن‌ها یکی از علائم کمبود مواد معدنی در کودکان است.

تاثیر کمبود برخی مواد معدنی بر سلامت کودکان

در بخش‌های قبلی در مورد علائم کمبود مواد معدنی در کودکان صحبت کردیم. اما آیا می‌دانید که هر کدام از مواد معدنی و کمبودشان چه تاثیری روی بدن کودک دارند؟

1. آهن

کمبود آهن در کودکان چه علائمی دارد؟

• نقش در بدن: گلبول‌های قرمز تولید کرده و اکسیژن را در خون حمل می‌کند
• علائم کمبود: رنگ‌پریدگی، خستگی مداوم، سرگیجه، تپش قلب، ضعف بدنی، سردرد و کاهش تمرکز
• درمان: مصرف منابعی مانند گوشت قرمز، عدس و اسفناج به‌همراه مکمل‌های آهن و ویتامین C می‌تواند به بهبود جذب آهن کمک کند.

2. کلسیم

کمبود کلسیم در کودکان چه علائمی دارد و روش درمانی آن چیست؟

• نقش در بدن: کمک به سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها و پشتیبانی از عملکرد صحیح عضلات و اعصاب
• علائم کمبود: ضعف و درد استخوان‌ها، افزایش خطر پوکی استخوان و بروز مشکلات دندانی
• درمان: مصرف لبنیات، بادام، سبزیجات برگ‌سبز و در صورت نیاز استفاده از مکمل‌های کلسیم

3. زینک (روی)

عنصر زینک چه نقشی در بدن کودکتان دارد و علائم کمبود آن چیست؟

• نقش در بدن: تقویت سیستم ایمنی، رشد مو و تسریع بهبود زخم‌ها
• علائم کمبود: ریزش مو، افزایش بروز عفونت‌ها و تأخیر در بهبود زخم‌ها
• درمان: مصرف گوشت قرمز، حبوبات، آجیل، لبنیات و در صورت نیاز مکمل‌های زینک

4. سلنیوم

نقش سلنیوم در بدن کودک چیست؟

• نقش در بدن: سلنیوم به تقویت سیستم ایمنی و محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب اکسیداتیو کمک می‌کند
• علائم کمبود سلنیوم: ضعف سیستم ایمنی، خستگی، ریزش مو و افزایش حساسیت به عفونت‌ها
• درمان: مصرف متعادل نمک خوراکی و در صورت نیاز، جایگزینی الکترولیت‌ها

5. منیزیوم

کمبود منیزیم در بدن کودکان چه علائمی دارد و چطور می‌توان آن را درمان کرد؟

• نقش در بدن: کمک به عملکرد صحیح عضلات و اعصاب، حفظ سلامت استخوان‌ها و تولید انرژی در بدن کودکان
• علائم کمبود: ضعف و گرفتگی عضلات، بی‌قراری، اختلال خواب و کاهش اشتها
• درمان: مصرف منابع غذایی غنی از منیزیم مانند سبزیجات برگ‌سبز، آجیل و غلات کامل یا در صورت نیاز مکمل‌های منیزیم

6. پتاسیوم

عنصر پتاسیم ماده معدنی مهمی در بدن انسان است که کمبود آن می‌تواند علائم زیر را داشته باشد:

• نقش در بدن: کمک به تنظیم فشار خون، عملکرد عضلات و اعصاب و تعادل مایعات در بدن
• علائم کمبود: ضعف عضلانی، گرفتگی عضلات، خستگی و ضربان قلب نامنظم
• درمان: مصرف میوه‌ها و سبزیجات غنی از پتاسیم مانند موز، سیب‌زمینی و سبزیجات برگ‌سبز یا در صورت نیاز تحت نظر پزشک با مکمل‌های پتاسیم

علت ایجاد کمبود مواد معدنی در کودکان چیست؟

در بخش‌های قبلی عمدتاٌ در مورد علائم کمبود مواد معدنی در کودکان صحبت کردیم. اما آیا می‌دانید که دلایل این کمبود چیست؟

1. رژیم غذایی نامناسب

اگر کودک شما رژیمی داشته باشد که تنوع مواد غذایی به اندازه کافی در آن نباشد، ممکن است بدن کودک خیلی زود دچار کمبود ویتامین و مواد معدنی ضروری شود.

برای مثال، مصرف ناکافی میوه‌ها، سبزیجات، لبنیات، گوشت و حبوبات باعث می‌شود بدن کودک نتواند نیازهای خود را به مواد معدنی مانند آهن، کلسیم و روی تأمین کند. برای همین هم علائم کمبود مواد معدنی در کودکان رابطه مستقیمی با رژیم غذایی نامناسب دارد.

2. استفاده از داروهای خاص

برخی داروها مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضد تشنج و مدرها می‌توانند جذب یا دفع مواد معدنی مانند کلسیم، منیزیم و روی را در بدن کودکان مختل کنند. بنابراین، این اختلال باعث کاهش سطح این مواد معدنی در بدن می‌شود.

3. مشکلات پزشکی

برخی مشکلات پزشکی مانند بیماری‌های گوارشی، نارسایی کلیه یا اختلالات جذب روده می‌توانند مانع جذب کافی مواد معدنی مانند آهن، کلسیم و منیزیم و به مرور زمان، بروز علائم کمبود مواد معدنی در کودکان شوند.

4. مصرف الکل

با اینکه کودکان اجازه ندارند الکل بنوشند، اما بد نیست در مورد اثر الکل روی جذب مواد معدنی روی بدن بدانید. مصرف الکل می‌تواند جذب و متابولیسم مواد معدنی مهم مانند روی، منیزیم و کلسیم را در بدن مختل کند و منجر به کمبود این مواد شود.

راهکار پیشگیری و درمان کمبود مواد معدنی در کودکان

برای برطرف کردن علائم کمبود مواد معدنی در کودکان چه راه حل‌هایی می‌توانیم به کار بگیریم؟

1. رژیم غذایی متعادل

میوه‌ها، سبزیجات، لبنیات، گوشت و حبوبات جزو یک رژیم غذایی متعادل برای کودکان هستند و می‌توانند نیاز او به ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری مانند آهن، کلسیم و روی را تأمین کنند. بنابراین، با گرفتن این رژیم غذایی می‌توانید کمبود مواد معدنی در کودکان را برطرف کنید.

2. استفاده از مکمل ها

مکمل‌های حاوی ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌توانند کمبودهای مواد معدنی مانند آهن، کلسیم و روی را در کودکان به نحوی سریع و مؤثر جبران کنند. در نتیجه، مکمل‌ها می‌توانند به خوبی علائم کمبود مواد معدنی در کودکان را برطرف کنند.

3. هیدراته نگه داشتن بدن

آبرسانی به بدن یا هیدراته نگه داشتن آن با مصرف آب و مایعات کافی به جذب و انتقال بهتر مواد معدنی مانند سدیم، پتاسیم و منیزیم در بدن کودکان کمک می‌کند. این کار باعث می‌شود مواد مغذی به سلول‌ها برسند و عملکرد عضلات، اعصاب و سایر سیستم‌های بدن کودک بهتر شود.

چه زمانی برای علائم کمبود مواد معدنی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم کمبود مواد معدنی در کودکان (مانند خستگی مداوم، ریزش مو، ضعف عضلانی، درد استخوان یا اختلال رشد) را مشاهده کردید، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید تا کودک دچار مشکلات جدی سلامت و رشد نشود.

سوالات متداول در خصوص علائم کمبود مواد معدنی در کودکان

در رابطه با علائم کمبود مواد معدنی در بچه ها شاید این سوالات را داشته باشید:

منظور از کمبود مواد معدنی در کودکان چیست؟

کمبود مواد معدنی در کودکان به ناکافی بودن عناصر ضروری در بدن مانند آهن، کلسیم و روی در بدن اشاره دارد که می‌تواند رشد، سلامت استخوان‌ها و عملکرد سیستم ایمنی‌شان را تحت‌تأثیر قرار دهد.

علائم کمبود مواد معدنی در کودکان کدامند؟

خستگی و کم انرژی بودن، گرفتگی عضلات و درد، عفونت و بیمار شدن مکرر جزو مهمترین علایم کمبود مواد معدنی در کودک هستند.

علائم رایج کمبود مواد معدنی در کودکان چیست؟

خستگی، ضعف عضلانی، شکننده شدن مو یا ناخن و ضربان قلب نامنظم جز رایج‌ترین علائم کمبود مواد معدنی در کودکان هستند.

چگونه می‌توان متوجه کمبود آهن در کودکان شد؟

کمبود آهن در کودکان چه علائمی دارد؟ آهن کم در کودکان معمولاً با علائمی مانند خستگی مفرط، رنگ‌پریدگی پوست، ضعف، سردرد و کاهش تمرکز قابل شناسایی است.

علائم کمبود کلسیم چیست؟

کمبود کلسیم در کودکان چه علائمی دارد؟ ضعف و درد استخوان‌ها، افزایش خطر پوکی استخوان، مشکلات دندانی و گرفتگی عضلات جزو علائم کمبود مواد معدنی در کودکان و به خصوص کمبود کلسیم هستند.

منبع: nurturechildrenshealth