درمان اضطراب کودکان: 16 روش علمی + خانگی درمان استرس کودک

درمان اضطراب کودکان یکی از دغدغه‌های مهم پدر و مادرهایی است که تغییراتی مانند بی‌قراری، ترس‌های مکرر، دل‌درد، بدخوابی یا نرفتن به مدرسه را در رفتار فرزندشان می‌بینند. اضطراب اگر به‌موقع شناخته و مدیریت نشود، می‌تواند خواب، تمرکز، یادگیری، روابط اجتماعی و آرامش کودک را تحت‌تأثیر قرار دهد. بسیاری از والدین به دنبال درمان قطعی استرس کودکان هستند، اما واقعیت این است که روش درمان برای هر کودک با توجه به سن، علت و شدت اضطراب متفاوت است. گاهی ایجاد محیطی امن، خواب کافی، گفت‌وگوی آرام و اصلاح سبک زندگی کمک‌کننده است و در موارد شدیدتر، روان‌درمانی، بازی‌درمانی یا دارودرمانی زیر نظر متخصص ضرورت پیدا می‌کند. در مطلب تازۀ وبلاگ مامانی نو، با مشورت خانم کوثر یاوری، روانشناس کودک، دربارۀ اضطراب کودک و راه‌های درمان آن صحبت کرده‌ایم. اگر حس می‌کنید مدتی است که فرزندتان مضطرب است و نمی‌تواند با آن کنار بیاید، خواندن این مطلب را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

درک اضطراب دوران کودکی

در موارد خفیف، اصلاح عادت‌های روزانه و حمایت والدین ممکن است در درمان اضطراب کودکان موثر باشد اما اضطراب شدید ممکن است به روان‌درمانی و گاهی دارو نیاز داشته باشد.

شناخت نحوه بروز اضطراب و ترس در کودک معمولاً نخستین گام برای کمک به اوست. وقتی والدین متوجه شوند کودک اضطراب خود را چگونه نشان می‌دهد، بهتر می‌توانند در مسیر درمان اضطراب کودکان، به او کمک کنند. در زیر تعدادی از شایع‌ترین انواع اضطراب در کودکان را می‌بینید:

• اختلال اضطراب فراگیر: نگرانی و ترس شدید که تقریباً به‌طور مداوم ادامه دارد. البته این مورد در حوزه های مختلف نیز مثلا تحصیلات، آینده، خانوادگی و غیره بروز می کند.
• اضطراب اجتماعی: ترس و نگرانی از حضور در موقعیت‌های اجتماعی و تعامل با دیگران
• اضطراب جدایی: پریشانی و نگرانی شدید هنگام جدا شدن از والدین یا مراقبان
• فوبیاهای خاص: ترس شدید و غیرمنطقی از یک شیء، موقعیت یا شرایط خاص
• حملات پانیک: ترس شدید و ناگهانی که ممکن است با علائمی مانند تعریق، تنگی نفس و تپش قلب همراه باشد.

علت اضطراب در کودکان را می‌توان در مسائل بسیاری جست‌وجو کرد؛ از فشارهای تحصیلی و اجتماعی در مدرسه گرفته تا شرایط خانوادگی، ژنتیک، حساسیت‌های حسی و عوامل تغذیه‌ای. برخلاف بزرگسالان، کودکان معمولاً نمی‌توانند احساس خود را واضح بیان کنند، بنابراین ممکن است استرس خود را با نشانه‌های دیگری مثل این‌ها بروز دهند:

• سردرد، دل‌درد، تهوع، تکرر ادرار، ناخن خوردن
• مشکلات خواب یا کابوس‌های شبانه
• تحریک‌پذیری و عصبانیت
• اجتناب از فعالیت‌ها، مکان‌ها یا موقعیت‌های خاص
• وابستگی و چسبیدن بیش از حد به والدین یا مراقبان
• ترس از تنها ماندن
• دشواری در تمرکز و توجه

اضطراب در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

مانند هر مشکل پزشکی دیگر، اختلالات اضطراب نیز در صورت عدم درمان می‌توانند مزمن شوند. کودکان برای مدیریت و غلبه بر اضطراب خود نیاز به راهنمایی و مشاوره دارند بنابراین مشاوره با یک متخصص می‌تواند در این زمینه بسیار کمک‌کننده باشد. برای درمان اضطراب در کودکان روش‌های درمانی مختلفی وجود دارد که از جمله‌ی آنها می‌توان به درمان شناختی-رفتاری و دارودرمانی اشاره کرد. پزشک یا درمانگر ممکن است یک یا چند روش را به صورت همزمان توصیه کند. البته لازم به ذکر است هیچ روش درمانی واحدی برای همه‌ی کودکان کاربردی نیست؛ ممکن است یک کودک نسبت به روش خاصی بهتر یا سریع‌تر پاسخ دهد، در حالی که کودک دیگری با همان تشخیص، به روش متفاوتی نیاز داشته باشد. در ادامه بیشتر در خصوص روش‌های درمان اضطراب در کودکان صحبت خواهیم کرد.

1. درمان شناختی رفتاری (CBT)

درمان شناختی-رفتاری یا CBT نوعی گفت‌وگو درمانی است که برای درمان اختلالات اضطرابی می‌تواند بسیار اثربخش باشد. در این روش مهارت‌ها و تکنیک‌هایی به کودک آموزش داده می‌شود تا بتواند از آنها برای کاهش اضطراب خود استفاده کند.

با این روش درمانی، کودک یاد می‌گیرد الگوهای فکری و رفتاری منفی را شناسایی کرده و آنها را با الگوهای مثبت جایگزین کند. همچنین کودک می‌آموزد افکار واقع‌بینانه را از افکار غیرواقع‌بینانه تشخیص دهد. بعلاوه درمانگر می‌تواند با والدین همکاری کند تا از پیشرفت کودک در خانه و مدرسه مطمئن شود و در خصوص روش مدیریت علائم اضطراب در کودک به اعضای خانواده راهنمایی‌های لازم را بدهد.

2. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد یا ACT

در این روش درمانی از راهبردهای پذیرش و ذهن‌آگاهی استفاده می‌شود. یعنی کودک یاد می‌گیرد در لحظه‌ی حال زندگی کند و تجربه‌های خود را بدون قضاوت بپذیرد. این روش به کودک کمک می‌کند بهتر بتواند با افکار، احساسات فیزیکی و جسمی ناخوشایند خود کنار بیاید.

3. رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT

رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT بر پذیرش مسئولیت مشکلات فرد تاکید می‌کند و به کودکان کمک می‌کند نحوه برخورد خود با تعارض‌ها و هیجانات منفی شدید را بررسی کنند.

4. دارو درمانی (SSRI)

دارودرمانی نیز برای کاهش علائم اضطراب در کودکان می‌تواند موثر باشد. انواع مختلفی از داروها برای درمان اضطراب وجود دارد که هر کدام به شیوه‌ی متفاوتی عمل می‌کنند. برخی از این داروها باید هر روز مصرف شوند و برخی دیگر برای کاهش اضطراب در موقعیت‌های خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اولین انتخاب دارویی برای کودکان مبتلا به اضطراب، داروهای ضدافسردگی هستند که با نام SSRIها (مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین) شناخته می‌شوند. این داروها در ابتدا برای درمان افسردگی تولید شدند اما مطالعات نشان داد که می‌توانند در کاهش علائم اضطراب نیز موثر باشند و معمولا عوارض کمی دارند.

اثرگذاری SSRIها معمولا پس از 2 تا 4 هفته آغاز شده و طی 8 تا 12 هفته اول به تدریج زیاد می‌شود. با این حال SSRIها برای همه‌ی کودکان موثر نیستند و گزینه‌های دارویی دیگری نیز وجود دارد که درمانگر ممکن است تجویز کند.

مؤثرترین درمان برای هر کودک به چه عواملی بستگی دارد؟

برای درمان اختلال اضطراب در کودکان و نوجوانان یک روش واحد که برای همه مناسب باشد، وجود ندارد. متخصص با توجه به نیازهای هر کودک و خانواده برنامه‌‌ی درمانی شخصی‌سازی شده تنظیم می‌کند.

روان‌درمانی معمولا اولین انتخاب برای اختلالات اضطرابی خفیف است. یکی از روش‌های رایج و مبتنی بر شواهد برای درمان اختلالات اضطرابی، درمان شناختی-رفتاری یا CBT است. اگر علائم اضطراب کودک شدید باشد یا کودک پاسخ نسبی به روان‌درمانی نشان دهد، ممکن درمانگر از دارودرمانی نیز کمک بگیرد. در ادامه به فاکتورهای مهم در انتخاب روش درمان اضطراب در کودکان می‌پردازیم.

اضطراب چقدر شدید است؟

برنامه درمانی اضطراب کودکان باید متناسب با نیازهای کودک و خانواده تنظیم شود. برای اضطراب خفیف، روان‌درمانی خط اول درمان است و در موارد شدیدتر یا پاسخ ناکافی به روان‌درمانی، ممکن است دارودرمانی نیز تجویز شود. بنابراین می‌توان گفت شدت اضطراب یکی از عوامل مهم در انتخاب نوع و شدت درمان اضطراب است.

کودک چقدر مایل و قادر به شرکت در درمان است؟

در درمان اضطراب در کودکان میزان آمادگی، مشارکت و توانایی کودک برای همکاری در فرایند درمان نیز باید در نظر گرفته شود.

کودکان و نوجوانان متناسب با سطح رشد باید در تصمیم‌گیری درباره درمان اضطراب مشارکت داشته باشند و ترجیحات، نیازها یا اولویت‌های آنها نیز باید مورد توجه قرار گیرد. بعلاوه مشارکت فعال کودک و خانواده می‌تواند به افزایش تعهد درمان کمک کند.

چه گزینه‌هایی برای خانواده موجود (و قابل انجام) است؟

در درمان اختلالات اضطراب مراقبت‌های فردمحور و خانواده محور بسیار مهم است و به طور کلی منابع، نیازها و اولویت‌های خانواده باید در برنامه درمانی مورد توجه قرار گیرد. همچنین انتخاب روش درمان بر اساس سن، نوع مشکل و نقش خانواده انجام می‌شود و گزینه‌‌هایی مانند آموزش والدین، درمان فردی، همکاری با مدارس، دارودرمانی و روش‌های دیگر ممکن است در برنامه مراقبت قرار گیرند.

آرامش کودک از شناخت دنیای او شروع می‌شود

اضطراب کودکان می‌تواند خودش را به شکل ترس، نگرانی، بی‌قراری یا حتی رفتارهای روزمره نشان دهد. شناخت احساسات کودک و شیوه درست همراهی با او، قدم مهمی برای کمک به مدیریت این اضطراب است. در دوره «سال‌های طلایی» یاد می‌گیرید دنیای کودک‌تان را بهتر بشناسید و با آگاهی و مهارت بیشتری در مسیر رشد عاطفی و روانی او همراه باشید.

← مشاهده دوره سال‌های طلایی

روش‌های خانگی درمان اضطراب کودکان

درمان قطعی استرس کودکان راهکار ثابتی ندارد. برنامه درمان با توجه به سن کودک، نوع اضطراب، شدت علائم و شرایط خانوادگی تنظیم می‌شود. در ادامه چندین روش خانگی و تخصصی مقابله با اضطراب کودک را مرور می‌کنیم.

1. حمایت عاطفی و روان‌شناختی برای درمان اضطراب کودکان

اولین قدم برای درمان اضطراب کودکان، این است که کودک احساس کند نگرانی‌هایش جدی گرفته می‌شوند. کودک با روش‌هایی مثل مثبت‌اندیشی، بازی نقش‌آفرینی کودک به تدریج یاد می‌گیرد ترس‌هایش را بشناسد و بهتر با آن‌ها مقابله کند.

برای درمان قطعی استرس کودکان، لازم است فضایی امن و حمایتگر در خانه ایجاد کنید؛ فضایی که در آن کودک بتواند احساساتش را بدون ترس از قضاوت بیان کند. چنین محیطی به تقویت اعتمادبه‌نفس کودک کمک می‌کند و به او فرصت می‌دهد مهارت‌های لازم برای مقابله با اضطراب و نگرانی را یاد بگیرد.

درک و تایید احساسات و تجربیات کودک

برای درمان اضطراب در کودکان به جای اینکه بگویید «چیزی نیست، نترس» یا «این‌قدر حساس نباش»، احساس او را جدی بگیرید. مثلاً می‌توانید بگویید: «می‌فهمم که رفتن به مدرسه امروز برات سخت شده. بیا با هم ببینیم چی بیشتر نگرانت کرده.» چنین جملاتی باعث می‌شوند کودک احساس کند احساساتش برای شما مهم است و او را درک می‌کنید. در مقابل، از بی‌اهمیت جلوه دادن ترس کودک با جمله‌هایی مانند «چیزی برای نگرانی وجود نداره» یا «فقط باید آروم باشی» خودداری کنید. چنین واکنش‌هایی ممکن است باعث شوند دیگر درباره احساسش با شما صحبت نکند.

انجام تمرین‌های ذهن‌آگاهی

تمرین‌های ساده ذهن‌آگاهی که متناسب با سن کودک باشند هم به درمان اضطراب کودکان کمک می‌کنند. برای مثال، تنفس شکمی نیز تمرین ساده‌ای برای درمان خانگی استرس کودکان است. از کودک بخواهید دراز بکشد و عروسک مورد علاقه‌اش را روی شکمش قرار دهد. سپس از او بخواهید هنگام دم و بازدم، بالا و پایین رفتن عروسک را تماشا کند.

استفاده از تکنیک‌های مناسب کودکان برای مدیریت افکار و ترس‌ها

بازی هایی برای کاهش اضطراب کودکان پیدا کنید. مثلاً ساختن «جعبه نگرانی» ایده ساده‌ای است؛ کودک نگرانی خود را روی کاغذ می‌نویسد یا نقاشی می‌کند و آن را داخل جعبه می‌گذارد تا بعداً درباره آن صحبت کنید.

تشویق کودک به بیان احساسات

نقاشی، قصه‌گویی، خاطره‌نویسی و بازی نقش‌آفرینی راه‌هایی هستند که به‌خصوص برای کودکان کم‌سن‌تر می‌توانند جایگزین گفت‌وگوی مستقیم درباره احساسات شوند.

2. آموزش مهارت‌های مقابله‌ای و تاب‌آوری راهی برای درمان اضطراب کودکان

برای درمان اضطراب اجتماعی در کودکان به آن‌ها مهارت حل مسئله، تفکر مثبت و مهارت خودتنظیمی را بیاموزید.

آموزش مهارت‌های مقابله‌ای و مهارت حل مسئله در کودکان کمک می‌کند به‌جای فرار از موقعیت‌های اضطراب‌آور، به‌تدریج راه‌هایی برای مواجهه با آنها پیدا کند و اعتماد بیشتری به توانایی‌های خود داشته باشد. این مهارت‌ها می‌توانند در درمان اضطراب اجتماعی کودکان نیز نقش حمایتی داشته باشند.

آموزش مهارت حل مسئله

وقتی کودک درباره مسئله‌ای نگران است، به جای اینکه فوراً راه‌حل را به او بدهید، از خودش بپرسید: «فکر می‌کنی چه کارهایی می‌تونیم انجام بدیم؟» سپس راه‌حل‌ها را با هم بررسی کنید و یکی را امتحان کنید.

راهکارهای تقویت تفکر مثبت

تقویت مثبت‌اندیشی نقش زیادی در درمان اضطراب کودکان دارد. به کودک کمک کنید افکار منفی و اغراق‌آمیز خود را بررسی کند. جملاتی مثل «من می‌تونم این کار رو انجام بدم» می‌توانند بخشی از تمرین خودگویی مثبت باشند.

تکنیک‌های خودتنظیمی

یک «جعبه آرامش» برای کودک آماده کنید و وسایلی را در آن قرار دهید که حواس او را به شکل خوشایند درگیر می‌کنند؛ مانند وسیله‌ای برای فشردن، اسباب‌بازی مورد علاقه یا اشیایی با بافت‌های مختلف.

3. تقویت اعتمادبه‌نفس برای درمان اضطراب کودکان

وقتی کودک کار کوچکی را درست انجام می‌دهد او را تشویق کنید. با این کار به کودک اعتمادبه‌نفسی می‌دهید که بتواند با ترس و استرس خود مقابله کند.

4. راهکارهای خواب و آرام‌سازی

برای کمک به کودک مضطرب زمان خواب و بیداری او را تنظیم کنید. اتاق آرام، تاریک و خنک و دوری از صفحه‌نمایش پیش از خواب، شرایطی فراهم می‌کند که کودک راحت‌تر بخوابد

اضطراب و کم‌خوابی می‌توانند یکدیگر را تشدید کنند. کودک مضطرب ممکن است سخت‌تر بخوابد و کمبود خواب نیز روز بعد او را تحریک‌پذیرتر و نگران‌تر کند. بنابراین خواب منظم بخش مهمی از درمان خانگی استرس کودکان است.

ایجاد برنامه خواب منظم برای کودک

زمان خواب و بیداری را تا حد امکان ثابت نگه دارید. پیش از خواب نیز فعالیت‌های آرامی مانند قصه خواندن، گفت‌وگوی کوتاه یا کشش ملایم بدن را جایگزین بازی‌های هیجان‌انگیز کنید.

ایجاد محیط مناسب برای خواب کودک

اتاق خواب بهتر است تا حد امکان آرام، تاریک و خنک باشد. همچنین بهتر است حدود یک ساعت پیش از خواب، استفاده از صفحه‌نمایش‌ها محدود شود. حمام آب گرم پیش از خواب هم می‌تواند به خواب بهتر فرزندتان کمک کند.

5. ایجاد محیط آرام و حمایتگر برای درمان اضطراب در کودکان

محیط خانه می‌تواند به بچه‌ها حس امنیت بدهد و در درمان اضطراب کودکان نقش اساسی دارد. خانه قرار نیست کاملاً بدون صدا و محرک باشد، اما اگر کودک به محرک‌های حسی حساس است، کاهش شلوغی، سر و صدای زیاد، نور شدید یا بوی تند می‌تواند کمک‌کننده باشد.

کاهش محرک‌های حسی بیش از حد

کاهش شلوغی، صدا، نور و بوهای شدید و فراهم کردن فضایی آرام و مشخص برای کودک می‌تواند اضطراب او را کاهش دهد. استفاده از وسایل ضد‌استرس و ابزارهای دست‌ورزی نیز به آرام شدن بعضی بچه‌ها کمک می‌کند.

مدیریت استفاده از فناوری و وسایل دیجیتال

برای مدت استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون قانون مشخص تعیین کنید و محتوای ترسناک یا اضطراب‌آور را از دسترس کودک دور کنید. بهتر است زمان استفاده از صفحه‌نمایش با بازی، فعالیت بدنی، ارتباط خانوادگی و خواب متعادل شود.

6. برخورد آرام و کنترل‌شده با اضطراب کودک

برای درمان اضطراب کودکان باید آرامش و صبوری به خرج دهید و احساس کودک را درک کنید. اگر در برخورد با استرس کودک خودتان هم مضطرب یا عصبانی شوید، مشکل را بیشتر می‌کنید.

7. همکاری با مدرسه و معلمان مهم در درمان اضطراب کودکان

همکاری والدین با معلم و کارکنان مدرسه می‌تواند فشارهای محیط آموزشی را برای کودک کمتر کند و نقش مهمی در درمان اضطراب در کودکان دبستانی داشته باشد.

برای درمان استرس کودکان در مدرسه، همکاری والدین با معلم و مشاور مدرسه اهمیت زیادی دارد. اگر کودک از امتحان، حضور در جمع، جدایی از والدین یا یک موقعیت خاص در مدرسه می‌ترسد، بهتر است موضوع را با اولیای مدرسه در میان بگذارید.

ارتباط موثر با کارکنان مدرسه

توضیح دهید چه موقعیت‌هایی اضطراب کودک را بیشتر می‌کند و چه روش‌هایی در خانه به آرام شدن او کمک می‌کند. در بعضی شرایط می‌توان درباره امکان استراحت کوتاه، فضای آرام یا اطلاع قبلی از تغییرات برنامه، کاهش یا تعدیل تکالیف در زمان افزایش اضطراب بچه‌ها با مدرسه گفت‌وگو کرد. این اقدامات به درمان اضطراب در کودکان دبستانی و کاهش فشار روانی آنها کمک می‌کند.

آماده کردن کودک برای درخواست کمک در صورت نیاز

کودک باید بداند هنگام اضطراب می‌تواند از بزرگسالان کمک بخواهد. این مهارت را با نقش‌آفرینی در خانه تمرین کنید و جمله‌های ساده‌ای مانند «من مضطرب هستم و به کمک نیاز دارم» به او بیاموزید.

8. حمایت از والدین و مراقبان کودکان درگیر اضطراب

والدین و مراقبان کودک نیز در این مسیر به حمایت و مراقبت نیاز دارند. وضعیت روحی والدین می‌تواند بر احساسات و رفتار کودک تأثیر بگذارد؛ بنابراین توجه به آرامش و سلامت روان خودتان نیز بخشی از پروتکل درمان اضطراب کودکان محسوب می‌شود.

برای درمان اضطراب کودکان ابتدا استرس خودتان را مدیریت کنید

کودکان تا حد زیادی از احساسات والدین تأثیر می‌پذیرند. به همین دلیل، بهتر است زمانی را به مراقبت از خود اختصاص دهید و استرس خود را مدیریت کنید. همچنین با رفتار خود، روش‌های سالم مقابله با استرس را به کودک نشان دهید. اگر احساس می‌کنید به حمایت بیشتری نیاز دارید، با دوستان، اعضای خانواده یا روانشناس صحبت کنید.

ایجاد برنامه‌های خانوادگی برای تقویت درک متقابل و پیوند خانوادگی

غذا خوردن کنار هم، پیاده‌روی خانوادگی، بازی مشترک و گفت‌وگوی کوتاه روزانه درباره اتفاقات خوب و سخت روز، فرصت‌هایی برای تقویت ارتباط عاطفی هستند.

9. بازی درمانی

تقویت اعتمادبه‌نفس، ارتباط صمیمانه بین کودک و والدین، برخورد آرام و صبورانه، بازی و داستان‌هایی راه‌های موثری برای درمان خانگی استرس کودکان هستند.

کودک ممکن است چیزی را که نمی‌تواند مستقیم بیان کند، در بازی نشان دهد. بازی‌درمانی می‌تواند به کودک در شناخت و بیان احساسات کمک کند. خواندن داستان‌هایی درباره ترس، شجاعت، دوستی یا کنار آمدن با موقعیت‌های جدید نیز می‌تواند ابزار خوبی برای درمان اضطراب در کودکان دبستانی باشد.

10. تغذیه سالم برای آرام کردن سیستم عصبی

برای درمان اضطراب کودکان در خانه تغذیه سالم، خواب کافی و فعالیت بدنی را در اولویت قرار دهید. کمبود بعضی مواد مغذی می‌تواند با بروز یا تشدید علائم روانی همراه باشد. مصرف منظم این مواد غذایی به درمان خانگی استرس کودکان کمک می‌کند:

• مواد غذایی سرشار از امگا ۳: ماهی و غذاهای دریایی
• مواد غذایی حاوی منیزیم: سبزیجات برگ‌سبز، آووکادو، انواع مغزها و دانه‌ها
• پروتئین: گوشت‌، تخم‌مرغ، مغزها و دانه‌ها
• کربوهیدرات‌های پیچیده: غلات کامل و سایر مواد غذایی سرشار از فیبر
• آب کافی به‌جای نوشیدنی‌های شیرین مانند نوشابه و آبمیوه‌های صنعتی 

در مقابل بهتر است برای پیشگیری از علائم استرس، مصرف این مواد غذایی محدود شود:

• قند و خوراکی‌های شیرین
• کافئین
• رنگ‌ها و طعم‌دهنده‌های مصنوعی
• غذاهای بسیار فرآوری‌شده

مکمل‌های غذایی و گیاهی

کمبود بعضی ویتامین‌ها و مواد معدنی ممکن است در بروز اضطراب و افت خلق‌وخو نقش داشته باشد. بنابراین بررسی علائم کمبود مواد معدنی در کودکان می‌تواند مهم باشد. به این صورت پزشک می‌تواند با توجه به شرایط کودک، برنامه غذایی یا مکمل‌های مناسبی برای کاهش استرس کودک تجویز کند.

11. روش‌های درمانی مبتنی بر تماس و لمس

ماساژ ملایم، طب فشاری یا لمس‌درمانی ممکن است در کاهش اضطراب کودک موثر باشند، اما باید توسط فرد آگاه و با رعایت شرایط جسمی کودک انجام شود.

12. تحرک و فعالیت بدنی برای درمان اضطراب در کودکان

فعالیت بدنی منظم یکی از عادت‌های مفید برای سلامت جسم و روان کودک است. بازی در فضای باز، دوچرخه‌سواری، شنا، پیاده‌روی، رقص، یوگا یا ورزش‌های رزمی می‌توانند به تخلیه انرژی، بهبود خلق و خواب کمک کنند.

انجام بازی‌ها یا فعالیت‌هایی که حواس کودک را تحریک می‌کنند

فعالیت‌های حسی مثل بازی با شن و خمیر، تاب‌بازی یا فعالیت‌های حرکتی چند راه ساده برای درمان اضطراب کودکان در خانه هستند. بهتر است کودک در طول روز حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی داشته باشد.

روش‌های درمان اختلال اضطراب کودکان توسط روانشناس

روان‌درمانی، درمان شناختی رفتاری، مواجهه تدریجی، بازی‌درمانی و مداخلات خانوادگی و مدرسه‌ای یا درمان دارویی روش‌هایی هستند که روانشناس کودک برای درمان کودک مضطرب به خدمت می‌گیرد.

روانشناس کودک با توجه به سن کودک، نوع اختلال، شدت علائم و شرایط فردی او روش درمانی مناسب را تعیین می‌کند. در ادامه با چند پروتکل درمان اضطراب کودکان آشنا می‌شویم:

روان‌درمانی

روان‌درمانی به کودکان کمک می‌کند افکار و احساسات اضطراب‌آور خود را بشناسند و مهارت‌های مدیریت اضطراب را بیاموزند. شیوۀ درمان شناختی رفتاری (CBT)، مواجهه تدریجی با ترس‌ها و بازی‌درمانی از رایج‌ترین روش‌های روان درمانی برای کاهش اضطراب کودک هستند.

درمان اضطراب کودکان با دارو درمانی

درمان اضطراب کودکان با دارو فقط باید پس از ارزیابی پزشک انجام شود. دارودرمانی معمولاً در کنار روان‌درمانی انجام می‌شود و انتخاب نوع دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید کاملاً تحت نظر پزشک باشد. والدین نباید بدون تجویز متخصص، دارویی را برای کاهش استرس کودک شروع یا قطع کنند.

مداخلات خانوادگی

در مداخلات خانوادگی روانشناس به والدین یاد می‌دهد چگونه با اضطراب کودک برخورد کنند، از او حمایت کنند و به او کمک کنند مهارت‌های لازم برای مقابله با نگرانی و ترس را در زندگی روزمره به کار بگیرد. همراهی والدین می‌تواند روند درمان اضطراب کودکان و نوجوانان را مؤثرتر کند.

مداخلات مدرسه‌ای

همکاری میان خانواده، روانشناس و مدرسه نیز در درمان استرس کودکان در مدرسه اهمیت دارد. معلمان و کارکنان مدرسه می‌توانند با ایجاد محیطی امن، حمایتگر و متناسب با نیازهای کودک، به او کمک کنند اضطراب خود را بهتر مدیریت کند و با فشارهای محیط مدرسه سازگارتر شود.

تاثیر بازی درمانی در درمان اضطراب کودکان

بازی‌درمانی با بازی‌های ساده خانگی یکسان نیست. در بازی‌درمانی، متخصص از بازی به‌عنوان ابزاری برای شناخت دنیای هیجانی کودک و کمک به او برای بیان و مدیریت احساسات استفاده می‌کند. این روش به‌خصوص برای کودکانی که هنوز نمی‌توانند احساسات خود را به‌خوبی با کلمات توضیح دهند، می‌تواند مفید باشد.

بازی‌های مناسب برای درمان اضطراب کودکان

تنفس عمیق، نقاشی، موسیقی، نقش‌آفرینی، کتاب خواندن و فعالیت‌های حسی مانند تکنیک ۵-۴-۳-۲-۱، نمونه‌هایی از بازی‌ها و فعالیت‌هایی هستند که می‌توانند به کاهش نگرانی کودک کمک کنند.

در کنار درمان تخصصی، بازی هایی برای کاهش اضطراب کودکان می‌توانند به کودک کمک کنند مهارت‌های آرام‌سازی را به شکل سرگرم‌کننده تمرین کند.

استفاده از تنفس عمیق

بازی حباب‌سازی، فوت کردن پر یا چرخک بادی، روش‌هایی ساده برای تمرین بازدم آرام هستند. می‌توانید این فعالیت را به شکل بازی انجام دهید و از کودک بخواهید آرام فوت کند تا حباب بزرگ‌تری بسازد.

ساخت جعبه ابزار آرامش

یک جعبه را با کمک کودک تزئین کنید و داخل آن چند وسیله آرامش‌بخش مانند عروسک نرم، توپ فشاری، کارت‌های تصویری یا یک کتاب کوچک بگذارید. کودک می‌تواند هنگام نگرانی یکی از وسایل را انتخاب کند.

ایجاد نقطه آرامش در خانه

یک گوشه دنج خانه را با نور مناسب، کتاب یا عروسک‌های محبوب کودک به «نقطه آرامش» تبدیل کنید تا هر وقت کودک مضطرب بود به آنجا برود.

استفاده از زبان حمایتی برای آرامش و درمان اضطراب کودکان

جمله‌هایی مانند «من کنارتم»، «بیا با هم حلش کنیم» و «لازم نیست همین الان همه‌چیز رو حل کنی» به کودک پیام امنیت می‌دهند. زبان حمایتی باعث می‌شود کودک مضطرب احساس تنهایی نکند و به درمان اضطراب کودکان کمک کند.

ساخت شیشه آرامش

یک شیشه یا بطری شفاف را با آب و رنگ، روغن و اکلیل پر کنید. کودک می‌تواند هنگام نگرانی چند لحظه به حرکت آرام محتویات آن نگاه کند و هم‌زمان نفس‌های آرام بکشد.

نقاشی و هنر

کودک از طریق نقاشی می‌تواند ترس‌ها و احساساتش را به شکل غیرمستقیم با رنگ و تصویر ابراز کند. می‌توانید بدون قضاوت با کودک دربارۀ نقاشی‌اش صحبت کنید و احساسش را جویا شوید.

بازی نقش‌آفرینی سوپرقهرمان‌ها

یکی از بازی‌های مناسب کودک مضطرب ایفای نقش ابرقهرمان‌ها است. وقتی بچه‌ها خودشان را جای شخصیت‌های قدرتمند می‌گذارند احساس قدرت و اعتمادبه‌نفس بیشتری می‌کنند و حس می‌کنند بر محیط و اضطراب خود تسلط دارند.

موسیقی و آرامش برای درمان اضطراب کودکان

گوش دادن به موسیقی آرام یا نواختن سازهای ساده ممکن است برای بچه‌ها آرامش‌بخش باشد و آن‌ها را از افکار نگران‌کننده دور کند.

کتاب‌درمانی

داستانی متناسب با سن کودک درباره ترس یا نگرانی بخوانید و بعد بپرسید: «فکر می‌کنی شخصیت داستان چه احساسی داشت؟» این روش گاهی گفت‌وگو درباره احساسات را برای کودک آسان‌تر می‌کند.

خاطره‌نویسی

برای درمان اضطراب کودکان و نوجوانان، نوشتن چند خط درباره اتفاقات روز، نگرانی‌ها و چیزهای خوب روز می‌تواند به شناخت بهتر احساسات و کنترل استرس کمک کند.

فعالیت حسی 5-4-3-2-1

از کودک بخواهید پنج چیز را که می‌بیند، چهار چیز را که لمس می‌کند، سه صدا، دو بو و یک مزه را نام ببرد. این فعالیت ساده علاوه بر آموزش حواس پنجگانه، از بازی هایی برای کاهش اضطراب کودکان است که حواس کودک را از ترس و نگرانی منحرف می‌کند.

فرزندم چه مدت پس از درمان احساس بهتری خواهد داشت؟

مدت زمان درمان اضطراب در کودکان به عواملی مانند شدت علائم، نوع اختلال اضطراب و روش درمان بستگی دارد. روان‌درمانی و به ویژه درمان شناختی-رفتاری (CBT) یکی از رایج‌ترین روش‌های درمان اضطراب است که معمولا طی 8 تا 20 جلسه (حدودا 2 تا 4 ماه) می‌توان نتایج آن را مشاهده کرد. در موارد اضطراب شدید یا مزمن ممکن است درمان طولانی‌تر شود و یا درمانگر از چند روش درمانی مانند دارودرمانی، روان‌درمانی و سایر تکنیک‌ها به صورت همزمان استفاده کند.

بایدها و نبایدهای کمک به کودک مضطرب

اگر می‌خواهید در مسیر درمان اضطراب کودکان و نوجوانان همراه فرزندتان باشید، این بایدها و نبایدها را در برخوردهای روزمره به خاطر بسپارید.

عوارض عدم درمان اضطراب در کودکان

اضطراب کودک اصلاً نباید نادیده گرفته شود، زیرا ممکن است با اختلال خواب و اشتها، مشکلات روحی و اجتماعی و در بلندمدت افسردگی همراه باشد.

اضطراب شدید و درمان‌نشده می‌تواند روی زندگی روزمره کودک اثر بگذارد. بی‌توجهی به درمان قطعی استرس کودکان ممکن است با چنین عوارضی همراه باشد:

• اختلال خواب و کابوس‌های شبانه
• مشکلات جسمی نظیر ضعف سیستم ایمنی، سردرد و مشکل گوارشی
• اختلال غذا خوردن، پرخوری یا کم‌اشتهایی عصبی
• افت تحصیلی
• سرخوردگی، کاهش اعتمادبه‌نفس و افسردگی
• مشکلات اجتماعی، گوشه‌گیری و اجتناب از فعالیت‌ها

سوالات متداول در خصوص درمان اضطراب در کودکان

در پایان این مطلب از وبلاگ مامانی نو، به چند پرسش رایج درباره راه‌های درمان اضطراب کودکان پاسخ می‌دهیم:

اضطراب در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

بسته به علت و شدت اضطراب، درمان می‌تواند شامل حمایت والدین، اصلاح سبک زندگی، روان‌درمانی به‌ویژه CBT و در برخی موارد درمان دارویی تحت نظر پزشک باشد.

بهترین روش درمان اضطراب کودکان چیست؟

یک روش واحد برای همه کودکان وجود ندارد؛ پروتکل درمان اضطراب کودکان باید با توجه به شرایط کودک تنظیم شود. در موارد اختلال اضطرابی، CBT یکی از روش‌های اصلی درمان است.

چگونه می‌توان اضطراب کودک را در خانه کاهش داد؟

گفت‌وگوی صمیمانه، خواب منظم، فعالیت بدنی، تنفس عمیق، بازی، کتابخوانی، ایجاد محیط آرام می‌توانند به درمان اضطراب در کودکان کمک کنند.

آیا بازی می‌تواند به درمان اضطراب کودکان کمک کند؟

بله. بازی‌های آرام‌سازی، فعالیت‌های حسی، نقش‌آفرینی و بازی‌های خلاقانه می‌توانند به کودک در بیان احساسات و تمرین مهارت‌های مقابله‌ای کمک کنند و حتی در درمان اضطراب اجتماعی کودکان موثر باشند.

والدین چگونه می‌توانند به کودک مضطرب کمک کنند؟

احساس کودک را جدی بگیرید، بدون قضاوت به او گوش دهید، مهارت‌های مقابله‌ای را با او تمرین کنید و در صورت تداوم یا شدت اضطراب از متخصص کمک بگیرید.

آیا تغذیه در کاهش اضطراب کودکان موثر است؟

تغذیه سالم بخشی از سبک زندگی مناسب است اما به‌تنهایی درمان اضطراب محسوب نمی‌شود. بهتر است کودک رژیم متعادل و مصرف آب کافی داشته باشد و کافئین و خوراکی‌های بسیار شیرین محدود شوند.

درمان اضطراب کودکان در طب سنتی چیست؟

طب سنتی برخی روش‌های گیاهی و مکمل را برای کاهش اضطراب کودک پیشنهاد می‌کند؛ روش‌هایی مثل استفاده از دمنوش‌های گیاهی از جمله چای بابونه یا دمنوش اسطوخودوس. بااین‌حال بهتر است پیش از استفاده از هرگونه گیاه دارویی یا مکمل، با پزشک مشورت کنید.

چه زمانی برای اضطراب کودک باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟

اگر اضطراب کودک مداوم است، به مدرسه، خواب، روابط یا فعالیت‌های روزمره او آسیب می‌زند یا با علائم شدید مثل بی‌خوابی و بی‌اشتهایی همراه است، برای درمان اضطراب کودکان بهتر است از روان‌شناس کودک یا روان‌پزشک کودک کمک بگیرید.   منبع: psychiatryredefined، adaa

وبینار مواجهه با ترس و اضطراب کودک