نحوه رفتار با کودک بیش فعال: 31 روش برخورد صحیح + نکات مهم

نحوه رفتار با کودک بیش فعال نقش بسیار مهمی در آرامش و رشد او دارد و می‌تواند تفاوت بزرگی در روابط خانوادگی ایجاد کند. روش رفتار با کودک بیش فعال باید همراه با تشویق رفتارهای مثبت، تعیین مرزهای واضح، ایجاد برنامه روزانه منظم و آموزش تکنیک‌های آرامش همراه باشد. همچنین، روش علمی برای رفتار با کودک بیش فعال حکم می‌کند که والدین الگو باشند، از سرزنش کودک خودداری کنند، دستورالعمل‌های مرحله‌ای بدهند و در صورت نیاز از کمک تخصصی پزشک و روانشناس کودک بهره بگیرند. با رعایت این نکات، هم می‌توان انرژی کودک را مدیریت کرد و هم حس اعتمادبه‌نفس و مسئولیت‌پذیری او را تقویت نمود، بدون اینکه احساس سرکوب یا تنبیه کند.

در این مطلب از بلاگ روانشناس کودک مامانی نو، توصیه‌های خانم کوثر یاوری را دربارۀ روش برخورد با کودک بیش فعال در خانه و مدرسه می‌خوانیم. اگر شما هم از کودک مبتلا به بیش‌فعالی یا ADHD مراقبت می‌کنید، این مطلب برایتان مفید خواهد بود.

نحوه رفتار با کودک بیش فعال

برنامه‌های منظم، انتظارات واضح و بازخورد مثبت مکرر به کودک بیش‌فعال کمک می‌کند تا بهتر با محیط خود کنار بیاید. بنابراین نخوه رفتار با کودک اهمیت زیادی دارد.

کنار آمدن با کودک بیش‌فعال گاهی چالش‌برانگیز است. کودک بیش‌فعال ناآرام است و با انرژی ظاهراً بی‌پایان مدام از کاری به کار دیگر می‌پرد.

نحوه رفتار با کودک بیش فعال راه‌حل واحد و قطعی ندارد، اما با رعایت نکاتی می‌شود راحت‌تر کنترلشان کرد. در زیر برای پدر و مادرها، معلمان و مربیان خواهیم گفت که با کودک بیش فعال چگونه رفتار کنیم:

1. در نحوه رفتار با کودک بیش فعال هرگز آنها را نادیده نگیرید

بیش‌فعالی گاهی از کمبود توجه کافی ناشی می‌شود. کودک را به حال خودش رها نکنید. کودک از توجه شما دلگرمی و حس ارزشمندی می‌گیرد و آرام‌تر می‌شود.

روش رفتار با کودک بیش فعال باید طوری باشد که در تکالیف و فعالیت‌های روزانه مشارکت داشته باشید و رفتارهای درست او را تشویق کنید. نکته ای که خیلی حائز اهمیت است این موضوع است که هنگام نحوه برخورد، حواستان به تفاوت بیش فعالی و شیطنت در کودکان باشد.

2. الگو باشید

رفتار عملی شما در روش برخورد با کودک بیش فعال مهم‌تر از توصیه کلامی یا سرزنش است. برای کودک الگو و شنونده خوبی باشید و رفتارهای خوبش را نادیده نگیرید.

والدین با کودکان بیش فعال چگونه رفتار کنند؟ پدر و مادرها باید در طرز رفتار با کودک بیش فعال الگوی او باشند.

اگر انتظار دارید فرزندتان مؤدب صحبت کند یا بلند حرف نزند، خودتان هم باید همین رفتار را نشان دهید. یادتان باشد رفتار عملی شما تأثیرگذارتر از توصیه‌های کلامی است.

3. شنونده خوبی باشید

در نحوه رفتار با کودک بیش فعال، خوب گوش دادن نقش مهمی در کاهش تنش دارد. گاهی جمله ساده‌ای مثل «می‌دونم چه احساسی داری و کاملاً درکت می‌کنم» می‌تواند کودک را آرام کند. این کار به او نشان می‌دهد احساسات و عقایدش برای شما ارزشمند است و به غلبه بر کشمکش‌های درونی‌اش کمک می‌کند.

4. تعیین مرزهای مشخص رفتاری

کودک باید بداند دقیقاً چه رفتاری از نظر شما درست و چه رفتارهایی غلط است. شفاف‌سازی این قوانین، اولین قدم در طرز رفتار با کودک بیش فعال است. رفتارهای درست کودک را بلافاصله با تشویق، تحسین کلامی یا پاداش‌های ساده تقویت کنید.

در مقابل، اگر کودک از مرزهای رفتاری تعیین‌شده عبور کرد، باید با پیامدهایی قابل اجرا، منطقی و متناسب با سن خود مواجه شود. نکته بسیار مهم در روش برخورد با کودک بیش فعال، ثبات است. تغییر مداوم قوانین یا نادیده گرفتن پیامدها، کودک را سردرگم می‌کند و اثربخشی این روش را کاهش می‌دهد.

انجام بازی برای کودکان بیش فعال یک راهکار فوق العاده در این زمینه است!  انجام بازی های ساختارمند یعنی بازی هایی که ساختار مشخصی دارند به کودک کمک می‌کنند نظم و ساختار را در قالب بازی یاد گیرند.

5. ایجاد روتین منظم روزانه

برای کودک بیش فعال مرزهای رفتاری شفاف و ثابت تعیین کنید. در طرز رفتار با کودک بیش فعال ثابت‌قدم و قاطع باشید، قوانین را تغییر ندهید و پیامدهای رفتارهای نامطلوبش را نادیده نگیرید.

با بچه بیش فعال چه کنیم؟ یکی از مهم‌ترین اصول در نحوه رفتار با کودک بیش فعال، داشتن برنامه‌ریزی مشخص و قابل پیش‌بینی است. برنامه را طوری تنظیم کنید که کودک در هر ساعتی از روز دقیقاً بداند چه کاری باید انجام دهد و شما چه انتظاری از او دارید.

برنامه‌ریزی دقیق و مرحله‌به‌مرحله می‌تواند تأثیر زیادی در سازگاری کودک مبتلا به ADHD با زندگی روزمره داشته باشد و اضطراب و بی‌قراری او را کاهش دهد.

6. تعریف و تمجید واضح از کودک

تشویق زمانی اثرگذار است که دقیق باشد. به‌جای تعریف کلی از کودک، رفتار مثبت او را مشخص کنید؛ مثلاً بگویید: «آفرین که اتاقت رو مرتب کردی، ممنونم.» این کار به کودک بیش‌فعال کمک می‌کند بداند دقیقاً کدام رفتارش باعث رضایت شما شده و احتمال تکرار آن بیشتر می‌شود.

7. تقویت رفتارهای مثبت کودک بیش فعال

یکی از مؤثرترین راه‌ها در رفتار درمانی کودکان بیش فعال، تشویق رفتارهای مطلوب است. هر زمان کودک رفتاری انجام داد که مورد پسند شماست، با جملات مثبت او را تقویت کنید؛ مثلاً وقتی تکالیفش را به‌موقع انجام دهد، بگویید: «به تو افتخار می‌کنم.» این تشویق‌ها احتمال تکرار رفتار خوب را افزایش می‌دهد.

8. در نحوه رفتار با کودک بیش فعال دستورالعمل دادن را فراموش نکنید!

اگر از کودک انتظار دارید کاری انجام دهد، باید مثل یک دستور پخت، مرحله‌به‌مرحله و کوتاه برایش توضیح دهید. به‌جای «حاضر شو بریم مدرسه»، بگویید: «صورتت رو بشور، صبحانه بخور، لباس مدرسه بپوش، کتاب علوم و ریاضی و دفتر مشقت رو در کیف بذار» این روش ساده، بخش مهمی از روش برخورد با کودک بیش فعال است و شانس موفقیت کودک را بالا می‌برد.

9. تابلوی امتیازات داشته باشید

تقسیم کارها به مراحل کوچک، ارائه دستورالعمل‌های روشن و ثبات در قوانین، باعث کاهش اضطراب، پرخاشگری و بی‌قراری کودک می‌شود.

تعیین امتیاز یک نحوه رفتار با کودک بیش فعال است. برای رفتارهای خوب کودک امتیاز در نظر بگیرید؛ مثلاً ستاره یا استیکر. او را در طراحی تابلو و انتخاب جایزه نهایی مشارکت دهید. جایزه‌ها می‌توانند روزانه، هفتگی یا مثلاً هر 3 ماه یک بار باشند. برای اثربخشی بیشتر، هر بار فقط روی ۱ یا ۲ رفتار تمرکز کنید.

10. به موقع دست به کار شوید

در روش علمی برای رفتار با کودک بیش فعال، توجه به علائم هشدار اهمیت زیادی دارد. اگر کودک بیش‌ازحد تحریک شده یا دارد کنترلش را از دست می‌دهد، سریع وارد عمل شوید. در صورت امکان او را از موقعیت ناراحت‌کننده دور کنید و سعی کنید با پرت کردن حواسش او را آرام کنید.

11. ایجاد موقعیت‌های اجتماعی لذت‌بخش

به کودک بیش فعال فرصت بدهید در بازی‌های گروهی و فعالیت‌های دسته‌جمعی مورعلاقه‌‌اش شرکت کند تا مهارت‌های اجتماعی و همکاری را به‌طور طبیعی یاد بگیرد و هم‌زمان انرژی خود را تخلیه کند.

12. آموزش مسئولیت‌پذیری

به کودک فرصت تجربه بدهید و اجازه دهید پیامدهای طبیعی رفتارش را ببیند. این نکته اهمیت زیادی در نحوه رفتار با کودک بیش فعال دارد: خوب است بعضی کارهای ساده و بی‌خطر خانه را به کودک بسپارید.

با این کار اعتمادبه‌نفس، مسئولیت‌پذیری و مشارکت در خانواده را در او تقویت می‌کنید. یادآوری و کنترل بیش‌ازحد، حس مسئولیت‌پذیری را کاهش می‌دهد. 

13. از انتقاد مداوم بپرهیزید

یکی از اصول مهم در رفتار درمانی کودک بیش فعال، پرهیز از انتقاد و سرزنش مداوم است. فریاد زدن یا انتقاد پی‌درپی فقط اضطراب کودک را افزایش می‌دهد و کمکی به او نمی‌کند.

در روش برخورد با کودک بیش فعال، بهتر است با آرامش محدودیت‌ها و نیازهای او را درک کنید. وقتی فرزندتان تمرکزش را از دست می‌دهد، کارش را دوستانه و مرحله‌به‌مرحله به او یادآوری کنید.

14. ابراز احساسات صادقانه مهم در نحوه رفتار با کودک بیش فعال

والدین باید صبور و همدل باشند، از انتقاد و سرزنش مداوم پرهیز کنند و در صورت نیاز از مشاوره روانشناس کودک برای راهنمایی تخصصی بهره بگیرند.

در طرز رفتار با کودک بیش فعال، بیان صادقانه احساسات اهمیت زیادی دارد. کودک احساسات شما را به‌خوبی می‌فهمد و بازتاب می‌دهد. به همین دلیل انتخاب کلمات و لحن صحبت بسیار مهم است.

15. بازی کردن با یکدیگر

بازی‌های داخل و خارج از خانه می‌توانند برای کنترل بیش فعالی بچه‌ها بسیار مفید باشند. بازی‌هایی مثل منچ، مار و پله یا فوتبال دستی را امتحان کنید.

اگر کودک هیجان بیشتری می‌خواهد، او را برای فوتبال، دوچرخه‌سواری، بدمینتون یا شنا بیرون ببرید.

16. مدیریت رژیم غذایی

یکی از نکات مهم در نحوه رفتار با کودک بیش فعال، توجه به غذاهایی است که کودک در طول روز می‌خورد. برای کنترل بیش فعالی کودک، به او غذاهای تازه و خانگی بدون مواد نگهدارنده بدهید.

اگر بعد از مصرف برخی خوراکی‌ها علائم بیش‌فعالی بیشتر می‌شود، آن‌ها را با پزشک متخصص در میان بگذارید تا درباره مصرف یا حذفشان تصمیم بگیرد.

17. پیاده‌روی‌ و ورزش کردن به عنوان بخشی از برنامه

فعالیت‌های بدنی، بازی‌های گروهی و مهارت‌های اجتماعی کمک می‌کنند انرژی کودک تخلیه شده و توانایی تعامل مؤثر با دیگران افزایش یابد.

پیاده‌روی، ورزش و فعالیت بدنی سریع ترین درمان بیش فعالی در کودکان است. این فعالیت‌ها نه‌تنها ذهن کودک را آرام کرده و تمرکز او را افزایش می‌دهند.

18. قاطع بودن از فاکتورهای مهم در نحوه رفتار با کودک بیش فعال

ثبات و قاطعیت در نحوه ی رفتار با کودک بیش فعال به او یاد می‌دهد خواسته‌هایش را درست و بدون زور یا جیغ و گریه بیان کند. کودک باید بداند با داد و فریاد به خواسته‌اش نمی‌رسد. وقتی می‌گویید «نه»، باید پای حرفتان بایستید و در واکنش به داد و فریاد کودک نظرتان را عوض نکنید.

قبلاً مقاله‌ای درباره نه گفتن به کودکان نوشته‌ایم خواندنش حتماً برایتان مفید خواهد بود.

19. شوخی کردن و خنداندن کودک

شوخی و بازی یکی از راه‌های مؤثر کاهش تنش و رفتار درمانی کودک بیش فعال است. با شوخی‌های ساده، تقلید صدا یا بازی‌های کودکانه، فضای رابطه را شادتر کنید.

20. ایجاد حس اعتماد

نحوه رفتار با کودک بیش فعال باید به‌گونه‌ای باشد که به او حس امنیت و اعتمادبه‌نفس بدهد. کودک باید بداند که والدینش او را درک و حمایت می‌کنند.

والدین با گوش‌دادن به احساسان کودک و دادن بازخورد مثبت، به کودک کمک می‌کنند با چالش‌هایش بهتر کنار بیاید و رفتارهای مناسب‌تری نشان دهد.

21. مطالعه و افزایش اطلاعات خود

آگاهی از علل و نشانه‌های بیش‌فعالی و توجه به علائم هشدار، والدین را قادر می‌سازد به‌موقع اقدام کرده و بهترین روش رفتار با کودک بیش‌فعال را انتخاب کنند.

اگر می‌پرسید که با کودک بیش فعال چگونه رفتار کنیم، اولین و مهم‌ترین پاسخی که باید داد این است که مطالعه کنید. آگاهی والدین در یافتن روش علمی برای رفتار با کودک بیش فعال نقش کلیدی دارد.

شناخت علائم، دلایل و روش‌های درمانی به تصمیم‌گیری بهتر و برخورد مؤثرتر با کودک کمک می‌کند. والدینی که اطلاعات کافی دارند، بهترین شیوه‌ها را برای کمک به فرزندشان انتخاب کرده و از اقدامات غیرضروری پرهیز کنند.

22. آموزش تکنیک آرامش از اصول نحوه رفتار با کودک بیش فعال

یکی از روش‌های مؤثر در نحوه ی رفتار با کودک بیش فعال، آموزش تکنیک‌های آرام‌سازی است. به کودک بیاموزید در مواقع خستگی یا اضطراب با روش‌هایی مثل تنفس عمیق، آرام‌سازی عضلات یا تمرین ذهن‌آگاهی، خود را آرام کند.

23. مدیریت پرخاشگری

پرخاشگری یکی از مشکلات رایج در بچه‌های بیش فعال است. با رفتارهای پرخاشگرانه این کودکان با قاطعیت ولی بدون خشونت برخورد کنید.

کودک را به مکانی آرام ببرید تا به رفتار خود فکر کند و پس از آرام شدن، با شیوه‌ای مثبت و قابل کنترل دوباره وارد محیط شود.

24. به حداقل رساندن عوامل حواس‌پرتی

با بچه بیش فعال چه کنیم؟ ایجاد محیط آرام در خانه در کاهش علائم بیش‌فعالی بسیار موثر است. با کم کردن حواس‌پرتی‌ها، استفاده از نور ملایم، رنگ‌های خنثی و مرتب نگه داشتن خانه محیطی فراهم کنید که تمرکز در آن راحت‌تر باشد. از روشن کردن تلویزیون یا موسیقی هنگام درس خواندن بچه‌ها پرهیز کنید.

25. بهبود دامنه توجه کودک مهم در نحوه رفتار با کودک بیش فعال

تشویق رفتارهای مثبت و تمرکز روی فعالیت‌های غیربیش‌فعالانه به کودک کمک می‌کند دامنه توجه خود را افزایش دهد و برای تعامل اجتماعی در مدرسه و جمع دوستان آماده شود.

یکی از موثرترین اقدامات در روش رفتار با کودک بیش فعال، استفاده از بازی‌های چالشی و مرحله‌ای است. بازی‌های مانند پازل، لگو، تطبیق تصاویر و کارت‌های حافظه می‌توانند حافظه و تمرکز کودک را بهبود دهند.

البته توصیه می‌کنیم، هر بار فقط یک بازی به کودک معرفی کنید و از ارائه چند بازی همزمان خودداری کنید تا حواس کودک پرت نشود.

26. حق انتخاب دادن به کودک

مدیریت محرک‌ها، محیط آرام، خواب منظم و تغذیه مناسب، بخشی از روش علمی برای رفتار با کودک بیش‌فعال است و علائم اختلال را کاهش می‌دهد.

در نحوه رفتار با کودک بیش فعال سعی کنید به او حق انتخاب بدهید. وقتی کودک بتواند بین گزینه‌های مختلف تصمیم بگیرد، حس کنترل و استقلال بیشتری پیدا می‌کند و احتمال بروز پرخاشگری کاهش می‌یابد.

27. فراهم کردن ابزارهای احساسی

در روش برخورد با کودک بیش فعال، استفاده از ابزارهای حسی مثل فیجت اسپینر، توپ‌های استرس و وسایل مشابه می‌تواند به کودک کمک کند انرژی خود را بهتر مهار کند.

28. استفاده از وسایل کمک بصری

می‌توانید برای نحوه رفتار با کودک بیش فعال از وسایل کمک بصری مثل کارت‌های تصویری، نمودار و تایمر کمک بگیرید.

این ابزارها ساختار و چارچوبی برای کودک ایجاد می‌کنند و به او کمک می‌کنند انتظارات را بهتر درک کند و مدیریت زمان خود را به‌طور مؤثر یاد بگیرد.

29. پرهیز از حضور در جمع‌های شلوغ

اگر بیش فعالی کودک شدید است، بهتر است او را به مکان‌های شلوغ یا رسمی که نیازمند رعایت قوانین خاص و سکوت طولانی هستند، نبرید. این کار باعث کاهش اضطراب کودک می‌شود.

می‌توانید به مرور او را با محیط‌های اجتماعی آشنا کنید زیرا کودک بیش فعال در محیط امن خانه فرصت تمرین دارد و به تدریج می‌تواند با شرایط جدید کنار بیاید.

30. داشتن زمان خوابی مشخص

به یاد داشته باشید که بیش‌فعالی و اختلال خواب می‌توانند یک چرخه معیوب ایجاد کنند؛ ADHD خواب را مختل می‌کند و کم‌خوابی علائم بیش‌فعالی را تشدید می‌کند.

روتین مشخص قبل از خواب، به آرام‌تر شدن کودک کمک می‌کند. در ساعات نزدیک به خواب کودک، جلوی فعالیت‌های پرهیجان، بازی‌های کامپیوتری و تماشای تلویزیون را بگیرید.

نحوه رفتار با کودک بیش فعال این است که کودک هر شب در ساعتی ثابت بخوابد و صبح‌ها در زمان مشخصی بیدار شود.

31. دریافت مشاوره تخصصی

مشاور کودک یا روانشناس کودک می‌تواند راهنمای بسیار خوبی در نحوه ی رفتار با کودک بیش فعال باشد. درمان‌های روان‌شناختی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT) به کودک کمک می‌کند رفتارهای خود را کنترل کرده و مهارت‌های اجتماعی‌اش را تقویت کند.

این روش‌ها بخشی از رفتار درمانی کودک بیش فعال هستند و کودک را قادر می‌سازند در موقعیت‌های استرس‌زا بهتر عمل کند.

نحوه رفتار با کودکان بیش فعال در مدرسه

کودکان مبتلا به ADHD ممکن است در مدرسه با مشکلاتی در تمرکز کردن، انجام تکالیف یا تعامل با همکلاسی‌ها مواجه شوند؛ مسائلی که ممکن است بر پیشرفت تحصیلی آن‌ها تأثیر بگذارد.

از همین رو، روش برخورد با کودک بیش فعال در مدارس اهمیت زیادی در رشد و موفقیت آیندۀ آن‌ها دارد.

کمک به کودکان بیش فعال در مدرسه

معلمان و مربیان برای رفتار با کودک بیش فعال در مدرسه باید نیازهای او را بشناسند. نشاندن کودک در جای مناسبی از کلاس، دادن وقفه‌های کوتاه همراه با تحرک حین درس دادن و تقسیم تکالیف به بخش‌های کوچک‌تر همگی تاثیر چشمگیری در عملکرد دانش‌آموزان بیش فعال دارد.

اعمال بعضی تغییرات آموزشی مثل روش‌های جایگزین برای انجام تکلیف یا تعیین زمان بیشتر برای امتحان هم می‌توانند به کودک کمک کنند. ارتباط مستمر معلم و خانواده نیز بحش مهمی از نحوه رفتار با کودک بیش فعال است.

رابطه بیش فعالی در کودکان و استفاده از موبایل

محققان به این نتیجه رسیده‌اند که استفاده مداوم از تلفن همراه در دوران بارداری می‌تواند روی رشد و رفتار کودک تأثیر منفی بگذارد. کودکانی که مادرانشان در دوران بارداری از موبایل زیاد استفاده کرده‌اند، رفتارهای تکانشی و بیش‌فعالانه بیشتری نشان می‌دهند.

به همین دلیل، کاهش استفاده از موبایل در دوران بارداری و زندگی روزمره خانواده اهمیت زیادی در کنترل بیش فعالی در کودکان و نوجوانان دارد.

تفاوت ADD و ADHD؛ شباهت‌ها و نکات تشخیصی

اختلال نقص توجه همراه با بیش‌فعالی است، در حالی‌که ADD فقط کمبود توجه دارد و با بیش‌فعالی همراه نیست. بنابراین، پرتحرک بودن کودک همیشه به معنی ADHD نیست.

به عبارت ساده، تفاوت اصلی این دو در وجود یا عدم وجود بیش‌فعالی است و این تقسیم‌بندی کمک می‌کند والدین نحوه ی رفتار با کودک بیش فعال را بهتر تنظیم کنند.

در هر دو اختلال مشکل کمبود توجه وجود دارد؛ مثل سختی در تمرکز و ناتمام گذاشتن تکالیف، جاگذاشتن، به تأخیر انداختن کارها و حواس‌پرتی در فعالیت‌های روزمره.

ریشه‌ها و پیامدها: چه عواملی باعث بیش‌فعالی می‌شوند؟

برای نحوه رفتار با کودک بیش فعال به شیوۀ صحیح مهم است که علل این اختلال را بشناسیم. پژوهش‌ها نشان می‌دهند بیش‌فعالی نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل زیستی و محیطی در بروز آن نقش دارند:

عوامل ژنتیکی: ژنتیک می‌تواند بر نحوه عملکرد مغز و انتقال‌دهنده‌هایی مثل دوپامین اثر بگذارد.

سابقه خانوادگی: وجود علائم مشابه در والدین یا خواهر و برادر احتمال ابتلا به بیش‌فعالی را افزایش می‌دهد.

شرایط قبل از تولد: مصرف سیگار یا مشروبات الکلی توسط مادر، زایمان زودرس یا کم‌وزنی هنگام تولد.

عوامل محیطی: تجربه‌های ناخوشایند دوران کودکی، استرس خانوادگی یا حتی نبود روال روزانه ثابت می‌تواند علائم اختلال را تشدید کند.

محرک‌های غذایی: رنگ‌دهنده‌های مصنوعی و مواد نگهدارنده غذایی ممکن است سبب بروز علائم در کودکان حساس شوند.

آیا بیش فعالی یک ویژگی طبیعی در کودکان است؟

بله، بیش‌فعالی در حد متعادل امری طبیعی و بخشی از رشد هنجاری کودکان است. کودکی که کمی فعال‌تر از همسالانش است لزوماً مشکل بالینی ندارد. اما اگر رفتارهای بیش‌فعال در انجام تکالیف، دوست‌یابی یا وظایف روزانه بچه‌ها اختلال ایجاد کنند، باید برای رفع و درمانشان اقدام کرد.

علائم بیش فعالی مثل بی‌قراری، پرحرفی یا پرتحرکی بیش‌ازحد فقط زمانی اهمیت بالینی پیدا می‌کنند که عملکرد کودک در مدرسه یا خانه را مختل کنند. توجه والدین و مراقبان به این علائم و انتخاب درست روش برخورد با کودک بیش فعال اهمیت زیادی در رشد سالم فرزندان دارد.

چه زمانی باید اقدام کرد؟ ارزیابی تخصصی و حمایت فوری

هر کودک پرانرژی، کودک بیش‌فعال نیست؛ اما اگر بی‌قراری و تکانشگری پایدار باشد و زندگی روزمره را مختل کند، ارزیابی پزشکی را مدنظر قرار دهید.

با بچه بیش فعال چه کنیم و چه زمانی به متخصص مراجعه کنیم؟ وقتی علائم بیش‌فعالی بیش از شش ماه ادامه داشته باشند یا سابقه خانوادگی ADHD وجود داشته باشد، دانستن نحوه رفتار با کودک بیش فعال به‌تنهایی کافی نیست و کمک حرفه‌ای روانشناس کودک ضرورت می‌یابد.

اگر رفتارهای کودک مدام عملکرد او در خانه یا مدرسه را مختل می‌کند، به روابطش با دیگران لطمه می‌زند، یا نشانه‌هایی مثل پرخاشگری و رفتارهای پرخطر بروز می‌دهد، زمان ارزیابی تخصصی فرا رسیده است.

نشانه های رایج بیش فعالی در کودکان

شناخت علائم بیش فعالی حرف اول را در نحوه رفتار با کودک بیش فعال می‌زند. بیش‌فعالی کودک معمولاً با چنین علائمی همراه است:

• بی قراری و ناتوانی در آرام نشستن
• تکان دادن مداوم دست و پا، یا بازی با اشیا
• پرحرفی یا قطع کردن صحبت دیگران
• از کاری به کار دیگر پریدن
• عجله، کم‌صبری، بی‌حوصلگی
• ناتوانی در انجام فعالیت های آرام
• بی‌صبری برای رسیدن نوبت

پرسش‌های رایج در خصوص نحوه رفتار با کودک بیش فعال

در پایان به چند سوال مهم و رایج دربارۀ روش رفتار با کودک بیش فعال در خانه و مدرسه پاسخ می‌دهیم.

با بچه بیش فعال چه کنیم؟

نحوه رفتار با کودک بیش فعال بهتر است توأم با صبر، آرامش و تشویق باشد. برقراری برنامه روزانه منظم، تقسیم کارها به مراحل کوچک، تشویق رفتارهای مثبت و کم کردن عوامل حواس‌پرتی برای کنترل علائم مفیدند.

با کودک بیش فعال چگونه رفتار کنیم؟

روش برخورد با کودک بیش فعال باید حامیانه و شفاف باشد. از فریاد زدن یا انتقاد مداوم خودداری کنید و به جای آن، رفتارهای مثبت او را تعریف و تشویق کنید. محیط آرام و کم‌سرو‌صدا نیز تمرکز کودک را بالا می‌برد.

والدین با کودکان بیش فعال چگونه رفتار کنند؟

والدین باید الگوی رفتاری مناسبی باشند و با آرامش، شفافیت و قاطعیت عمل کنند. گوش دادن فعال، تأمین حس امنیت و اعتماد و مسئولیت سپردن به کودک اهمیت زیادی دارند. والدین باید از مشاوره روان‌شناختی و اطلاعات علمی نیز کمک بگیرند.

روش علمی برای رفتار با کودک بیش فعال چیست؟

نحوه رفتار با کودک بیش فعال به شیوه علمی باید مبتنی بر ساختار مشخص و ثابت، تشویق رفتارهای مطلوب و مدیریت انرژی کودک باشد، نه تنبیه و سرکوب رفتارها. استفاده از رفتاردرمانی و کمک تخصصی مشاور هم بسیار یاری‌گر است.

آیا کودک بیش‌فعال می‌تواند تجربه تحصیلی موفقی داشته باشد؟

بله، دانش‌آموزان بیش‌فعال می‌توانند در مدرسه موفق باشند، به شرطی که حمایت لازم را دریافت کنند. ایجاد محیط مناسب در کلاس، وظایف کوتاه و واضح و برنامه‌های حمایتی مدرسه باعث می‌شود کودک تمرکز بیشتری داشته باشد و عملکرد تحصیلی بهتری پیدا کند.

چگونه می‌توانم به کودک بیش‌فعال خود در دوست‌یابی کمک کنم؟

برای بهبود مهارت‌های اجتماعی فرزندتان، برای او فرصت‌های بازی‌های گروهی، ورزش‌های تیمی و تمرین مهارت‌های حل مسئله و نوبت‌گیری در بازی‌ها را فراهم کنید.

چه زمانی باید نگران بیش‌فعالی کودکم باشم؟

اگر بی‌قراری، تمرکز ضعیف و رفتارهای تکانشی کودک باعث اختلال در زندگی روزمره، مدرسه، روابط اجتماعی یا انجام تکالیف شود، لازم است حتماً با پزشک یا روانشناس کودکان درباره نحوه رفتار با کودک بیش فعال مشورت کنید.

مهمترین دلایل بروز بیش فعالی در کودکان چیست؟

مصرف الکل و دخانیات از سوی والدین، محیط آلوده، عوامل ژنتیکی، زایمان زودرس، آسیب مغزی و کاهش وزن از جمله علت‌های بروز بیش‌فعالی در کودکان هستند.

چرا کودکان بیش فعال بیشتر با بچه های کوچکتر از خود دوست می‌شوند؟

کودک مبتلا به ADHD ممکن است در برخی مهارت‌های اجتماعی یا رشدی کمی عقب بماند. دوستی با بچه‌های کوچکتر به او فرصت می‌دهد حس رهبری و بزرگ بودن را تجربه کند و کنترل بیشتری روی تعاملاتش داشته باشد.

آیا بازی‌های کامپیوتری خشن برای بچه های بیش فعال خطرساز است؟

بله. در روش رفتار با کودک بیش فعال بهتر است بازی‌های کامپیوتری را به حداقل برسانید. این بازی‌ها ممکن است برای این بچه‌ها خطرآفرین باشند و بیش‌فعالی و بی‌تمرکزی آن‌ها را تشدید کنند.

بهترین روش مراقبت از کودک بیش فعال چیست؟

تعیین انتظارات واضح، تشویق رفتارهای مثبت و ارائه راهنمایی‌های مرحله‌به‌مرحله بهترین نحوه رفتار با کودک بیش فعال هستند. مراجعه به روانشناس کودک می‌تواند در این راه بسیار کمکتان کند.

آیا تغذیه خاصی برای مدیریت بهتر علائم بیش فعالی وجود دارد؟

کارشناسان مواد غذایی مکمل‌های حاوی امگا-3 را برای بهبود علائم بیش فعالی یا ADHD توصیه می‌کنند.

غذاهای ممنوع برای بیش فعالی کودکان چیست؟

مواد غذایی حساسیت‌زا، افزودنی‌ها، رنگ‌های مصنوعی و مواد غذایی تحریک‌کننده مثل کافئین برای کودکان بیش فعال مضر است. بهتر است در این مورد با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.

اگر کودک به روش‌های آرام‌سازی واکنش نشان ندهد چه کنیم؟

در ابتدا ممکن است کودک در برابر تکنیک‌های آرام‌سازی مقاومت کند که بخشی از روند تغییر رفتار است. اگر رفتارها همچنان نامناسب باقی بماند، مراجعه به روانشناس و ارزیابی حرفه‌ای می‌تواند به یافتن علت‌های ریشه‌ای و راهکارهای بهتر کمک کند.

آیا ممکن است کودک همزمان مبتلا به بیش فعالی و اختلال وسواس فکری عملی باشد؟

بله. بعضی علائم رفتاری این دو اختلال می‌توانند با یکدیگر همپوشانی داشته باشند. ارزیابی تخصصی می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر، جلوگیری از درمان نادرست و نحوه رفتار با کودک بیش فعال کمک کند.

منبع: heloa, family

دوره طلایی رشد بی نهایت