بازی برای ابراز وجود کودک: راهکارهای سرگرم‌کننده برای والدین

بازی برای ابراز وجود کودک مثل داستان‌سرایی با اسباب‌بازی، نقاشی، نمایش و نقش‌آفرینی یا بازی‌های خلاقانه مثل لگو و کاردستی یکی از مؤثرترین روش‌ها برای آموزش مهارت جرأت‌ورزی، افزایش اعتمادبه‌نفس و تقویت مهارت‌های ارتباطی در کودکان است. در این بازی‌ها، کودک در فضایی امن و بدون ترس از قضاوت، احساسات، خواسته‌ها و نظرات خود را بیان می‌کند و تصمیم‌گیری را تمرین می‌کند. بازی برای آموزش مهارت ابراز وجود از سنین پایین، به کودک کمک می‌کند راحت‌تر «نه» بگوید، از حقش دفاع کند و ارتباط سالم‌تری با دیگران داشته باشد. در ادامۀ این مطلب از بلاگ  مامانی نو، زیر نظر خانم کوثر یاوری، روانشناس کودک، بهترین بازی‌ها، تمرین‌ها و نکات کاربردی برای آموزش ابراز وجود با بازی را با هم مرور می‌کنیم.

چرا بازی بهترین راه ابراز وجود برای کودکان است؟

بازی امن‌ترین فرصت برای تمرین بیان احساسات، خواسته‌ها و نظرات کودک است

خیلی از مواقع، بازی برای ابراز وجود کودک مؤثرترین روش آموزش این مهارت است؛ زیرا محیطی امن، بدون قضاوت و سرشار از تجربه‌های واقعی برای کودک ایجاد می‌کند. در جریان بازی، کودک نیازی ندارد پاسخ درست بدهد یا به دنبال تأیید دیگران باشد؛ بلکه آزادانه نظرش را بیان می‌کند، انتخاب می‌کند و پیامد تصمیم‌هایش را تجربه می‌کند. به همین دلیل، آموزش ابراز وجود با بازی به کودکان کمک می‌کند تا با اعتمادبه‌نفس بیشتری احساسات، خواسته‌ها و عقاید خود را بیان کنند. همچنین، تمرین ابراز وجود برای کودکان با بازی به‌ویژه برای بچه‌های خجالتی بسیار مفید است؛ چون می‌توانند در قالب نقش‌آفرینی، بدون ترس از اشتباه یا قضاوت، مهارت‌های ارتباطی خود را تقویت کنند.

انواع بازی برای ابراز وجود کودکان

بازی کردن نقش‌های مختلف، داستان‌سرایی، شعر خواندن، نقاشی و کارت بازی از چند بازی برای تقویت ابراز وجود کودک هستند. کودکان با تجربه کردن، نه با نصیحت، مهارت ابراز وجود و جرات مندی در کودکان را یاد می‌گیرند.

مهارت ابراز وجود در کودکان یعنی کودک بتواند احساسات، خواسته‌ها و نظرات خود را صادقانه، محترمانه و بدون پرخاشگری یا تسلیم شدن بیان کند. کودکانی که این مهارت را دارند، راحت‌تر «نه» می‌گویند، از حقوق خود دفاع می‌کنند و اعتمادبه‌نفس بیشتری در ارتباط با دیگران دارند. استفاده از بازی برای ابراز وجود کودک یکی از بهترین روش‌ها برای آموزش و تقویت این مهارت از سنین پایین است. در ادامه، چند نمونه از این بازی‌ها را معرفی می‌کنیم:

1. بازی انتخاب با من است

در این بازی برای تقویت ابراز وجود کودک، دو یا چند انتخاب ساده مانند اسباب‌بازی، خوراکی یا لباس را پیش روی کودک قرار دهید و از او بخواهید یکی را انتخاب کند و دلیل انتخابش را توضیح دهد. اگر پاسخش منطقی نیست، مهم نیست؛ آنچه اهمیت دارد این است که بتواند نظر و خواسته خود را با اطمینان بیان کند. این بازی به او یاد می‌دهد که داشتن حق انتخاب و بیان دیدگاه شخصی ارزشمند است و به‌تدریج اعتمادبه‌نفس لازم برای گفتن «من این را می‌خواهم» در او شکل می‌گیرد.

2. اگر من جای تو بودم

در این بازی برای آموزش مهارت ابراز وجود، یک موقعیت ساده مانند «دوستت اسباب‌بازیت را برداشته» یا «نوبت توست حرف بزنی» را مطرح کنید و از کودک بپرسید اگر جای آن شخصیت بود، چه می‌گفت یا چه کاری انجام می‌داد. این نوع آموزش ابراز وجود با بازی به او کمک می‌کند بدون ترس از اشتباه، احساسات و نظرش را راحت‌تر بیان کند. این بازی برای کودک خجالتی نیز بسیار مفید است. در همین راستا بهتر است بدانید که فرق کودک درونگرا و خجالتی چیست تا بهترین بازی را متناسب با شخصیت او انتخاب کنید.

3. نظر من اینه بهترین بازی برای ابراز وجود کودک

کودک زمانی راحت‌تر حرف می‌زند که بداند قرار نیست قضاوت یا سرزنش شود. وقتی کودک احساس کند نظرش شنیده می‌شود، با اطمینان بیشتری آن را بیان می‌کند

در این بازی برای ابراز وجود کودک، یک موضوع ساده مانند «کدام بازی را دوست داری؟» یا «دوست داری کجا بروی؟» مطرح کنید و از کودک بخواهید جمله‌اش را با «نظر من اینه که…» شروع کند. این فعالیت برای تقویت ابراز وجود کودک به او یاد می‌دهد که بیان محترمانه نظرش حق اوست و به افزایش اعتمادبه‌نفسش کمک می‌کند.

4. نقش بازی کردن

این بازی برای جرات ورزی کودک مفید است. از کودک بخواهید نقش‌هایی مانند فروشنده، معلم، پزشک یا دوست را بازی کند و در آن نقش تصمیم بگیرد و صحبت کند. برای مثال، فروشنده باید انتخاب کند چه کالایی بفروشد یا معلم درباره یک موضوع نظر بدهد. به این ترتیب کودک یاد می‌گیرد در موقعیت‌های واقعی، راحت‌تر نظرش را بیان کند و اعتمادبه‌نفس بیشتری داشته باشد.

5. داستان‌سازی گروهی

در این بازی هر نفر بخشی از یک داستان را تعریف می‌کند و کودک تصمیم می‌گیرد چه اتفاقی بیفتد یا شخصیت‌ها چگونه رفتار کنند. این فعالیت  به او یاد می‌دهد با اطمینان نظرش را بیان کند و هم‌زمان خلاقیت و مهارت‌های اجتماعی خود را نیز تقویت کند.

6. اجرای نمایش و تئاتر

نمایش بهترین فعالیت برای تقویت ابراز وجود کودک است. کودک موقعیت یا داستان کوتاهی را با صحبت کردن، حرکات و نقش‌آفرینی اجرا می‌کند. این بازی برای جرات ورزی کودک به او کمک می‌کند بدون ترس احساسات و نظراتش را بیان کند و اعتمادبه‌نفس بیشتری به دست آورد. این فعالیت برای کودکان ۵ تا ۷ سال مناسب است و به‌راحتی در خانه یا جمع‌های دوستانه قابل اجراست.

7. کارت بازی یک بازی برای ابراز وجود کودک

چند کارت با موقعیت‌های ساده مانند «امروز با کدام دوست بازی می‌کنی؟» یا «کدام اسباب‌بازی را انتخاب می‌کنی؟» آماده کنید. از کودک بخواهید یکی را انتخاب کند و دلیلش را بگوید. این فعالیت به او یاد می‌دهد با اطمینان تصمیم بگیرد و نظرش را بدون ترس بیان کند.

8. بازی حدس زدن حس

برای تمرین ابراز وجود برای کودکان با بازی می‌توانید این بازی را هم امتحان کنید. این بازی برای کودک خجالتی هم موثر است و راهی جذاب برای تقویت بیان احساسات است. یک موقعیت کوتاه مانند «دوستت ناراحت است» را مطرح کنید و از کودک بپرسید آن شخص چه احساسی دارد و خودش در آن شرایط چه کاری انجام می‌دهد.

9. ساخت قصه گروهی

بازی‌های گروهی، فرصت مناسبی برای تمرین بیان نظر و احترام به نظر دیگران هستند

قصه‌گویی هم راهی عالی برای آموزش ابراز وجود با بازی است. هر کودک بخشی از یک داستان را تعریف می‌کند و تصمیم می‌گیرد شخصیتش چه کاری انجام دهد یا چه حرفی بزند. کودک با این بازی می‌آموزد که نظرش را در جمع بیان کند، خلاقیتش را پرورش دهد و با اعتمادبه‌نفس بیشتری با دیگران تعامل داشته باشد.

10. ابراز وجود از طریق نقاشی

در این بازی برای ابراز وجود کودک، از کودک بخواهید احساس یا خواسته‌اش را با نقاشی نشان دهد و سپس درباره آن توضیح بدهد. این فعالیت برای تقویت ابراز وجود کودک به او یاد می‌دهد احساسات و نظراتش را بدون ترس از قضاوت بیان کند و اعتمادبه‌نفس بیشتری داشته باشد.

11. ساخت کاراکتر داستانی بهترین بازی برای ابراز وجود کودک

در این بازی برای ابراز وجود کودک، از کودک بخواهید یک شخصیت خیالی بسازد و داستان کوتاهی درباره او تعریف کند. کودک خودش تصمیم می‌گیرد شخصیتش چگونه رفتار کند و چه انتخاب‌هایی داشته باشد. این بازی برای تقویت ابراز وجود کودک به او کمک می‌کند احساسات، نظرات و تصمیم‌هایش را با اعتمادبه‌نفس بیشتری بیان کند و در کنار آن، خلاقیتش نیز رشد پیدا کند.

12. بازی حدس بزن من چه کسی هستم

نقش‌آفرینی به کودک کمک می‌کند قبل از موقعیت‌های واقعی، ابراز وجود را تمرین کند

این بازی برای ابراز وجود کودک به تقویت مهارت‌های ارتباطی، خلاقیت و اعتمادبه‌نفس کمک می‌کند. از کودک بخواهید یک شخصیت واقعی یا خیالی را در ذهنش انتخاب کند و بدون صحبت کردن، فقط با حرکات و حالت‌های چهره آن را اجرا کند. سپس دیگران باید حدس بزنند او چه شخصیتی را بازی می‌کند. این بازی برای جرات ورزی کودک باعث می‌شود کودک راحت‌تر خودش را نشان دهد و احساسات و ایده‌هایش را از راه‌های مختلف بیان کند.

سن مناسب برای انواع بازی های ابراز وجود

برای اینکه بازی برای ابراز وجود کودک بیشترین تأثیر را داشته باشد، بهتر است متناسب با سن و توانایی‌های او انتخاب شود. هرچه بازی با مرحله رشد کودک هماهنگ‌تر باشد، یادگیری مهارت‌های ارتباطی و افزایش اعتمادبه‌نفس نیز مؤثرتر خواهد بود.

بازی برای آموزش جرات مندی به کودکان برای ابراز وجود

تقویت ابراز وجود از خانه و با فرصت دادن به کودک برای انتخاب‌های کوچک آغاز می‌شود

غیر از بازی‌هایی که در بالا گفتیم، چند فعالیت جذاب دیگر هم هست که می‌تواند به جرات مندی و توانایی ابراز وجود کودک کمک کند:

مسابقه لباس پوشیدن

در این بازی برای جرات ورزی کودک، یک موضوع یا رنگ مشخص کنید و از کودک بخواهید لباس دلخواهش را انتخاب کند. این فعالیت برای تقویت ابراز وجود کودک به او کمک می‌کند سلیقه و نظرش را با اعتمادبه‌نفس بیان کند.

مسابقه رقص

یک آهنگ پخش کنید و از کودک بخواهید آزادانه با آن برقصد. این بازی برای ابراز وجود کودک باعث می‌شود احساسات خود را از طریق حرکت و خلاقیت نشان دهد و اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کند.

بازیگری صدا

نام یک شخصیت، حیوان یا وسیله را بگویید و از کودک بخواهید صدای آن را تقلید کند. این بازی برای آموزش مهارت ابراز وجود به تقویت بیان، خلاقیت و مهارت‌های ارتباطی کمک می‌کند.

داستان‌سرایی با اسباب‌بازی‌ها

چند اسباب‌بازی در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید با آن‌ها یک داستان بسازد. این تمرین ابراز وجود برای کودکان با بازی به کودک کمک می‌کند ایده‌ها و احساساتش را راحت‌تر بیان کند.

شعر گفتن

یک موضوع یا کلمه انتخاب کنید و از کودک بخواهید چند جمله یا شعر کوتاه درباره آن بسازد. این بازی برای کودک خجالتی مهارت بیان افکار و تقویت خلاقیت را به شیوه‌ای سرگرم‌کننده آموزش می‌دهد.

بازی خلاقانه

وسایل ساده‌ای مانند لگو، خمیر بازی یا وسایل کاردستی در اختیار کودک قرار دهید و اجازه دهید هر چیزی که دوست دارد بسازد. تمرین ابراز وچود برای کودکان با بازی خلاقانه به آن‌ها فرصت می‌دهد ایده‌ها و سلیقه شخصی خود را بدون محدودیت بیان کنند.

استفاده از داستان برای تقویت جرات ورزی و ابراز وجود کودکان

داستان‌های کودکانه، در کنار بازی برای ابراز وجود کودک، یکی از بهترین روش‌ها برای آموزش جرأت‌ورزی هستند. این داستان‌ها به کودکان یاد می‌دهند احساسات، خواسته‌ها و نظرات خود را با احترام بیان کنند، از حقوق خود دفاع کنند و با اعتمادبه‌نفس بیشتری با موقعیت‌های جدید روبه‌رو شوند. مثلاً داستان‌هایی شبیه به این برای فرزندتان تعریف کنید:

داستان کبوتر کوچک

روزی روزگاری کبوتر کوچکی به نام «پرستو» در جنگلی زیبا زندگی می‌کرد. او پرنده‌ای مهربان اما خجالتی بود و از بازی یا صحبت کردن در جمع می‌ترسید. یک روز که نتوانست همراه دوستانش بازی کند، تصمیم گرفت بر ترسش غلبه کند. پرستو هر روز تمرین کرد و کم‌کم اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کرد. وقتی دوباره در کنار دوستانش قرار گرفت، با شجاعت در بازی شرکت کرد و متوجه شد که با جرأت داشتن و بیان خود، می‌تواند از بازی لذت ببرد و مورد تشویق دیگران نیز قرار بگیرد.

این داستان، در کنار بازی برای آموزش مهارت ابراز وجود، به کودکان نشان می‌دهد که با تمرین می‌توان بر خجالت غلبه کرد و با اطمینان بیشتری احساسات و خواسته‌های خود را بیان کرد.

آموزش شجاعت به کودکان در کنار بازی برای ابراز وجود کودک

آموزش شجاعت از سال‌های اولیه زندگی آغاز می‌شود و در کنار بازی برای ابراز وجود کودک می‌تواند به افزایش اعتمادبه‌نفس و جرأت‌ورزی او کمک کند. والدین و مربیان با چند راهکار ساده می‌توانند این مهارت را در کودک تقویت کنند:

درباره ترس‌ها صحبت کنید: کودک را تشویق کنید احساسات و ترس‌هایش را بیان کند و به او یاد دهید که ترس طبیعی است و می‌توان با تمرین بر آن غلبه کرد.

فرصت تجربه‌های جدید فراهم کنید: انجام فعالیت‌ها و چالش‌های متناسب با سن، به کودک کمک می‌کند اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کند. استفاده از بازی برای تقویت ابراز وجود کودک نیز در این مسیر بسیار مؤثر است.

الگوهای شجاع معرفی کنید: داستان‌ها، کتاب‌ها و فیلم‌هایی با شخصیت‌های شجاع را در اختیار کودک قرار دهید تا از رفتار آن‌ها الهام بگیرد و یاد بگیرد در موقعیت‌های مختلف با جرأت عمل کند.

شجاعت کودک را تشویق کنید: هر زمان کودک با وجود ترس، کاری را انجام داد یا نظرش را با احترام بیان کرد، او را تحسین کنید. این تشویق، انگیزه و اعتمادبه‌نفس او را برای تکرار رفتارهای مثبت افزایش می‌دهد.

تکنیک‌های ابراز وجود

هدف بازی، درست جواب دادن نیست؛ بلکه جرأت پیدا کردن برای بیان نظر است

آموزش جرات مندی به کودکان و استفاده از بازی برای ابراز وجود کودک بهتر است از سال‌های اولیه زندگی آغاز شود. والدین و مربیان می‌توانند با این روش‌ها، این مهارت را در کودک تقویت کنند:

کمک به شناخت احساسات: کودک را تشویق کنید احساساتی مانند شادی، ناراحتی، ترس یا عصبانیت را بشناسد و آن‌ها را با کلمات مناسب بیان کند. این کار، پایه‌ای برای آموزش ابراز وجود با بازی و ارتباط مؤثر است.

آموزش حقوق فردی: به کودک یاد دهید که خواسته‌ها، نیازها و نظرات او ارزشمند هستند و می‌تواند آن‌ها را با احترام بیان کند.

تقویت مهارت گوش دادن: به کودک بیاموزید با دقت به صحبت‌های دیگران گوش دهد و پس از شنیدن، نظر خود را با آرامش بیان کند. این مهارت، بخش مهمی از بازی برای آموزش مهارت ابراز وجود و تعامل سالم با دیگران است.

الگوی مناسبی باشید: کودکان بیش از هر چیز از رفتار بزرگسالان یاد می‌گیرند. وقتی والدین و معلمان با احترام احساسات و نظرات خود را بیان می‌کنند، کودک نیز همین رفتار را الگو قرار می‌دهد و اعتمادبه‌نفس بیشتری برای ابراز وجود پیدا می‌کند.

دلایل ضعف در ابراز وجود در برخی کودکان

ضعف در ابراز وجود معمولاً به شخصیت کودک محدود نمی‌شود، بلکه به تجربه‌ها و محیط اطراف او نیز ارتباط دارد. بسیاری از کودکان از ترس اشتباه کردن، انتقاد یا تمسخر دیگران، احساسات و نظرات خود را بیان نمی‌کنند. بعضی دیگر نیز به دلیل اینکه همیشه دیگران به‌جای آن‌ها تصمیم گرفته‌اند، فرصت تمرین این مهارت را نداشته‌اند.

وقتی حرف کودک مدام قطع می‌شود، نظرش نادیده گرفته می‌شود یا با دیگران مقایسه می‌شود، به‌تدریج یاد می‌گیرد سکوت کردن ساده‌تر از بیان خواسته‌هایش است. به همین دلیل، پیش از آنکه از کودک انتظار جرأت‌ورزی داشته باشیم، باید فرصت تمرین را برای او فراهم کنیم. بازی برای ابراز وجود کودک در فضایی امن، بدون فشار و قضاوت، می‌توانند به او کمک کنند تا به‌مرور اعتمادبه‌نفس بیشتری برای بیان احساسات، نیازها و نظرات خود پیدا کند.

سوالات متداول در خصوص بازی برای ابراز وجود کودک

در پایان با پاسخ به این چند سوال، اهمیت بازی برای ابراز وجود کودک را مرور می‌کنیم:

چه بازی‌هایی برای تقویت ابراز وجود کودک مناسب هستند؟

بازی‌های نقش‌آفرینی، داستان‌سازی، نمایش، کارت انتخاب، حدس احساسات، نقاشی و تصمیم‌گیری بهترین بازی برای تقویت ابراز وجود کودک هستند. این بازی‌ها به کودک کمک می‌کنند احساسات، خواسته‌ها و نظرات خود را با اعتمادبه‌نفس بیشتری بیان کند.

چطور با بازی به کودک یاد بدهیم احساسات و خواسته‌هایش را بیان کند؟

بهتر است برای آموزش ابراز وجود با بازی فعالیت‌هایی را انتخاب کنید که کودک در آن‌ها فرصت انتخاب، تصمیم‌گیری و صحبت درباره احساساتش را داشته باشد. هنگام بازی نیز بدون قضاوت به حرف‌های او گوش دهید و او را برای بیان نظراتش تشویق کنید تا به‌مرور اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کند.

آیا بازی‌های نقش‌آفرینی در آموزش ابراز وجود مؤثر هستند؟

بله، بازی برای ابراز وجود کودک به‌ویژه در قالب نقش‌آفرینی، یکی از مؤثرترین روش‌های آموزش این مهارت است. زمانی که کودک در نقش‌هایی مانند معلم، فروشنده، پزشک یا دوست قرار می‌گیرد، یاد می‌گیرد احساسات، خواسته‌ها و نظرات خود را در موقعیت‌های مختلف بیان کند و بدون ترس از قضاوت، مهارت جرأت‌ورزی و اعتمادبه‌نفس خود را تقویت کند.

منبع: edufrienz

دوره رشد بی نهایت