دست بزن کودک: علت + راهکار برخورد صحیح با کتک کاری کودکان

دست بزن کودک رفتاری است که ممکن است با آن مواجه شوید.  علت دست بزن داشتن کودک می‌تواند دلایلی مانند کنجکاوی، جلب توجه، برآورد نمودن نیازهای عاطفی، دفاع از خود، تقلید از دیگران یا اختلالات رفتاری باشد. اما اگر شما از همان سن کم به کتک کاری کودکان خود توجه و رسیدگی نکنید، می‌تواند عواقب خطرناکی در آینده داشته باشد. برای همین، راهکارهای مختلفی هم برای آن وجود دارد. برای مثال، شما باید در مواجهه با این مسئله صبور باشید و خشم خود را کنترل کنید، مدام او را تهدید و سرزنش نکنید وسعی کنید حواس کودک را از همان لحظه خشم و تهاجم پرت کنید.

در ادامه این مطلب از بلاگ مامانی نو خانم کوثر یاوری به بررسی علت دست بزن کودک و نحوه برخورد صحیح با کتک کاری کودکان از دیگاه یک روانشناس کودک می‌پردازد، همراه ما باشید.

آیا دست بزن داشتن کودک طبیعی است؟

بله، دست بزن کودک در سنین پایین تا حدی طبیعی است و بخشی از یادگیری کنترل هیجان و مهارت‌های اجتماعی محسوب می‌شود. بنابراین، اگر به عنوان والدین در سنین کم این رفتار را زیاد در کودکتان مشاهده می‌کنید، حتماً باید آن را جدی گرفته و به سراغ برطرف کردن آن باشید. در حقیقت با تربیت فرزند به شکل صحیح و برطرف نمودن مشکلات در دوران کودکی می‌توانید آینده بهتری را برای او بسازید.

علت دست بزن کودک چیست؟

در مواجهه با کودکی که کتک کاری می کند، اول باید ببینید که علت این رفتار خشونت‌آمیز چیست. علت دست بزن داشتن کودک متفاوت است و می‌تواند شامل این موارد شود:

1. کنجکاوی

بر اساس تحقیقات، برخی کودکان برای لمس بیشتر، ممکن است به دیگران ضربه بزنند یا رفتارهای مشابهی از خود نشان دهند تا احساسات لمسی جدید را تجربه کنند.

کنجکاو بودن یکی از دلایل طبیعی کتک‌کاری کودکان نوپا است، زیرا آن‌ها از طریق لمس و حرکت، دنیای اطراف خود را کشف می‌کنند. بنابراین، یک علت کتک زدن کودک دو ساله می‌تواند کنجکاوری او در مورد محیط اطرافش بشد.

2. جلب توجه از دلایل دست بزن کودک

علت کتک زدن کودک دو ساله یا سه ساله گاهی برای جلب توجه والدین یا مراقبان است، زیرا واکنش بزرگ‌ترها باعث تقویت این رفتار می‌شود. با این حال، توجه متناسب و آموزش مهارت‌های ارتباطی به کودک می‌تواند از تکرار آن جلوگیری کند.

3. برآورد کردن نیازهای عاطفی

یکی از اصلی ترین علت دست بزن کودک واکنشی در برآورد نمودن نیازهای عاطفی است. موضوع کمبود محبت در کودکان بسیار حائز اهمیت است. کودکان گاهی با کتک زدن دیگران سعی می‌کنند نیازهای عاطفی خود مانند عشق، توجه یا امنیت را برآورده کنند، زیرا هنوز نمی‌دانند چگونه احساسات خود را به شکل مناسب ابراز کنند.

4. مهارت‌های حرکتی ناپخته

یک علت دست بزن کودکان سه ساله یا نوپا داشتن مهارت‌های حرکتی پخته و کنترل ناکامل بدن است. برای مثال، آنها هنوز نمی‌توانند قدرت و دقت حرکات خود را به‌طور کامل مدیریت کنند و گاهی اوقات، بیش از حد به اشیا یا افراد ضربه می‌زنند.

5. دفاع از خود دلیلی برای دست بزن کودک

کودکان گاهی برای دفاع از خود دیگران را می‌زنند. برای مثال، آنها وقتی احساس خطر یا تهدید می‌کنند (مانند ضربه دیدن یا ترسیدن توسط دیگران)، ممکن است این رفتار دفاعی را از خودشان نشان دهند.

6. تقلید از دیگران با یادگیری رفتارهای ناپسند

یک علت دست بزن کودک ممکن است الگولرداری از رفتار شما باشد بدون آنکه بدانید! کودکان نوپا ممکن است کتک زدن را از اطرافیان خود تقلید کنند، زیرا رفتارهای پرخاشگرانه بزرگ‌ترها یا همسالان را مشاهده کرده و آن را یاد می‌گیرند. پس حواستان به رفتاری که که در مقابل کودکان نشان می‌دهید باشد. 

7. اختلالات رفتاری از مهمترین علت دست بزن کودک

برخی از کودکان با ابتلا به اختلالات رفتاری مانند اختلال نقص توجه یا اختلال سلوک، که از شایع ترین اختلالات رفتاری در کودکان به حساب می‌آید بیشتر ممکن است دیگران را بزنند. دلیل آن هم این است که در این کودکان کنترل هیجانات و رفتارها دشوار است.

8. فقدان مهارت‌های اجتماعی

یک علت دست بزن کودک سه ساله یا بزرگتر نداشتن مهارت‌های اجتماعی است. وقتی کودک مهارت‌های اجتماعی خوبی نداشته باشد، نمی‌تواند در تعامل با دیگران و ابراز احساساتش به خوبی رفتار بکند. در نتیجه، این فقدان مهارت‌های اجتماعی ممکن است باعث شود که او این خشم و ناراحتی را با کتک کاری ابراز کند.

9. آزمایش کردن مرزها و چهارچوب‌ها

کودکان به طور طبیعی مرزها و چهارچوب‌های رفتاری و اجتماعی را می‌آزمایند تا واکنش والدین و میزان قدرت خود را بشناسند. وقتی هم که کودکان در حال آزمایش مرزها هستند و با پاسخ‌های نامنظم یا خشمگین والدین روبه‌رو می‌شوند، دچار سردرگمی و ناکامی می‌شوند.

بنابراین، این احساسات می‌تواند به پرخاشگری تبدیل شود، چون کودک هنوز نمی‌داند چگونه ناراحتی خود را به شکل مناسبی بیان کند.

راهکار و نحوه برخورد با کودکی که دست بزن دارد؟

حالا که در مورد دلایل رایج کتک کاری کودکان صحبت کردیم، بیایید به سراغ این برویم که چطور باید این مشکل را حل کنیم. راه‌های مختلفی برای مواجهه با کودکی که کتک کاری می کند وجود دارند که چند تای آنها عبارتند از:

1. در مواجهه با دست بزن کودک صبور باشید

وقتی آرام و صبور با کودک برخورد می‌کنید، او احساس امنیت و درک شدن می‌کند و نیازی به دفاع یا تکرار رفتار پرخاشگرانه ندارد. بنابراین،واکنش آرام شما به او می‌آموزد که می‌تواند احساسات را بدون خشونت بیان کند و رفتار درست را یاد بگیرد.

2. در برخورد با کتک کاری کودکان خشم خود را کنترل کنید

وقتی در برخورد با کودک خشم خود را کنترل می‌کنید، یاد می‌گیرد احساساتش را بدون پرخاشگری بیان کند. در نتیجه، آرامش شما الگوی رفتاری مثبتی برای اوست و به کاهش رفتارهای تند و دست بزن کودک دو ساله و بزرگتر کمک می‌کند.

3. در برخورد با دست بزن کودک از تهدید کردن و سرزنش او بپرهیزید

اگر شما کودک را تهدید یا سرزنش نکنید، احساس امنیت و دوست‌داشتنی بودن می‌کند و نیازی به واکنش پرخاشگرانه ندارد. بنابراین، با همدلی و مهربانی، شما می‌توانید به او یا دهید که چگونه احساساتش را درست و بدون خشونت بیان کند.

4. حواس کودک را پرت کنید

وقتی کودک پرخاشگر می‌شود، می‌توانید با درگیر کردن او در یک فعالیت دیگر یا تغییر محیط، حواسش را از خشم و کتک زدن پرت کنید. این کار هم به آرام شدن او کمک می‌کند و هم به او فرصت می‌دهد رفتار درست را بیاموزد.

5. یافتن دلیل دست بزن کودک

برای کنترل پرخاشگری کودک، باید ابتدا دلیل رفتار او را شناسایی کنید، مثلاً گرسنگی، خستگی یا ناامیدی از یک بازی. به این صورت، با درک احساسات او و همدلی، می‌توانید از بروز کتک کاری‌های بعدی جلوگیری کنید.

6. پیشگیری از شرایط کتک کاری کودکان

برای پیشگیری از دست بزن کودک دو ساله یا بزرگتر، باید پیش از تعامل او با دیگران، احساس امنیتش را تقویت کرده و برای حمایتش حضور داشته باشید. همچنین، اگر کودک به سمت رفتار خشونت‌آمیز می‌رود، با دخالت به موقع می‌توانید از بروز کتک کاری جلوگیری کنید.

7. آموزش قوانین خانه به عنوان برخورد صحیح با کودکی که دست بزن دارد

برای برخورد صحیح با کودک پرخاشگر، باید قوانین خانه را به او آموزش دهید تا بداند چه رفتارهایی پذیرفتنی هستند و چه رفتارهایی نیستند. آموزش واضح قوانین به کودک کمک می‌کند تا رفتار مناسب را یاد بگیرد و پرخاشگری را کمتر کند.

8. صحبت کردن در رابطه با احساسات کودک

برای کاهش پرخاشگری کودک، لازم است با او درباره احساساتش صحبت کنید تا یاد بگیرد هیجانات خود را به‌طور صحیح و کلامی بیان کند. در نتیجه، این آموزش مهارت‌های هیجانی، رفتارهای پرخاشگرانه را کاهش می‌دهد و همدلی‌اش با دیگران را تقویت می‌کند.

9. در برخورد با دست بزن کودک برای او توضیح دهید که نباید به دیگران آسیب بزند

در مواجهه با کودکی که کتک کاری می‌کند، باید به او توضیح دهید که آسیب رساندن به دیگران رفتار نادرستی است. این کار به کودک کمک می‌کند تا مرزهای اخلاقی و اجتماعی را بشناسد و یاد بگیرد احساسات خود را بدون خشونت ابراز کند.

10. آموزش نه گفتن و صحبت کردن به جای دعوا

برای رفع رفتار دست بزن کودک یک ساله یا بزرگتر، باید به او آموزش دهید که به جای دعوا کردن، با لحنی قاطع «نه» بگوید و احساسات خود را با صحبت کردن ابراز کند. در نتیجه، این روش به او می‌آموزد اختلاف‌ها را مؤثر و بدون خشونت حل کند.

11. تشویق کردن رفتارهای خوب کودک

در کنار انضباط، شما باید رفتارهای خوب کودک را هم تشویق کنید تا بداند چه رفتارهایی پذیرفتنی و مؤثر هستند. به این ترتیب، تحسین و محبت واقعی به او انگیزه می‌دهد تا مهربان و ملایم رفتار کند و پرخاشگری را کنار بگذارد.

12. آموزش مدیریت هیجانات به کودک برای درمان کودکانی که دست بزن دارند

برای کاهش کتک کاری کودکان، باید خودتان به آنها آموزش دهید که چگونه هیجانات و عصبانیت خود را کنترل کرده و به جای پرخاشگری، راه‌های مناسب ابراز احساسات را بیاموزند.

در نتیجه، با گفتگو و تمرین مهارت‌های کنترل هیجان، کودک یاد می‌گیرد ناراحتی خود را بدون آسیب رساندن به دیگران مدیریت کند.

13. دست بزن کودک و آموختن جبران کردن به کودک

در برخورد با کودک پرخاشگر، باید به او یاد دهید که رفتار اشتباه خود را جبران و عذرخواهی کند. در نتیجه، این کار به کودک می‌آموزد تا مسئولیت رفتار خود را بپذیرد و روابط سالمش با دیگران را تقویت کند.

14. در مواجهه با کودکی که کتک کاری می کند قاطع باشید

برای برطرف کردن رفتار دست بزن کودک سه ساله و بزرگتر، باید در برخورد با او قاطع باشید تا بداند این رفتار پذیرفتنی نیست. به این صورت، قاطعیت شما به کودک کمک می‌کند تا قوانین را درک کند و پرخاشگری را کنار بگذارد.

15. نپذیرفتن خواسته‌های کودک مهمترین نحوه رفتار با کودکی که دست بزن دارد

نه گفتن به کودکان بسیار مهم است. در مواجهه با کودکی که کتک‌کاری می‌کند، نباید خواسته‌هایش را بپذیرید، چون این کار باعث تقویت رفتار پرخاشگرانه او می‌شود. به جای این کار با مهربانی و قاطعیت به او نشان دهید که تنها با رفتار مناسب می‌تواند توجه و خواسته‌هایش را دریافت کند.

16. کمک گرفتن از روانشناس کودک بهترین روش‌های درمان دست بزن کودکان

اگر رفتار پرخاشگرانه کودک بیش از چند هفته ادامه داشت و خودتان قادر به مدیریت آن نبودید، باید با روانشناس یا پزشک کودکان مشورت کنید.

همچنین، در صورت بروز آسیب به خود یا دیگران، حمله به بزرگسالان، محروم شدن از بازی یا نگرانی جدی برای امنیت اطرافیان، دریافت کمک حرفه‌ای ضروری است.

چرا تنبیه در مواجهه با دست بزن کودک موثر نیست؟

تنبیه مستقیم در مواجهه با دست بزن کودک معمولاً مؤثر نیست زیرا کودک بیشتر بر واکنش والدین تمرکز می‌کند تا این که رفتار خود را درک کند. از طرف دیگر، آموزش مهارت‌های کنترل هیجان و جایگزین‌های مناسب رفتاری، اثرگذاری بیشتری در اصلاح پرخاشگری دارد.

چرا کودک والدین خود را کتک می‌زند و نحوه برخورد

کودک ممکن است والدین خود را کتک بزند تا خشم، ناامیدی یا نیازهای نادیده گرفته‌شده‌اش را ابراز کند، زیرا هنوز مهارت کنترل هیجانات ندارد.

با این وجود، شما به عنوان والدین باید آرامش خود را حفظ کرده و محدودیت‌های روشن و قاطعی برای او تعیین کنید. همچنین، باید رفتارهای جایگزین مناسب را با قاطعیت و در عین حال با مهربانی به او یاد دهید.

آیا دست بزن داشتن کودک می‌تواند نشانه‌ای از ADHD یا اوتیسم باشد؟

بله، رفتار پرخاشگرانه گاهی می‌تواند با اختلالاتی مانند ADHD یا اوتیسم مرتبط باشد، زیرا این کودکان ممکن است کنترل هیجان و رفتار خود را سخت‌تر بیاموزند. در این صورت، بررسی دقیق توسط روانشناس یا روانپزشک کودک برای تشخیص و ارائه راهکارهای مناسب ضروری است.

سوالات متداول در خصوص دست بزن کودک

در رابطه با دست بزن داشتن کودک شاید شما این سوالات را داشته باشید:

با کودکی که دست بزن دارد چگونه برخورد کنیم؟

در مواجهه با دست بزن کودک یک ساله یا دو ساله سعی کنید خشم خود را کنترل کرده و صبور باشید. همچنین، تا آنجایی که می‌توانید او را سرزنش و تهدید نکنید و سعی کنید که حواس او را پرت کنید.

آیا کودکان نوپا به مرور از کتک زدن دست می‌کشند؟

بله، کودکان نوپا معمولاً با رشد مهارت‌های اجتماعی و کنترل هیجانات، به مرور از کتک زدن دست می‌کشند. همچنین، آموزش رفتار مناسب و الگوگیری از والدین، این روند طبیعی را تسریع می‌کند.

واکنش فوری در برابر کتک زدن کودک چیست؟

جدا کردن کودک از موقعیت خشمناک، آرام کردن و نشان دادن اینکه رفتار پرخاشگرانه‌اش پذیرفتنی نیست، در همان لحظه بهترین کار است. در نتیجه، این واکنش‌ها به کودک کمک می‌کنند مرزها را درک کند و امنیت محیط حفظ شود.

رفتارهای جایگزین برای دست بزن کودک چیست؟

استفاده از کلمات برای بیان احساسات، دور شدن از موقعیت تنش‌زا و آموزش قوانین خانه جزو چند تا از رفتارهای جایگزین برای کودک تهاجمی و پرخاشگر هستند. آموزش این مهارت‌ها به کودک کمک می‌کند هیجانات خود را بدون خشونت مدیریت کند و روابط سالم‌تری برقرار نماید.

آیا دست بزن کودک نشانه ADHD یا اوتیسم است؟

بله. رفتار دست بزن کودک گاهی می‌تواند با اختلالاتی مانند ADHD یا اوتیسم مرتبط باشد، زیرا این کودکان ممکن است کنترل هیجانات و رفتار خود را دشوارتر بیاموزند.

علت اصلی بچه‌ای که مادرش را کتک می‌زند؟

بچه‌ای که مادرش را کتک می‌زند معمولاً برای ابراز خشم، ناامیدی یا جلب توجه این رفتار را انجام می‌دهد، زیرا هنوز مهارت کنترل هیجانات ندارد.

آیا طبیعی است که کودک والدینش را کتک بزند؟

بله. در سنین نوپایی، گاهی کودک والدین خود را می‌زند که بخشی از تلاش او برای ابراز خشم یا نیازهایش است و نشانه‌ای از رشد طبیعی مهارت‌های اجتماعی و هیجانی‌اش محسوب می‌شود.

آیا تنبیه کودکی که دست بزن دارد درست است؟

تنبیه مستقیم دست بزن کودک معمولاً مؤثر نیست و ممکن است پرخاشگری کودک را تشدید کند، زیرا او بیشتر بر واکنش والدین تمرکز می‌کند تا یادگیری رفتار مناسب. اما آموزش مهارت‌های کنترل هیجان و رفتارهای جایگزین راهکار موثرتری برای اصلاح رفتارش است.

منبع: healthychildren

دوره طلایی والدگری ماهرانه