بازی برای کودکان بیش فعال: 32 بازی برای افزایش تمرکز و مهارت

بازی برای کودکان بیش فعال، از بازی‌های حرکتی مانند طناب‌زدن و دوچرخه‌سواری گرفته تا بازی‌های فکری مانند پازل و لگو، نقشی فراتر از سرگرمی دارد. این فعالیت‌های هدفمند، در قالب Play Therapy یا بازی درمانی برای کودکان بیش فعال، به عنوان یک مداخله روانشناختی مؤثر، زبان مشترک و بی‌خطری را برای درک دنیای درونی کودک، تخلیه سالم انرژی، افزایش تمرکز و آموزش مهارت‌های اجتماعی و هیجانی فراهم می‌آورد.

بازی درمانی چیست؟

بازی برای کودکان بیش‌ فعال نه سرگرمی ساده، بلکه ابزاری مؤثر برای تقویت توجه، کنترل هیجان و خودتنظیمی مغز است.

در علوم اعصاب رشد و روان‌شناسی تحولی، بازی‌ درمانی به‌عنوان یک مداخله ساختاریافته شناخته می‌شود که از فعالیت‌های هدفمند برای تنظیم توجه، هیجان و رفتار استفاده می‌کند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد بازی برای کودکان بیش‌ فعال وقتی با قواعد مشخص و بازخورد فوری همراه باشد، شبکه‌های اجرایی مغز مانند قشر پیش‌پیشانی را فعال‌تر کرده و به بهبود کنترل تکانه، پایداری توجه و خودتنظیمی می‌انجامد. در ادامه این مطلب از بلاگ مامانی نو به بررسی تاثیر بازی درمانی برای کودکان بیش فعال از دیدگاه خانم کوثر یاوری روانشناس کودک می‌پردازیم.

بهترین بازی‌ها برای کودکان بیش‌فعال

در رویکردهای علمی، بهترین بازی‌ها برای کودکان بیش‌ فعال بازی‌هایی هستند که با ساختار مشخص، تمرکز هدفمند و بازخورد حسی، مستقیماً مهارت‌های عصب‌روان‌شناختی را تقویت می‌کنند.

آنچه این دسته از فعالیت‌ها را مؤثر می‌کند، هم‌راستایی آن‌ها با اهداف عصب‌روان‌شناختی است؛ یعنی هر بازی باید یک مهارت مشخص را تقویت کند. بازی‌ درمانی کودکان بیش‌ فعال زمانی بیشترین اثر را دارد که ترکیبی از تمرکز، حرکت کنترل‌شده و بازخورد حسی باشد.

مطالعات مروری نشان می‌دهد بازی‌های ساده اما قانون‌مند، نسبت به فعالیت‌های آزاد بدون چارچوب، نتایج پایدارتری در کاهش حواس‌پرتی و افزایش زمان ماندگاری توجه دارند. در ادامه به معرفی انواع بازی برای کودکان بیش فعال می‌پردازیم:

1. بازی‌های افزایش تمرکز برای کودکان بیش فعال

تمرکز، مهارتی آموزش‌پذیر است و از مسیر تکرارهای کوتاه و لذت‌بخش تقویت می‌شود. بازی برای کودکان بیش‌ فعال در این بخش باید زمان‌بندی مشخص، هدف روشن و پایان قابل‌پیش‌بینی داشته باشد تا کودک بتواند چرخه «شروع–ادامه–پایان» را تمرین کند. شواهد نشان می‌دهد همین ساختار ساده، اضطراب را کاهش و انگیزش درونی را افزایش می‌دهد.

1. کارت‌های حافظه

این بازی کلاسیک، مستلزم به خاطر سپردن محل کارت‌ها و تطبیق تصاویر مشابه است. این فرآیند، حافظه فعال، تمرکز بصری و مهارت‌های شناختی پایه را به شدت تقویت می‌کند.

2. بازی نقطه‌به‌نقطه یا ماز

دنبال کردن اعداد برای کشف یک تصویر یا پیدا کردن راه خروج از یک مسیر پیچیده، به سطح بالایی از توجه پیوسته نیاز دارد.

تاثیر بازی درمانی بر کودکان بیش فعال در اینجا به وضوح دیده می‌شود، چرا که کودک برای رسیدن به هدف (کامل کردن نقاشی یا خروج از ماز)، باید تکانشگری خود را کنترل کرده و به طور مداوم بر وظیفه متمرکز بماند.

3. پازل‌ها و ساختنی‌ها

انتخاب هدفمند و دقیق بازی درمانی کودکان بیش فعال، کلید تبدیل اوقات فراغت به جلسات مؤثر رشد مهارت‌های شناختی و تنظیم هیجانی است.

سرهم کردن قطعات یک پازل یا ساختن یک الگوی خاص با بلوک‌ها (قطعات کنار هم قرار بگیرند)، نیازمند برنامه‌ریزی، استقامت و توجه به جزئیات است. این فعالیت‌ها مهارت‌های حل مسئله در کودکان و هماهنگی چشم و دست را نیز پرورش می‌دهند. این بازی برای کودکان بیش فعال جهت افزایش تمرکز فوق العاده است!

4. بازی با لیوان آب

انتقال آب از لیوانی به لیوان دیگر با استفاده از یک اسفنج یا قاشق، یا راه رفتن با لیوان پر از آب بدون ریختن آن، نمونه‌ای مؤثر از بازی برای کودکان بیش‌فعال با بازخورد حسی فوری است. بازی با لیوان آب به دقت و کنترل حرکات بدن نیاز داشته و خودتنظیمی را تقویت می‌کند.

5. لگو یا سازه‌سازی

این بازی برای کودکان بیش فعال مناسب است. پیروی از دستورالعمل‌های یک الگو یا خلق سازه‌ای جدید، کودک را وادار می‌کند تا برای مدت طولانی‌تری توجه خود را حفظ کند، از طرح کلی تصور شده پیروی نماید و مراحل کار را به ترتیب پیش ببرد. این بازی به عنوان یکی از بهترین بازی های فکری کودکان محسوب می‌شود.

6. بازی با برگ کاغذ

تا کردن کاغذ برای ساخت اوریگامی، برش زدن شکل‌های خاص با قیچی یا دنبال کردن خطوط نقطه‌چین، یا برای تقویت مهارت‌های شنیداری والدین برای گفتن دستور یا عبارتی کاغذ را در جلوی دهان خود گرفته و به آرامی تکرار کند.

همگی این موارد نیازمند دقت و مهارت‌های حرکتی ظریف هستند. بازی با برگ کاغذ، یک نوع بازی فکری برای کودکان بیش فعال با هزینه کم و دسترس‌پذیری است.

7. راه رفتن روی جدول

این فعالیت به ظاهر ساده، یک تمرین عالی برای تعادل و تمرکز است. حفظ تعادل روی یک خط باریک، توجه کودک را به حس عمقی و حرکات بدنش معطوف می‌کند. برای جذاب‌تر شدن بازی، می‌توان از کودک خواست که در حین راه رفتن لبه‌ی جدول یک توپ نیز در دست بگیرد.

8. بازی فوت کردن شمع

تنظیم قدرت نفس برای خاموش کردن شمع از فاصله‌ای معین یا کنترل تنفس برای خاموش نکردن شمع، یک بازی برای کودکان بیش فعال است که  در مدیریت هیجانات و تمرکز بر هدف بسیار مؤثر است.

9. بازی با توپ تخم‌مرغی

یکی از بازی‌های معروف با توپ تخم‌مرغی فوت کردن آن بر روی میزی است که والدین در یک سمت و کودکان در سمت دیگر آن نشسته‌اند.

علاوه بر تقویت صبر و هماهنگی چشم و دست، این بازی به کودکان می‌آموزد که چگونه به دیگران توجه کرده و تعامل اجتماعی بهتر داشته باشند. از اینرو بازی برای کودکان بیش فعال یک انتخاب مناسب بشمار می‌آید.

10. بازی «جستجو در خانه»

وسایل خانه را پنهان کنید و از کودکان بخواهید آنها را بیابند. این بازی برای افزایش تمرکز کودکان بیش فعال خارق‌العاده است. برای جذابیت بیشتر، از اشیاء مورد علاقه‌ی آنها استفاده کنید.

11. بازی «گوش کن و برو»

در این بازی، دستورالعمل‌هایی چندمرحله‌ای داده می‌شود (مثلاً «برو به آشپزخانه، یک قاشق بیاور و روی میز بگذار»). کودک باید تمام مراحل را به خاطر بسپارد و به ترتیب اجرا کند که این کار، حافظه شنیداری و توجه را بهبود می‌بخشد.

12. بازی «بازی با آینه»

ثبات و تداوم در اجرای بازی درمانی کودکان بیش فعال، مسیر دستیابی به نتایج ملموس مانند افزایش تدریجی دامنه توجه و کاهش رفتارهای تکانشی را هموار می‌سازد.

تقلید حرکات طرف مقابل به صورت همزمان از پشت یک شیشه یا با ایستادن روبروی آینه، یک بازی برای کودکان بیش فعال است که به تمرکز بر حرکات ریز و درشت بدن و کنترل همزمان عضلات دارند. یکی دیگر از مزایای این بازی ایجاد پیوند عاطفی قوی‌تر بین والد و کودک است.

13. بازی پانتومیم

حدس زدن یک حیوان، شغل یا فعالیت از طریق حرکات بدن، نه تنها خلاقیت و مهارت‌های غیرکلامی را تقویت می‌کند، بلکه برای کودک ناظر نیز نیازمند توجه کامل به حرکات و پردازش اطلاعات بصری است.

14. بازی «چالش حرکتی»

ایجاد یک مسیر با چالش‌ها و موانع ساده (مانند خزیدن زیر میز، پریدن روی چند بالش، چرخیدن به دور یک صندلی). بازی درمانی برای کودکان بیش فعال از این طریق، انرژی فیزیکی را در قالب یک مسیر ساختاریافته و هدفمند تخلیه می‌کند؛ در عین حال، توجه کودک را بر انجام ترتیب صحیح حرکات متمرکز می‌سازد.

15. بازی «نقاشی با چشم بسته»

کشیدن یک شکل ساده مانند خانه یا درخت با چشمان بسته و تشخیص آن توسط والدین، کودک را وادار می‌کند تا از حافظه و تصور ذهنی خود استفاده و بر حس لامسه و کنترل حرکت دست، تمرکز کند.

16. بازی با رنگ‌ها و شکل‌ها

مرتب‌سازی اشیا بر اساس رنگ یا شکل، یا دنبال کردن دستورالعملی مانند «همه قطعات قرمز را روی میز بگذار»، یک بازی برای کودکان بیش فعال است که توجه انتخابی، سرعت پردازش و مهارت‌های طبقه‌بندی را بهبود می‌بخشد.

بازی فانتزی

نقش‌آفرینی و ساختن داستان با عروسک‌ها یا اسباب‌بازی‌ها، به کودک فرصت می‌دهد تا دنیای درونی خود را بسازد، هیجاناتش را برون‌ریزی و از طریق ایجاد یک طرح داستانی، مهارت‌های اجتماعی را تمرین کند.

2. بازی‌های تخلیه انرژی و کنترل هیجان کودکان بیش فعال

بازی برای کودکان بیش فعال به آنها کمک می‌کند تا تنش‌هایشان کم شود، آستانه تحمل‌شان بالا رود و کنترل بهتری بر بدن و واکنش‌های خود پیدا کنند.

یکی از چالش‌های اصلی کودکان بیش‌فعال، مدیریت انرژی جسمانی زیاد و هیجانات شدید است. بازی برای کودکان بیش فعال در این حوزه، نه به معنای خسته کردن کودک، بلکه به هدف هدایت انرژی مازاد به کانال‌های سازنده و آموزش تنظیم هیجان از طریق حرکت طراحی می‌شوند.

1. لی‌لی و طناب‌زدن

این دو فعالیت کلاسیک، نمونه‌های عالی بازی مناسب کودکان بیش فعال هستند. لی‌لی کردن روی خانه‌های ترسیم‌شده یا طناب‌زدن، نیازمند هماهنگی چشم و پا، حفظ ریتم و تمرکز بر حرکت است.

2. توپ‌بازی و پرتاب هدفمند

پرتاب توپ به سمت یک سبد یا هدف مشخص (مثل یک سطل یا حلقه)، بیش از یک فعالیت سرگرم‌کننده است. این بازی به کودک می‌آموزد که انرژی خود را متمرکز و جهت‌دهی کند، برای رسیدن به هدف تلاش نماید و تکانشگری را کنار بگذارد تا دقت بیشتری داشته باشد.

3. بازی با ترمپولین

پرش روی ترامپولین یک روش ایمن و فوق‌العاده برای تخلیه انرژی است. این بازی برای کودکان بیش فعال حس وستیبولار (تعادل و حس حرکتی) را به شدت تحریک می‌کند که اغلب برای این کودکان آرامش‌بخش است.

برای افزایش فواید این بازی، می‌توان از کودک خواست تا حین پرش، یک شعر بخواند یا با هر پرش نام یک رنگ را بگوید تا توجه و هماهنگی او بیشتر درگیر شود.

4. پاراشوت یا چتر بازی

این بازی گروهی تعاملی، برای آموزش همکاری، توجه به نشانه‌های دیگران و کنترل هیجان عالی است. کودکان با گرفتن لبه‌های پاراشوت (چتر بازی) و ایجاد حرکات مواج، بالا و پایین بردن آن یا هماهنگی برای پرتاب توپ روی آن، باید به طور گروهی عمل کنند.

5. دوچرخه سواری

یکی از بازی های مناسب کودکان بیش فعال دوچرخه سواری است که مجموعه‌ای از مهارت‌ها را یکجا تقویت می‌کند. حفظ تعادل، هماهنگی کامل پاها و دست‌ها، برنامه‌ریزی مسیر و توجه به محیط اطراف، نیازمند سطح بالایی از تمرکز و خودکنترلی است.

6. نگهداشتن بادکنک در هوا

این بازی ساده اما مؤثر، به کنترل حرکات ظریف و تنظیم تنفس کمک می‌کند. کودک باید با ضربه‌های ملایم و حساب‌شده، بادکنک را در هوا نگه دارد. این کار او را وادار می‌کند تا حرکات تکانشی و محکم را کنار گذاشته و بر یک شیء متحرک تمرکز کند.

7. بازی یخ زدگی

از روش‌های عالی و نوع بازی برای کودکان بیش فعال برای آموزش خودکنترلی، بازی یخ‌زدگی است. با پخش موسیقی، کودک تشویق به حرکت و رقص می‌شود و با توقف موسیقی باید کاملاً بی‌حرکت مانند یک مجسمه بایستد.

این بازی به صورت غیرمستقیم، مهار تکانشگری، شنیدن نشانه‌های شنیداری و کنترل حرکات بدن را تقویت می‌کند.

8. بازی سایمون میگه

توجه شنیداری، حافظه کاری و کنترل تکانه را با بازی کلاسیک سایمون میگه (Simon Says) به چالش کشید. در این بازی، کودک فقط زمانی باید دستور را اجرا کند که جمله با “سایمون می‌گه” شروع شده باشد.

این فرآیند، نیازمند گوش دادن فعال، پردازش سریع اطلاعات و جلوگیری از عمل تکانشی است.

3. بازی‌های تقویت مهارت‌های اجتماعی در درمان کودکان بیش فعال

بازی برای کودکان بیش فعال، یک کارگاه عملی و امن برای آموزش و تمرین مهارت‌های اجتماعی ضروری است.

کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه-بیش‌فعالی (ADHD) اغلب در حوزه‌های کلیدی مهارت‌های اجتماعی مانند رعایت نوبت، درک دیدگاه دیگران، کنترل خشم و حل تعارض با چالش مواجه هستند.

برای رفع و کاهش این چالش‌ها، بازی برای کودکان بیش فعال به عنوان یک محیط امن و ساختاریافته عمل می‌کند که در آن کودک رفتارهای اجتماعی جدید را بدون ترس از قضاوت یا شکست، تمرین و درونی می‌کند.

1. عروسک‌های نمایشی

استفاده از عروسک‌ها و نمایش عروسکی یکی از مؤثرترین روش‌ها برای ورود به دنیای هیجانات و روابط اجتماعی کودکان است. در این نوع بازی برای کودکان بیش فعال، کودک می‌تواند از پشت نقاب یک عروسک، احساسات پیچیده‌ای مانند خشم، ناامیدی یا شادی را که ممکن است بیان مستقیم آن برایش سخت باشد، ابراز کند.

درمانگر یا والد نیز می‌تواند با استفاده از یک عروسک دیگر، سناریوهای اجتماعی مختلفی مانند “نوبت گرفتن برای سرسره”، “پاسخ دادن به یک توهین” یا “درخواست برای ورود به بازی” را اجرا کند.

2. بازی نقش‌آفرینی

این تکنیک، قلب بسیاری از مداخلات بازی درمانی کودکان بیش فعال است. در نقش‌آفرینی، کودک مستقیماً وارد یک سناریوی از پیش طراحی‌شده می‌شود. مثلاً نقش “مهمان‌دار یک کافه”، “معلم” یا “فروشنده” را بازی می‌کند.

این فعالیت، کودک را ملزم به رعایت قوانین نقش، استفاده از ادبیات مناسب، تمرین مکالمه دوطرفه و مدیریت موقعیت‌های غیرمنتظره می‌سازد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که نقش‌آفرینی منظم، به طور قابل‌توجهی رفتارهای جامعه‌پسند و مهارت‌های گفت‌وگو را در این کودکان افزایش می‌دهد.

3. داستان‌گویی با اسباب‌بازی‌ها

با استفاده از مجموعه‌ای از اسباب‌بازی‌ها (مانند ماشین‌ها، حیوانات، خانه عروسکی)، از کودک دعوت می‌شود تا یک داستان خلق کند. این بازی برای کودکان بیش فعال، به‌منزله‌ی راه ورودی به دنیای درون او است.

بزرگسال به عنوان یک مشارکت‌کننده فعال در داستان می‌تواند با معرفی چالش‌های اجتماعی به داستان (مثلا: “ببین، این ماشین می‌خواهد پارک کند اما جای خالی نیست. چه کار کند؟”) کودک را به فکر کردن درباره راه‌حل‌ها وا دارد. 

4. اسباب‌بازی‌ها و ابزارهای حسی مناسب برای کودکان بیش‌فعال

بازی درمانی کودکان بیش فعال، با شبیه‌سازی موقعیت‌های واقعی، درک دیدگاه دیگران و مدیریت تعاملات را ممکن می‌سازد.

برخی ابزارها می‌توانند به عنوان مکمل موثر در بازی برای کودکان بیش فعال مخصوصا آنهایی که در پردازش حسی با چالش روبه‌رو هستند، عمل کنند:

1. فیجت‌ها (Fidget toys)

ابزارهای کوچک و قابل دستکاری (مانند اسپینر، توپ استرس یا حلقه‌های فیجت)، به کودکان اجازه می‌دهند انرژی حرکتی اضافه یا نیاز به تحریک لمسی خود را به شیوه‌ای غیرمزاحم و متمرکز تخلیه کنند.

تاثیر بازی درمانی بر کودکان بیش فعال با فیجت‌ها در این است که بخشی از مغز را که مسئول بی‌قراری است، اشغال کرده و بخش مربوط به توجه و تمرکز را آزاد می‌گذارد.

2. خمیر بازی یا شن‌های حسی

ورز دادن خمیر یا بازی با شن‌های حسی مخصوص، یک فعالیت لمسی عمقی فراهم می‌آورد. این بازی برای کودکان بیش فعال بسیار آرام‌بخش است و به کاهش استرس و تنظیم هیجانات کمک می‌کند.

3. تایمرهای تصویری یا شنی

این ابزارها مفهوم انتزاعی «زمان» را به شکلی عینی و بصری نمایش می‌دهند. مشاهده ریزش شن یا کاهش بخش رنگی یک تایمر تصویری، به کودک کمک می‌کند درک بهتری از گذر زمان پیدا کند و برای تمرکز بر یک فعالیت در بازه‌ای مشخص، هدفگذاری کند.

استفاده از این تایمرها یک بازی فکری برای کودکان بیش فعال است که مدیریت زمان، صبر و تحمل را آموزش می‌دهد.

4. توپ تعادلی یا کوسن‌های نشیمن حسی

نشستن روی یک توپ تعادلی مناسب اندازه در زمان انجام تکالیف، به کودک اجازه حرکت‌های ملایم و بی‌خطر را می‌دهد. این حرکت‌ها، نیاز به تحریک وستیبولار (حس تعادل) را برطرف کرده و به طور متناقض‌نمایی، توجه و تمرکز را برای کارهای نشسته افزایش می‌دهد.

5. استفاده از Forbrain

Forbrain یک وسیله شنیداری-صوتی پیشرفته است که از هدست و فناوری انتقال استخوانی برای اصلاح ادراک صدای خود فرد استفاده می‌کند.

این ابزار در جلسات بازی درمانی برای کودکان بیش فعال یا فعالیت‌های گفتاری می‌تواند به بهبود توجه شنیداری، پردازش اطلاعات، حافظه کاری و وضوح گفتار کمک کند.

فعالیت های مناسب بعد از مدرسه برای کودکان بیش فعال

بعد از یک روز مدرسه که اغلب با الزامات تمرکزی، نشستن طولانی و تلاش برای کنترل تکانشگری همراه است، مغز و بدن کودک بیش‌فعال نیازمند این است که از حالت هوشیاری بیش از حد خارج شود.

با برنامه‌ریزی منظم کلاس‌های ورزشی و اعمال بازی برای کودکان بیش فعال در خانه، مثل موارد زیر، می‌توان آنها را خیلی زود به تعادل رساند:

1. هنرهای رزمی
2. ورزش های تیمی
3. کلاس های موسیقی
4. کلاس های هنری
5. سالن نمایش
6. کلاس رقص
7. کلاس شنا
   
   

فواید بازی‌ درمانی برای کودکان بیش‌فعال

با استفاده هدفمند از بازی برای کودکان بیش فعال می‌توان به دنیای درونی کودک راه یافت و چالش‌های او را مدیریت کرد.

برای کودکان مبتلا به بیش‌فعالی (ADHD)، بازی تنها یک سرگرمی نیست، بلکه یک زبان درمانی قدرتمند است. از آنجا که این کودکان اغلب در بیان کلامی هیجانات و کنترل رفتارهای خود با چالش مواجهند، بازی برای کودکان بیش فعال به پلی امن تبدیل می‌شود تا از طریق آن، نیازهای درونی خود را به شکلی طبیعی و بدون فشار بروز دهند:

1. افزایش تمرکز و توجه

بازی‌های هدفمند، مغز کودک را برای حفظ توجه بر روی یک محرک خاص تمرین می‌دهند. فعالیت‌هایی مانند پازل، ماز یا کارت‌های حافظه، نیازمند دنبال کردن یک فرآیند، صبر و دقتِ پیوسته هستند.

2. کاهش رفتارهای تکانشی

کودکان بیش‌فعال معمولاً قبل از فکر کردن عمل می‌کنند. انواعی از بازی برای افزایش تمرکز کودکان بیش فعال با طراحی قوانین ساده و واضح، به کودک فرصت می‌دهند تا در یک محیط کنترل‌شده، “توقف” و “تفکر” را تمرین کنند.

3. تخلیه انرژی اضافی به شکل سالم

بازی‌های فیزیکی سازمان‌یافته مانند لی‌لی، طناب‌زدن، دوچرخه‌سواری یا بازی با ترامپولین، کانال مناسبی برای هدایت انرژی مازاد بدن فراهم می‌کنند. هدف این بازی‌ها خسته کردن کودک نیست، بلکه کمک به او برای مدیریت بهتر انرژی درونی است.

4. تقویت مهارت‌های اجتماعی

تعامل با دیگران در حین بازی برای کودکان بیش فعال، یک کلاس درس عملی برای مهارت‌های اجتماعی است. کودک در قالب بازی‌های گروهی یا دو نفره، اصولی مانند رعایت نوبت، پیروی از قوانین، همکاری برای رسیدن به یک هدف مشترک، مذاکره و حل تعارض را به طور مستقیم تجربه می‌کند.

5. بهبود کنترل هیجانات

از مهم‌ترین دستاوردهای پایدار بازی درمانی برای کودکان بیش فعال، تقویت عزت نفس و ایجاد حس شایستگی از طریق تجربه موفقیت‌های کوچک و پیاپی در حین بازی است.

کودکان بیش‌فعال در مدیریت هیجانات شدیدی مانند خشم، ناامیدی یا شادی افراطی مشکل دارند. بازی‌های تخیلی و نقش‌آفرینی (مثل بازی دکتر و بیمار یا استفاده از عروسک‌های نمایشی) به آن‌ها اجازه می‌دهد تا این احساسات را در قالب شخصیت‌های دیگر بروز داده و راه‌های سالم مدیریت آن‌ها را کشف کنند. این فرآیند به تثبیت هیجانات و کاهش نوسانات خلقی کمک می‌کند.

6. افزایش اعتمادبه‌نفس کودک

موفقیت‌های کوچک و پیاپی در حین بازی برای کودکان بیش فعال، سنگ بنای اعتمادبه‌نفس را می‌سازد. زمانی که کودکی پس از چندین تلاش موفق می‌شود یک پازل را کامل کند یا در یک بازی حرکتی برنده شود، احساس کارآمدی و شایستگی را در خود تقویت می‌کند.

7. کاهش اضطراب و استرس

فضای بی‌قید و شرط بازی برای کودکان بیش فعال، آرامش‌بخش است. همینطور، فعالیت‌های حسی مانند بازی با خمیر یا شن یا استفاده از ابزارهای فیجت، می‌توانند با ایجاد تمرکز بر روی حس لامسه و حرکت‌های تکراری، سیستم عصبی را آرام کرده و تنش و اضطراب را کاهش دهند.

8. تقویت اعتماد بنفس

بازی درمانی برای کودکان بیش فعال با فراهم آوردن فرصت‌های مکرر برای تجربه تسلط، خلاقیت و ارتباط مثبت، این باور را در کودک تقویت می‌کند که «من می‌توانم».

هنگامی که کودک در بازی دیده می‌شود، نظرش شنیده می‌شود و بدون ترس از قضاوت می‌تواند خودش باشد، احساس ارزشمندی عمیقی در او شکل می‌گیرد که پایه‌ای محکم برای رشد شخصیتی او است.

بهترین سن برای شروع بازی با کودکان بیش فعال

از منظر علمی، مداخله و حمایت زودهنگام برای کودکان دارای نشانه‌های بیش‌فعالی (ADHD) اهمیت زیادی دارد.

به طور کلی، بهترین سن برای شروع مداخلات مبتنی بر بازی برای کودکان بیش فعال از حدود ۴ سالگی است؛ زمانی که رشد مهارت‌های زبانی، شناختی و اجتماعی کودک امکان مشارکت معنادار در بازی‌های هدایت‌شده را فراهم می‌کند.

چگونه برای کودکان بیش فعال روتین روزانه بازی بچینیم؟

کودکان بیش‌فعال به برنامه‌ریزی نیاز مبرمی دارند. یک روتین روزانه منظم، اضطراب ناشی از بلاتکلیفی را کاهش داده و به کودک کمک می‌کند انرژی و توجه خود را بهتر مدیریت کند.

طراحی یک برنامه متعادل که در آن بازی برای کودکان بیش فعال به عنوان یک جزء طبیعی و ضروری دیده شود، می‌تواند تفاوت چشمگیری در عملکرد روزانه آن‌ها ایجاد سازد.

شروع روز با بازی فیزیکی

بازی برای کودکان بیش فعال که شامل حرکاتی برای تخلیه انرژی باشد (مثل دویدن در حیاط، طناب‌زدن، رقص با موسیقی) به مدت ۱۵-۲۰ دقیقه، در تنظیم سطح انرژی و هوشیاری کودک برای شروع روز کمک شایانی می‌کند.

زمان‌بندی مشخص برای بازی‌های تمرکزی

پس از تخلیه اولیه انرژی و در ساعاتی که کودک هوشیارتر است (مثلاً صبح)، زمان کوتاه و مشخصی (مثلاً ۱۵ دقیقه) را به بازی‌های نیازمند تمرکز مانند پازل، لگو یا کارت‌های حافظه اختصاص دهید.

استفاده از تایمر برای مدیریت زمان بازی

استفاده از تایمرهای تصویری یا شن‌ساعت در بازی مناسب کودکان بیش فعال کمک می‌کند مفهوم زمان را درک کند، انتقال بین فعالیت‌ها برایش آسان‌تر شده و احساس کنترل بیشتری داشته باشد.

جایگزینی بازی با تنبیه

به جای محروم کردن کودک از بازی به عنوان تنبیه، از بازی به عنوان ابزاری برای بازسازی رابطه و آموزش استفاده کنید. مثلاً پس از یک رفتار تکانشی، با یک بازی گروهی ساده که نیازمند همکاری است، رفتار جایگزین مثبت را به او نشان دهید.

پایان روز با بازی آرام

ماهیت آرام و حسی در بازی برای کودکان بیش فعال مربوط به نقاشی با موسیقی ملایم، بازی با خمیر، شن‌های حسی یا گوش دادن به داستان است.

این موارد مخصوصا در ساعات منتهی به خواب، در کاهش تحریکات سیستم عصبی و آماده شدن بدن و ذهن برای استراحت نقش مؤثری داشته باشد.

نقش والدین در اجرای بازی‌درمانی کودکان بیش فعال در خانه

والدین نقش کلیدی به عنوان همبازی و تسهیل‌گر در اجرای مؤثر بازی برای کودکان بیش فعال دارند. حضور فعال، همراهی بدون قضاوت و فراهم آوردن فضای امن، باعث تقویت ارتباط و افزایش تأثیرگذاری بازی می‌شود.

والدین باید ضمن هدایت کلی بازی، کنترل را به کودک سپرده و از بازی به عنوان فرصتی برای مشاهده و درک دنیای درونی او استفاده کنند.

تکنیک‌های آرام‌سازی و تنفس برای کودکان مبتلا به ADHD

تکنیک‌های ساده تنفسی در قالب یک بازی برای کودکان بیش فعال، به ابزاری قدرتمند برای خودتنظیمی و مدیریت هیجانات تبدیل می‌شوند.

کودکان مبتلا به ADHD غالباً در مدیریت هیجانات و رسیدن به آرامش با چالش مواجه هستند. تکنیک‌های ساده تنفسی و ذهن‌آگاهی که در قالب یک بازی برای کودکان بیش فعال ارائه می‌شوند، می‌توانند ابزار قدرتمندی برای خودتنظیمی باشند:

1. نفس‌های حبابی

از کودک بخواهید تصور کند یک نی یا حباب‌ساز در دست دارد. با یک دم عمیق و آهسته از بینی، شکم خود را مثل یک بادکنک پر از هوا کند و سپس با بازدم آهسته و مداوم از دهان، حباب‌های خیالی را به بیرون بفرستد. این بازی برای کودکان بیش فعال بر تنظیم تنفس و تخیل تمرکز دارد.

2. مدیتیشن محبت و مهربانی

نوع بازی برای افزایش تمرکز کودکان بیش فعال مدیتیشن مهربانی است. از کودک بخواهید چشمانش را ببندد و در سکوت عبارات مثبتی را برای خود و دیگران تکرار کند؛ مثلاً: «من آرامم»، «دوستت دارم»، «مامان قشنگم». این کار تمرکز بر احساسات مثبت و آرامش درونی را تقویت می‌کند.

اشتباهات رایج در بازی‌درمانی در خانه

اجتناب از اشتباهات رایج، مسیر بازی برای کودک بیش فعال را از یک فعالیت روزمره به یک مداخله درمانی مؤثر تبدیل می‌کند.

اجتناب از خطاهای رایج، کیفیت جلسات بازی برای کودکان بیش فعال و رابطه والد-کودک را بهبود می‌بخشد:

کنترل بیش از حد بازی

وقتی والد تمام قواعد و روند بازی را دیکته می‌کند، خلاقیت و لذت کودک از بین می‌رود. یک بازی مناسب کودکان بیش فعال فضایی است که در آن کودک رهبری و والد پیروی کند.

قطع ناگهانی بازی

پایان دادن بدون اطلاع قبلی در بازی برای کودکان بیش فعال، می‌تواند باعث سرخوردگی، مقاومت و افزایش رفتارهای تکانشی شود. استفاده از تایمر یا اعلام زمان «تا پنج دقیقه‌ی دیگر بازی تموم می‌شود» ضروری است.

استفاده از بازی به‌عنوان جایزه یا تنبیه

تبدیل بازی های مناسب برای کودکان بیش فعال به ابزار معامله («اگه رفتار خوبی نداشته باشی، حق بازی نداری») ماهیت درمانی و ارتباطی آن را تخریب کرده و آن را به منبع اضطراب تبدیل می‌کند.

عدم توجه به حالات کودک در لحظه بازی

اصرار بر ادامه بازی با کودکان بیش فعال وقتی که او خسته، گرسنه یا بیش‌ازحد برانگیخته است، بی‌فایده و حتی مضر است. انعطاف و تطابق با شرایط کودک لازمه یک بازی مؤثر است.

نادیده گرفتن علایق کودک

انتخاب بازی‌ها صرفاً بر اساس نظر والد و بدون درنظرگیری سلیقه کودک، انگیزه او را برای مشارکت کاهش می‌دهد.

دوره طلایی رشد بی نهایت