اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان: علل، علائم و تشخیص

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان یک اختلال اضطرابی است که باعث می‌شود کودک با وجود توانایی طبیعی برای صحبت کردن، در برخی موقعیت‌های اجتماعی مانند مدرسه، مهمانی یا در حضور افراد ناآشنا نتواند صحبت کند. بیماری موتیسم یا لالی انتخابی معمولاً با اضطراب شدید، ترس از قضاوت دیگران و واکنش «فریز شدن» ارتباط دارد و به معنای امتناع عمدی کودک از صحبت کردن نیست. این اختلال معمولاً از کودکی آغاز می‌شود و ممکن است بدون درمان تا نوجوانی یا بزرگسالی ادامه پیدا کند. عوامل اضطراب‌آور، ژنتیکی و محیطی در بروز سکوت انتخابی نقش دارند و می‌توانند بر ارتباطات، روابط اجتماعی و عملکرد تحصیلی کودک تأثیر بگذارند. در ادامه این مطلب از وبلاگ مامانی نو، زیر نظر خانم کوثر یاوری، روانشناس کودک، با علائم، علل، روش تشخیص و درمان لالی انتخابی کودکان آشنا می‌شویم.

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی چیست؟

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان به معنای لجبازی یا امتناع از صحبت کردن نیست؛ کودک به دلیل اضطراب شدید، در برخی موقعیت‌های اجتماعی توانایی صحبت کردن را از دست می‌دهد

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان یک اختلال اضطرابی است که در آن فرد با وجود توانایی طبیعی برای صحبت کردن، در برخی موقعیت‌های اجتماعی قادر به حرف زدن نیست. این ناتوانی معمولاً به دلیل اضطراب شدید و واکنش «فریز شدن» ایجاد می‌شود و به معنای امتناع عمدی از صحبت کردن نیست. سکوت انتخابی معمولاً از سال‌های ابتدایی کودکی آغاز می‌شود و ممکن است در صورت شناسایی و درمان نشدن، تا نوجوانی یا بزرگسالی ادامه پیدا کند. این اختلال در دختران و بعضی کودکان مهاجر بیشتر دیده می‌شود و گاهی به دلیل شباهت به کم‌رویی، دیر تشخیص داده می‌شود.

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

علائم موتیسم در کودکان معمولاً از حدود سه یا چهار سالگی قابل مشاهده است، اما تشخیص آن ممکن است تا زمان ورود به مدرسه به تأخیر بیفتد؛ زیرا در این دوره، کودک بیشتر در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرد که نیاز به صحبت و تعامل اجتماعی دارد. برای مثال، ممکن است کودکی در خانه بسیار پرحرف باشد، اما در مدرسه با معلم یا همکلاسی‌های خود صحبت نکند. بیماری موتیسم یا لالی انتخابی فقط بر صحبت کردن تأثیر نمی‌گذارد و می‌تواند یادگیری، روابط اجتماعی و توانایی درخواست کمک را نیز دشوار کند. کودک ممکن است نتواند نیازهای ساده خود را با معلم در میان بگذارد یا به دلیل ترس از صحبت کردن، از بعضی فعالیت‌های گروهی و بازی با دوستان دوری کند.

موتیسم در نوجوانان

اضطراب اجتماعی، فشارهای محیطی یا برخی مشکلات خانوادگی در نوجوانی می‌توانند اختلال را تشدید کنند. نوجوان ممکن است در مدرسه، محیط‌های اجتماعی یا هنگام صحبت با افراد ناآشنا سکوت کند، اما در خانه و کنار افراد مورد اعتماد خود به‌راحتی صحبت کند. ادامه این وضعیت می‌تواند باعث مشکلات تحصیلی و اجتماعی، احساس انزوا و کاهش اعتمادبه‌نفس شود. مشاوره، تمرین‌های ارتباطی و تقویت مهارت‌های اجتماعی و در صورت نیاز، درمان اضطراب یا افسردگی به بهبود اختلال لالی انتخابی در نوجوانان کمک می‌کند.

دلایل لالی انتخابی در کودکان چیست؟

اضطراب، زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی می‌توانند در بروز اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان نقش داشته باشند؛ بنابراین نباید این اختلال را صرفاً به خجالتی بودن کودک نسبت داد

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان معمولاً تنها یک علت مشخص ندارد و تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل شکل می‌گیرد. در واقع، این اختلال را نمی‌توان صرفاً به خجالتی بودن یا شیوه رفتار والدین نسبت داد. شرایط کودک، میزان اضطراب و تجربه‌های او در محیط‌های مختلف می‌توانند در بروز یا ماندگار شدن سکوت انتخابی مؤثر باشند. در ادامه، مهم‌ترین علت‌های بروز علائم موتیسم در کودکان را بررسی می‌کنیم.

1. دلایل روانشناختی

اضطراب در کودکان و ترس از قضاوت دیگران از مهم‌ترین عوامل مرتبط با اختلال لالی انتخابی هستند. زورگویی، تنش خانوادگی، ترس از اشتباه، ترس از شکست در کودکان، فشار برای صحبت کردن، اضطراب اجتماعی و اعتمادبه‌نفس پایین نیز می‌توانند علائم را تشدید کنند.

2. تاثیر ژنتیک در اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

اختلال موتیسم انتخابی بیماری ژنتیکی محسوب نمی‌شود، اما زمینه ژنتیکی می‌تواند احتمال بروز آن را افزایش دهد. برای مثال، کودکانی که در خانواده آن‌ها سابقه اضطراب یا ویژگی‌هایی مانند کم‌رویی و حساسیت زیاد وجود دارد، ممکن است بیشتر مستعد این اختلال باشند. بااین‌حال، ژنتیک به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و شرایط محیطی و تجربه‌های کودک نیز در شکل‌گیری اختلال موثرند.

به دنیای خاموش فرزندتان نزدیک‌تر شوید

لالی انتخابی در کودکان، با درک و حمایت درست قابل مدیریت است. شناخت نیازهای عاطفی کودک به شما کمک می‌کند با آرامش بیشتری همراه او باشید. در دوره «خوشبخت‌ترین فرزند دنیا» یاد بگیرید چطور محیطی امن و حمایتگر برای رشد و آرامش فرزندتان بسازید.

← مشاهده دوره خوشبخت‌ترین فرزند دنیا

3. عوامل محیطی و تربیتی

تمسخر، سرزنش یا فشار زیاد برای صحبت کردن، فضای سخت‌گیرانه یا تجربه برخوردهای منفی ممکن است ترس کودک از برقراری ارتباط را بیشتر کند. همچنین، اتفاقات پراسترس مانند مهاجرت، تغییر مدرسه یا از دست دادن یکی از نزدیکان می‌تواند علائم موتیسم در کودکان را تشدید کند.

4. شرایط اجتماعی

بعضی شرایط اجتماعی مثل مواجهه کودک با آزار و اذیت، سوءاستفاده یا حوادث آسیب‌زا، خشونت عاطفی، فیزیکی یا کلامی یا مهاجرت به مکانی با زبان متفاوت ممکن است احتمال اختلال لالی انتخابی یا اختلال موتیسم در کودکان را افزایش دهد.

5. عوامل تشدید کننده موتیسم

برخی موقعیت‌ها می‌توانند اضطراب کودک را افزایش داده و لالی انتخابی در کودکان را تشدید کنند. برای مثال، وقتی معلم ناگهان از کودک می‌خواهد جلوی کلاس پاسخ دهد، شعر بخواند یا خودش را معرفی کند، ممکن است کودک به دلیل اضطراب سکوت کند. مهمانی‌های شلوغ، حضور در جمع افراد ناآشنا، تغییر مدرسه یا قرار گرفتن در محیطی ناآشنا نیز می‌توانند صحبت کردن را برای او دشوارتر کنند. واکنش اطرافیان نیز مهم است. جملاتی مانند «چرا جواب نمی‌دهی؟» یا «این‌قدر خجالتی نباش»، مجبور کردن کودک به سلام کردن و پاسخ دادن، مسخره کردن یا مقایسه او با دیگران ممکن است اضطراب و ترس از صحبت کردن را بیشتر کند.

نشانه ها و علائم لالی انتخابی در کودکان

مهم‌ترین نشانه لالی انتخابی در کودکان این است که کودک در محیط‌های امن مانند خانه به‌طور طبیعی صحبت می‌کند، اما در مدرسه، مهمانی یا مقابل افراد ناآشنا سکوت می‌کند

علائم اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان ممکن است از کودکی به کودک دیگر متفاوت باشد و به سن، موقعیت و شدت اضطراب بستگی داشته باشد. در ادامه، مهم‌ترین علائم و تأثیر آن‌ها بر ارتباطات و زندگی روزمره کودک را بررسی می‌کنیم.

علائم رفتاری Selective Mutism

کودک ممکن است در مدرسه یا جمع‌های اجتماعی سکوت کند، از تماس چشمی اجتناب کند و به جای صحبت کردن از اشاره یا تکان دادن سر استفاده کند. وابستگی به فرد خاص برای برقراری ارتباط و رفتارهای عصبی یا بازی مداوم با اشیا نیز ممکن است دیده شود.

نشانه‌های فیزیکی Selective Mutism

اضطراب ناشی از اختلال لالی انتخابی می‌تواند با نشانه‌های جسمی مثل سفت شدن عضلات، تنش بدنی، افزایش ضربان قلب، تعریق، لرزش صدا، سرخ شدن صورت، خشکی دهان یا احساس گرفتگی گلو همراه باشد. بعضی بچه‌ها نیز با قرار گرفتن در موقعیت‌های اضطراب‌آور، دچار بی‌حرکتی موقتی یا «فریز شدن» می‌شوند.

میزان شیوع لالی انتخابی یا موتیسم

اختلال لالی انتخابی در کودکان کمتر از ۱ درصد شیوع دارد و در دختران کمی شایع‌تر است. این اختلال در کودکانی که سابقه خانوادگی اضطراب یا افسردگی دارند نیز شیوع بیشتری دارد. موتیسم معمولاً در محیط‌های آموزشی و موقعیت‌های اجتماعی بیشتر آشکار می‌شود؛ زیرا کودک در این محیط‌ها با موقعیت‌های بیشتری برای صحبت و تعامل روبه‌رو است.

نحوه تشخیص موتیسم انتخابی در کودکان

تشخیص اختلال موتیسم انتخابی در کودکان باید توسط متخصص انجام شود؛ زیرا سکوت کودک می‌تواند با کم‌رویی، مشکلات گفتاری یا سایر اختلالات ارتباطی اشتباه گرفته شود

تشخیص اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان معمولاً به عهده روان‌شناس کودک یا روانپزشک است. در برخی موارد نیز گفتاردرمانگر برای بررسی مهارت‌های گفتاری و رد سایر مشکلات به فرایند تشخیص کمک می‌کند. متخصص برای تشخیص این اختلال از گفتگو و پرسشنامه کمک می‌گیرد و بررسی می‌کند که کودک در چه موقعیت‌هایی سکوت می‌کند و تاثیر این سکوت انتخابی زندگی روزمره‌اش چیست. همچنین باید مشخص شود که علائم حداقل یک ماه ادامه داشته و ناشی از مشکلات گفتاری، اختلالات ارتباطی، لکنت یا اوتیسم نباشد.

چگونه بفهمیم کودک دچار لالی انتخابی شده است؟

در ادامه تعدادی از نشانه‌های اختلال لالی انتخابی یا اختلال موتیسم در کودکان را مرور می‌کنیم:

1. ناتوانی در برقراری ارتباط

• کودک بر اثر اضطراب یا ترس، از صحبت کردن بازمی‌ماند
• از تعامل‌های اجتماعی دوری می‌کند
• برای اجتناب از صحبت کردن دست به رفتارهای مخرب می‌زند
• احساس ناتوانی در حرکت می‌کند یا به‌اصطلاح فریز می‌شود

2. استفاده از ارتباط غیرکلامی از نشانه‌های اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

• کودک از روش‌های غیرکلامی مثل اشاره کردن یا نوشتن استفاده می‌کند
• به جای به زبان آوردن کلمات از آواهای غیرکلامی کمک می‌گیرد
• از حرکات صورت و بدن برای بیان منظورش کمک می‌گیرد

3. ارتباط حداقلی با دیگران

• پاسخ‌های تک‌کلمه‌ای یا جملات بسیار کوتاه می‌گوید
• کند یا با تأخیر صحبت می‌کند
• زمزمه می‌کند یا لکنت زبان دارد
• لحن یا تن صدایش را تغییر می‌دهد مثلاً مانند ربات حرف می‌زند

4. ناتوانی در صحبت کردن در مدرسه یا موقعیت‌های اجتماعی

• ممکن است کودک در خانه با والدین و اعضای خانواده کاملاً راحت صحبت کند، اما در مدرسه، مهمانی، جشن‌ها، مقابل افراد ناآشنا یا در محیط‌های جدید قادر به صحبت کردن نباشد.

5. بیقراری، اجتناب از تماس چشمی و عدم تحرک یا بیان در شرایط خاص

• بی‌قراری، خشک شدن بدن، اجتناب از تماس چشمی، کنار کشیدن از جمع یا ناتوانی در پاسخ دادن نیز از علائم اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان است. این علائم زمانی بروز می‌کند که کودک احساس کند از او انتظار صحبت کردن می‌رود.

6. خجالتی بودن یا بی‌میلی به صحبت کردن در سنین 2 تا 4 سالگی

• بعضی کودکان از حدود ۲ تا ۴ سالگی در حضور افراد ناآشنا یا هنگام ورود به محیط‌های جدید بسیار کم‌حرف می‌شوند و به سکوت انتخابی روی می‌اورند. البته خجالتی بودن به‌تنهایی به معنای وجود لالی انتخابی نیست و باید شدت و تداوم این رفتار و تأثیر آن بر زندگی کودک را نیز در نظر گرفت.

7. صحبت کردن در محیط‌های خاص

• یکی از نشانه‌های مهم موتیسم در کودکان این است که کودک در محیطی که احساس امنیت می‌کند، مثلاً در خانه، به‌راحتی صحبت می‌کند، اما در محیط دیگری مانند مدرسه یا در حضور افراد ناآشنا نمی‌تواند صحبت کند.

مشکلات و چالش‌های مرتبط با اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

کودکان مبتلا به بیماری موتیسم یا لالی انتخابی ممکن است علاوه بر مشکل صحبت کردن، با اضطراب اجتماعی، ترس‌های مختلف یا مشکلات گفتاری و زبانی مواجه باشند. این اختلال می‌تواند مشارکت در کلاس، انجام تکالیف، پرسیدن سؤال و درخواست کمک را دشوار کند. برخی کودکان حتی برای استفاده از سرویس بهداشتی یا خوردن و نوشیدن در مدرسه دچار مشکل می‌شوند. تداوم این اختلال در نوجوانی و بزرگسالی ممکن است استقلال، تحصیل و فرصت‌های شغلی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

درمان لالی انتخابی یا اختلال موتیسم

در اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان، روش‌هایی مانند رفتاردرمانی شناختی، مواجهه تدریجی، شکل‌دهی رفتار و حساسیت‌زدایی می‌توانند به کودک کمک کنند تا قدم‌به‌قدم بر ترس از صحبت کردن غلبه کند

هدف اصلی درمان اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان، وادار کردن کودک به صحبت کردن نیست، بلکه کاهش اضطراب مرتبط با صحبت کردن است. درمان‌های غیر دارویی مانند رفتاردرمانی شناختی، بازی‌درمانی و گفتاردرمانی به کودک کمک می‌کنند اضطراب خود را مدیریت کرده و مهارت‌های ارتباطی را به‌تدریج تقویت کند. برای مثال، درمانگر ممکن است ابتدا کودک را به برقراری ارتباط در محیطی امن تشویق کند و سپس به‌تدریج موقعیت‌های دشوارتر را وارد روند درمان کند. با درمان و برخورد مناسب، بیشتر کودکان می‌توانند بر لالی انتخابی غلبه کنند؛ بااین‌حال، هرچه اختلال دیرتر تشخیص داده شود، روند درمان معمولاً طولانی‌تر خواهد بود. میزان موفقیت درمان به عواملی مانند مدت ابتلا، وجود مشکلات گفتاری، یادگیری یا اضطراب‌های دیگر و همکاری خانواده و کادر آموزشی بستگی دارد. در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است دارودرمانی را برای کاهش اضطراب در کنار درمان‌های روان‌شناختی در نظر بگیرد.

1. درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)

رفتاردرمانی شناختی (CBT) به کودک کمک می‌کند افکار و احساسات خود و دیگران را بهتر بشناسد و با ترس‌ها و باورهای اضطراب‌آور مقابله کند. یکی از روش‌های آن، مواجهه تدریجی با موقعیت‌های اضطراب‌زا است.

2. رفتاردرمانی اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

رفتاردرمانی با رویکردی مرحله‌به‌مرحله، کودک را برای رویارویی تدریجی با موقعیت‌هایی که باعث ترس و اضطراب می‌شوند آماده می‌کند.

3. تکنیک‌های درمانی

می‌توان از چند تکنیک مبتنی بر CBT و رفتاردرمانی برای درمان لالی انتخابی کودکان بهره گرفت:

مواجهه تدریجی

ابتدا موقعیت‌هایی انتخاب می‌شوند که اضطراب کمتری ایجاد می‌کنند. کودک با تکرار و مواجهه تدریجی با این موقعیت‌ها، به‌مرور اضطراب خود را بهتر مدیریت می‌کند.

محو تدریجی محرک

کودک ابتدا در کنار فردی که با او احساس راحتی دارد، مانند والدین، صحبت می‌کند. سپس فرد دیگری به‌تدریج وارد موقعیت می‌شود و بعد والد از تعامل کنار می‌رود. این روند می‌تواند با اضافه شدن افراد دیگر ادامه پیدا کند.

شکل‌دهی رفتار

مهارت ارتباطی کودک به‌تدریج از ارتباط غیرکلامی و تماس چشمی به کلمات، جمله‌های کوتاه و در نهایت گفت‌وگوی دوطرفه پیش می‌رود.

تقویت مثبت و تقویت منفی

تلاش‌های کودک برای برقراری ارتباط باید به شکل مثبت پاسخ داده شود و در عین حال، نباید سکوت و اجتناب او به‌طور ناخواسته تقویت شود.

حساسیت‌زدایی

کودک به‌تدریج به شنیده شدن صدای خود عادت می‌کند؛ برای مثال، می‌توان از ضبط صدا و ویدئو در خانه شروع کرد و بعد به پیام صوتی و تماس تلفنی رسید.

4. درمان دارویی برای درمان اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

در مواردی که اضطراب شدید باشد، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی مانند SSRIها را برای کاهش اضطراب تجویز کند. دارودرمانی معمولاً به‌تنهایی برای درمان سکوت انتخابی کافی نیست و باید در کنار روش‌های رفتاری و روان‌شناختی و تحت نظر پزشک انجام شود. این روش بیشتر برای کودکان بزرگ‌تر، نوجوانان و بزرگسالانی مطرح است که اضطراب شدید یا مشکلاتی مانند افسردگی دارند.

عوارض موتیسم یا لالی انتخابی

سکوت انتخابی در صورت تداوم می‌تواند بر روابط اجتماعی، تحصیل و سلامت عاطفی کودک تأثیر بگذارد.

مشکلات اجتماعی، تنهایی یا انزوا

ناتوانی در صحبت کردن ممکن است باعث شود کودک از جمع فاصله بگیرد، احساس تنهایی کند یا فرصت کمتری برای برقراری ارتباط با همسالان داشته باشد.

ایجاد شرایط یا علائم دیگر مرتبط با اضطراب

لالی انتخابی ممکن است همراه با اضطراب اجتماعی یا سایر ترس‌ها و نگرانی‌ها باشد و در برخی موارد این علائم را تشدید کند.

تاثیر بر پیشرفت تحصیلی یا عملکرد کاری

مشکل در پاسخ دادن، مشارکت در کلاس و ارتباط با دیگران می‌تواند بر عملکرد تحصیلی تأثیر بگذارد و در سنین بالاتر نیز فرصت‌های تحصیلی و شغلی را محدود کند.

راه‌های پیشگیری از ابتلا به موتیسم یا لالی انتخابی

اگرچه نمی‌توان همیشه از بروز اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان پیشگیری کرد، ایجاد محیطی امن، آرام و حمایتگر می‌تواند به کاهش اضطراب و جلوگیری از تشدید علائم کمک کند. ارتباط مناسب والدین و مربیان، کاهش فشار و استرس، حمایت عاطفی کودک در زمان تغییرات زندگی و تقویت تدریجی مهارت‌های اجتماعی از اقدامات مؤثر در این زمینه هستند. همچنین، در صورت مشاهده نشانه‌های اولیه لالی انتخابی در کودکان، مشورت با متخصص می‌تواند به شناسایی زودهنگام مشکل و دریافت حمایت مناسب کمک کند.

نکاتی برای کمک به صحبت کردن کودکان

کودک مبتلا به موتیسم در کودکان ممکن است از ارتباط غیرکلامی مانند اشاره، تکان دادن سر یا نگاه کردن استفاده کند؛ بنابراین هر تلاش برای برقراری ارتباط باید به‌عنوان یک پیشرفت ارزشمند دیده شود

والدین و اطرافیان می‌توانند با روش‌های ساده‌ای به بهبود اختلال لالی انتخابی یا اختلال موتیسم در کودکان کمک کنند:

پنج ثانیه صبر کنید

پس از پرسیدن سؤال، حدود پنج ثانیه صبر کنید و سؤال را تکرار نکنید یا به جای کودک پاسخ ندهید.

از تشویق و تحسین مشخص استفاده کنید

به‌جای گفتن «آفرین!» دقیقاً بگویید چه کاری را درست انجام داده است؛ مثلاً «آفرین که به ما گفتی آبمیوه می‌خواهی!»

سؤال خود را به شکل دیگری مطرح کنید

سؤال‌هایی که پاسخ «بله» یا «خیر» دارند، ممکن است کودک را به تکان دادن سر به جای صحبت کردن ترغیب کنند. به‌جای آن، از سؤال‌های باز یا پرسش‌های دارای چند انتخاب استفاده کنید؛ مثلاً «برچسب سگ کوچولو را می‌خواهی یا ستاره را؟» یا «دوست داری بعدش چه بازی‌ای انجام دهیم؟»

تکرار کردن صحبت‌های دیگران را تمرین کنید

صحبت کودک را با عبارت دیگری تکرار کنید تا نشان دهید حرف او را شنیده و متوجه شده‌اید.

مانند یک گزارشگر ورزشی صحبت کنید

کارهای کودک را با صدای بلند توصیف کنید؛ مثلاً «داری گل می‌کشی» یا «می‌بینم به تصویر کتاب اشاره می‌کنی». این روش می‌تواند بدون ایجاد فشار، ارتباط را حفظ کند. این روش‌ها به‌ویژه در بازی درمانی برای لالی انتخابی می‌توانند به برقراری ارتباطِ بدون فشار و مشارکت کلامی بیشتر کمک کنند.

توصیه‌هایی برای والدین در ارتباط با اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

فشار آوردن برای صحبت کردن، سرزنش یا مقایسه کودک با دیگران می‌تواند اضطراب او را بیشتر کند؛ برخورد آرام و حمایتگر بخش مهمی از کمک به کودک مبتلا به لالی انتخابی در کودکان است

۱. کودک را تحت فشار نگذارید: برای صحبت کردن کودک به اصرار، تهدید یا رشوه متوسل نشوید. ۲. ترس کودک را درک کنید: به او اطمینان دهید که می‌تواند با قدم‌های کوچک و زمانی که آماده است، پیش برود. ۳. در جمع از او تعریف نکنید: اگر کودک در جمع صحبت کرد، همان لحظه او را مورد توجه قرار ندهید؛ زیرا ممکن است خجالت‌زده شود. تشویق را در خلوت انجام دهید. ۴. ارتباط غیرکلامی را بپذیرید: تا زمانی که کودک برای صحبت کردن آماده نیست، لبخند زدن، دست تکان دادن، اشاره کردن و سایر روش‌های ارتباط غیرکلامی را بپذیرید. ۵. از موقعیت‌های اجتماعی دوری نکنید: مهمانی‌ها و دیدارهای خانوادگی را حذف نکنید. در عوض، محیط را تا حد امکان برای کودک آرام و راحت کنید. ۶. به کودک فرصت دهید: از دوستان و اعضای خانواده بخواهید اجازه دهند کودک با سرعت خودش با افراد و محیط جدید سازگار شود و به‌جای تمرکز بر صحبت کردن، روی فعالیت‌های سرگرم‌کننده تمرکز کنند.

تفاوت موتیسم با اوتیسم

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان با اوتیسم تفاوت‌های مهمی دارد. کودکان مبتلا به لالی انتخابی معمولاً توانایی صحبت کردن و درک زبان را دارند، اما به‌دلیل اضطراب در برخی موقعیت‌ها نمی‌توانند صحبت کنند. در مقابل، اوتیسم یک اختلال عصبی‌رشدی است که می‌تواند بر ارتباط، تعامل اجتماعی و رفتارهای کودک تأثیر بگذارد. در علائم اوتیسم در کودکان ممکن است مواردی مانند دشواری در برقراری ارتباط اجتماعی، درک احساسات و تعامل با دیگران دیده شود؛ درحالی‌که در لالی انتخابی، مشکل صحبت کردن بیشتر به موقعیت و میزان اضطراب کودک مربوط است. به همین دلیل، تشخیص دقیق توسط متخصص اهمیت دارد تا تفاوت اوتیسم و موتیسم مشخص شود و مناسب‌ترین روش حمایت و درمان انتخاب گردد.

اختلال موتیسم در کودکان دوزبانه

لالی انتخابی در کودکان دوزبانه بیشتر دیده می‌شود، اما دوزبانه بودن به‌تنهایی باعث این اختلال نمی‌شود. صحبت کردن به زبانی که کودک در آن راحت نیست می‌تواند اضطراب او را افزایش دهد. هنگام تشخیص اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان دوزبانه باید توجه داشت که سکوت کودک ممکن است بخشی طبیعی از یادگیری زبان دوم باشد و متخصص باید آن را از اختلال لالی انتخابی تشخیص دهد.

چه چیزی باعث ماندگاری لالی انتخابی می‌شود؟

اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان قابل مدیریت و درمان است و با حمایت خانواده، همکاری مدرسه و دریافت کمک تخصصی، بسیاری از کودکان می‌توانند به‌تدریج اضطراب خود را کاهش داده و در موقعیت‌های مختلف صحبت کنند

فرض کنید فرزندتان در مهمانی با فردی ناآشنا روبه‌رو می‌شود و او از کودک می‌پرسد: «اسمت چیه؟» کودک به‌دلیل اضطراب ساکت می‌ماند و به والدینش پناه می‌برد. در چنین شرایطی، ممکن است والد برای اینکه کودک معذب نشود، به‌سرعت به جای او پاسخ دهد. این واکنش اگر بارها تکرار شود، ممکن است به ماندگاری این اختلال کمک کند. کودک به‌تدریج یاد می‌گیرد با سکوت کردن، از موقعیت اضطراب‌آور رها می‌شود. در نتیجه، همین احساس آرامش، اجتناب از صحبت کردن را تقویت می‌کند. این چرخه ممکن است در خانه، مدرسه، مهمانی یا فعالیت‌های اجتماعی بارها تکرار شود و با گذشت زمان شکستن آن دشوارتر شود. حمایت درست از کودک به معنای مجبور کردن او به صحبت کردن نیست؛ بلکه باید به‌تدریج و با کمک متخصص، احساس امنیت او را افزایش داد تا بتواند بدون فشار، ارتباط برقرار کند.

سوالات متداول در خصوص اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان

در این مطلب از وبلاگ مامانی نو، درباره علت‌ها و نشانه‌های موتیسم در کودکان صحبت کردیم. در پایان به پرسش‌هایی پاسخ می‌دهیم که شاید برای شما هم درباره اختلال لالی انتخابی مطرح باشد:

تفاوت لالی انتخابی با اوتیسم یا اختلال ارتباطی چیست؟

در لالی انتخابی، مشکل صحبت کردن معمولاً به موقعیت‌های خاص یا حضور افراد مشخص محدود است؛ اما اختلالات ارتباطی و اوتیسم می‌توانند در موقعیت‌های مختلف بر ارتباط کودک تأثیر بگذارند.

آیا کودکان ممکن است به‌مرور زمان از لالی انتخابی رهایی پیدا کنند؟

برخی کودکان ممکن است بهبود پیدا کنند، اما نمی‌توان انتظار داشت اختلال همیشه خودبه‌خود برطرف شود. درمان زودهنگام می‌تواند از تداوم مشکلات عاطفی، اجتماعی و تحصیلی جلوگیری کند.

آیا تغییر کلاس در مدرسه می‌تواند کمک‌کننده باشد؟

تغییر کلاس یا مدرسه گاهی برای بهبود اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان مفید است، چون کودک در محیط جدید سابقه‌ای از سکوت ندارد؛ اما به‌تنهایی مؤثر نیست. بهتر است پیش از تغییر، کودک با کلاس و معلم جدید آشنا شود و معلم نیز با اختلال لالی انتخابی و نحوه حمایت از کودک آشنا باشد.

درباره لالی انتخابی کودک چه چیزی باید به خانواده بگویم؟

به خانواده توضیح دهید که موتیسم در کودکان ناشی از اضطراب است و کودک عمداً سکوت نمی‌کند. حمایت و پرهیز از فشار برای صحبت کردن اهمیت زیادی دارد.

درمان لالی انتخابی چقدر طول میکشد؟

بهبودی و درمان این اختلال به شدت آن و نوع درمان بستگی دارد. درمان اختلال موتیسم انتخابی ممکن است چند ماه تا چند سال طول بکشد. پیگیری و استمرار درمان نقش مهمی در تسریع بهبودی دارد.

آیا درمان دارویی برای اختلال موتیسم ضروری است؟

خیر. درمان سکوت انتخابی لزوماً نیازی به دارو ندارد و بیشتر ممکن است برای افرادی تجویز شود که دچار مشکلات اضطرابی باشند. در موارد بسیاری رویکردهای رفتاری و روان‌شناختی تاثیر بسیار خوبی در درمان اختلال موتیسم انتخابی دارند.

بهترین روش درمان اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان چیست؟

برای درمان لالی انتخاب کودکان درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT) شامل مواجهه تدریجی، تقویت اعتمادبه‌نفس و کاهش اضطراب معمولاً از روش‌های رایج و موثر هستند، البته گاهی ممکن است دارو برای کاهش اضطراب هم تجویز شود.

آیا موتیسم خود به خود درمان می‌شود؟

خیر. این اختلال معمولاً خودبه‌خود برطرف نمی‌شود و به مداخلۀ درمانی روانشناختی یا دارویی نیاز دارد.

آیا لالی انتخابی یا اختلال موتیسم ارثی است؟

این اختلال مستقیماً ارثی نیست، اما عوامل ژنتیکی می‌توانند زمینه اضطراب و احتمال ابتلا را افزایش دهند. عوامل محیطی و روان‌شناختی نیز در بروز آن نقش دارند.

آیا موتیسم همان کم‌رویی است؟

خیر. کم‌رویی یک ویژگی رفتاری است، اما لالی انتخابی یک اختلال اضطرابی است که می‌تواند توانایی کودک برای صحبت کردن در موقعیت‌های خاص را مختل کند.

آیا اختلال موتیسم یک نوع اختلال گفتاری است؟

خیر. اختلال موتیسم یا لالی انتخابی در کودکان یک اختلال اضطرابی است، نه اختلال گفتاری. کودک توانایی صحبت کردن دارد، اما اضطراب می‌تواند مانع صحبت کردن او در موقعیت‌های خاص شود. منبع: childmind