تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا: نحوه رفتار + چالش ها

تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا در نحوه برقراری ارتباط، واکنش به محیط، شیوه یادگیری، مدیریت هیجان و تعامل با دیگران نمود پیدا می‌کند. آگاهی از درونگرایی و برونگرایی باعث می‌شود استعدادها و توانایی‌های کودکان متناسب با ویژگی‌های شخصیتی آن‌ها پرورش یابد و از مقایسه یا قضاوت نادرست جلوگیری شود. دغدغه‌ی اینکه با کودک برونگرا یا با کودک درونگرا چگونه رفتار کنیم تا بستری مناسب برای ایجاد احساس امنیت، افزایش اعتمادبه‌نفس و رشد سالم مهارت‌های اجتماعی و عاطفی کودک فراهم شود را در این متن از بلاگ روانشناس کودک مامانی نو مطالعه کنید.

تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا

شناخت تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا در ابعاد شخصیتی، انرژی، ساختار مغز و رفتار، پایه‌ای ضروری برای هرگونه تعامل مؤثر با آنها است.

تمایز میان درونگرایی و برونگرایی به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین ابعاد شخصیت، نخستین بار توسط کارل یونگ در نظریه انواع روانشناختی مطرح شد. این دو صفت نه به‌مثابه دو دسته مجزا، بلکه به‌عنوان دو سر یک طیف پیوسته در نظر گرفته می‌شوند که هر فرد در نقطه‌ای از آن قرار می‌گیرد. بنابراین نمی‌توان شخصیتی را تماما برونگرا یا دورنگرا فرض کرد. در هر حال، درک علمی تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا برای والدین و مربیان از اهمیت بسزایی برخوردار است، چراکه هر یک از این دو گروه به شیوه‌های متفاوت از محیط خود انرژی می‌گیرند، به محرک‌ها پاسخ می‌دهند و با جهان پیرامون تعامل برقرار می‌کنند. در ادامه به بررسی ابعاد مختلف این تفاوت‌ها بر اساس یافته‌های روانشناسی می‌پردازیم.

1. تفاوت کودک درون گرا و برون گرا از نظر شخصیتی

بنیادی‌ترین تفاوت در درونگرایی و برونگرایی کودکان به منبع کسب انرژی روانی بازمی‌گردد. به این معنا که کودک درونگرا عمدتاً از دنیای درونی خود، شامل افکار، احساسات و تأملات شخصی، انرژی می‌گیرد. بر این اساس، فعالیت‌های انفرادی مانند مطالعه، نقاشی یا خیال‌پردازی، نه‌تنها برای او خسته‌کننده نیست، بلکه موجب احیای انرژی‌اش می‌شود.

این کودکان اغلب به‌جای حضور در جمع‌های بزرگ، تعاملات عمیق و محدود با یک یا دو دوست صمیمی را ترجیح می‌دهند و پیش از ابراز نظر، به دقت فکر می‌کنند. از سوی دیگر، کودک برونگرا منبع انرژی خود را در تعامل با دنیای بیرون می‌یابد. او با حضور در میان افراد، گفت‌وگو و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی، سرشار از نشاط می‌شود و تنهایی طولانی‌مدت او را خسته و کلافه می‌کند.

هر چقدر که کودکان برونگر پرحرف، اهل عمل و مشتاق برای داوطلب‌شدن هستند، کودکان درونگرا از آن فراری‌اند! دقیقا در همین مرحله و در تشخیص فرق کودک درونگرا و خجالتی، والدین دچار تردید می‌شوند که کودک من درونگرا است یا خجالتی؟ یا دچار اختلال اضطراب اجتماعی شده؟

2. مقایسه کودک درون گرا و برون گرا از نظر انرژی و تحریک پذیری

از نظر علمی، تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا در این بعد به میزان بهینه‌ی تحریک‌پذیری (optimal arousal) آنها مرتبط است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که سیستم عصبی کودکان درونگرا نسبت به محرک‌های بیرونی حساس‌تر است. در نتیجه، محیط‌های شلوغ، پرسر و صدا یا فعالیت‌های اجتماعی طولانی‌مدت، برایشان خسته‌کننده است.

به همین دلیل، یک کودک درونگرا پس از یک روز پر از تعاملات اجتماعی، نیاز مبرم به زمان تنهایی دارد تا انرژی ازدست‌رفته را بازیابی کند. این پدیده گاهی اصطلاحا «خماری درونگرایی» نامیده می‌شود. در مقابل، کودکان برونگرا برای رسیدن به سطح مطلوب تحریک‌پذیری، به میزان بیشتری از محرک‌های بیرونی نیاز دارند. عدم دریافت انرژی کافی از این جنس، مثل مجبوربودن به سکوت یا تنهایی طولانی، خیلی راحت آنها را کسل، بی‌انگیزه و حتی مضطرب می‌کند.

3. تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا از نظر ساختار مغز و واکنش به پاداش

فرق بین درون گرا و برون گرا را می‌توان در سطح زیستی و عصب‌شناختی نیز جست‌وجو کرد. یکی از محوری‌ترین تفاوت‌ها در چگونگی واکنش سیستم پاداش مغز به محرک‌ها است. سیستم پاداش که عمدتاً توسط انتقال‌دهنده عصبی دوپامین واسطه‌گری می‌شود، مسئول ایجاد احساس لذت، انگیزه و تقویت رفتارها است.

به نظر می‌رسد مغز کودکان برون گرا واکنش‌پذیری بیشتری نسبت به پاداش‌های بیرونی، مانند تأیید اجتماعی یا یک جایزه ملموس، نشان می‌دهد؛ یعنی ترشح دوپامین بیشتری در این موقعیت‌ها تجربه می‌کنند. این امر میتواند دلیلی برای تمایل بیشتر آنها به فعالیت‌های اجتماعی و ریسک‌پذیری باشد.

اما در مقابل، مغز کودکان درون گرا ممکن است نسبت به پاداش‌های درونی، مانند حل یک مسئله ذهنی یا خلق یک اثر هنری، حساسیت بیشتری نشان دهد. و از سوی دیگر، تحریک‌پذیری بیش از حد سیستم پاداش در آنها سریعتر منجر به خستگی و احساس اشباع شود. این تفاوت در سیستم‌های مغزی، پایه‌ای عصب‌شناختی برای سبک‌های یادگیری و تعامل متفاوت این کودکان فراهم می‌کند.

4. تفاوت رفتاری کودکان درونگرا و برونگرا

درون گرا و برون گرا بودن کودک در رفتارهای روزمره به روشنی نمایان می‌شود. کودکان برونگرا معمولاً با صدای بلند و با شور و حرارت و معمولا همراه با زبان بدن و حرکات دست صحبت می‌کنند. خیلی راحت با افراد وارد ارتباط می‌شوند و در فعالیت‌های جمعی پیشقدم هستند.

آنها حتی ممکن است حین گوش‌دادن، حوصله‌شان سر رود یا نگاه‌شان به اطراف باشد. رفتار کودکان درونگرا درست برعکس آنها است: اغلب با لحنی آرام و پس از اندکی تأمل صحبت می‌کنند. آنها در دوست‌یابی محتاطانه عمل می‌کنند، دوستان معدود اما صمیمی دارند و برای بازی، فعالیت‌های آرام و انفرادی را به بازی‌های پرهیاهوی گروهی ترجیح می‌دهند. به‌همین‌خاطر، ابراز احساسات و نیازها برای کودکان درونگرا ممکن است دشوارتر باشد، در حالی که کودکان برونگرا احساسات خود را به‌راحتی نشان می‌دهند.

خصوصیات کودک درون گرا

برای درک بهتر تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا می‌خواهیم خصوصیات هر گروه را به‌طور جداگانه بررسی کنیم. هر چند که طبق پژوهش‌ها هیچ کودکی کاملاً درونگرا یا کاملاً برونگرا نیست، بلکه بیشتر افراد در طیفی بین این دو قرار دارند.

با این حال، کودکانی که به سمت درونگرایی متمایل هستند، معمولاً مجموعه‌ای از ویژگی‌های رفتاری و شناختی مشخصی از خود بروز می‌دهند که متأسفانه گاهی با برچسب‌هایی مانند کمرویی یا گوشه‌گیری اشتباه گرفته می‌شود.

مهم‌ترین خصوصیات کودک درون گرا عبارتند از:

• تمایل شدید به فعالیت‌های انفرادی مانند مطالعه، نقاشی و بازی‌های خلاقانه.
• خستگی سریع در موقعیت‌های اجتماعی طولانی هر چند مفرح و نیاز به تنهایی برای بازیابی انرژی.
• رویکرد محتاطانه در مواجهه با موقعیت‌های جدید.
• ترجیح روابط عمیق با تعداد کمی دوست به جای روابط سطحی با جمعی گسترده.
• دشواری در بیان آنی احساسات و نیازها و نیاز به زمان برای پردازش افکار پیش از صحبت.

خصوصیات کودک برون گرا

در سوی دیگر طیف، کودک برونگرا با ویژگی‌های مکملی شناخته می‌شود که تفاوت برون گرایی و درون گرایی را بیش از پیش روشن می‌سازد. این کودکان منبع اصلی انرژی و انگیزه خود را در تعامل با دنیای بیرون می‌یابند. خصوصیات کودکان برون گرا عبارتند از:

• اشتیاق برای برقراری ارتباط با دیگران و سهولت در ایجاد دوستی‌های جدید.
• پرحرفی، بیان رسا و تمایل به قرار گرفتن در کانون توجه.
• کسب انرژی از فعالیت‌های اجتماعی و گروهی و احساس کسالت در تنهایی طولانی.
• رویکرد عمل‌گرا و پیشقدم در انجام کارها و داوطلب‌شدن برای فعالیت‌ها.
• تمایل به بیان شفاهی افکار و پردازش اطلاعات از طریق گفت‌وگو با دیگران.
• انعطاف‌پذیری بیشتر در مواجهه با موقعیت‌های جدید و سازگاری سریع با تغییرات.

نحوه رفتار با کودکان درونگرا و برون گرا

نحوه رفتار والدین و مربیان باید بر اساس تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا طراحی شود؛ به طوری که برای کودک درونگرا فضایی برای خلوت و برای کودک برونگرا بستری برای تعاملات پویا فراهم آید.

تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا ایجاب می‌کند که والدین و مربیان رویکردهای تربیتی متناسب با نیازهای هر گروه را اتخاذ کنند. پذیرش و احترام به ذات شخصیتی کودک، نخستین گام حیاتی است. در ادامه نکات نگهداری از کودکان درونگرا و برونگرا را با هم مرور می‌کنیم.

نکات نگهداری از کودکان درونگرا

با درک عمیق تفاوت درون گرا و برون گرا می‌توان شرایط نگهداری از هر دو طیف را بدون قضاوت فراهم کرد. از جمله نکات نگهداری از کودک درونگرا طبق نظر کارشناسان:

• مهم است که زمان تنهایی او را نه به‌عنوان یک رفتار مشکل‌ساز، بلکه به‌عنوان یک نیاز ضروری برای بازیابی انرژی تلقی کنیم.
• با تهیه‌ی کتاب و اسباببازی‌های خلاقانه و فضایی آرام برای فعالیت‌های انفرادی، از دنیای درونی مطلوب او حمایت کنند.
• برای کمک به رشد اجتماعی او، بهترین راه، تشویق تدریجی به حضور در جمع‌های کوچک و قابل‌پیش‌بینی است و نه اجبار به موقعیت‌های بزرگ و استرس‌زا.
• والدین باید الگوی گفت‌وگوهای آرام و عمیق باشند و به او بیاموزند که صدای درونی و ارزش‌های خود را مبنای تصمیمگیری‌هایش قرار دهد، حتی اگر با نظر عموم متفاوت باشد.
• تقویت عزت‌نفس از طریق واگذاری مسئولیت‌های متناسب با توانایی‌های او.

نکات نگهداری از کودکان برونگرا

نگهداری از کودک درون گرا و برون گرا با یکدیگر تفاوت اساسی دارد. در این بخش به نکات نگهداری از کودکان برونگرا می‌پردازیم:

• کودک برونگرا به محیطی پویا و سرشار از تعاملات نیازمند است.
• والدین باید فرصتهای متعددی برای فعالیت‌های گروهی، ورزش‌های تیمی و حضور در جمع‌های دوستانه برای او فراهم آورند.
• از آنجا که این کودکان از طریق گفت‌وگو یاد می‌گیرند، والدین می‌توانند با طرح پرسش‌های چالش‌برانگیز و بحث در مورد موضوعات مختلف، به آنها در پردازش افکارشان کمک کنند.
• آموزش مهارت «گوش دادن فعال» و صبوری برای آنها ضروری است تا یاد بگیرند در مکالمات به دیگران نیز مجال ابراز وجود دهند.
• گرچه استقلال و ریسک‌پذیری از ویژگی‌های مثبت آنها است، ولی والدین باید با ایجاد چارچوب‌های روشن و مرزهای رفتاری، به آنها کمک کنند تا میان جرات‌ورزی و محافظه‍‌کاری تعادل برقرار کنند.

نقش والدین در ارتباط با کودکان درونگرا

با توجه به شباهت زیاد میان رفتار کودکان خجالتی و مبتلایان به اضطراب اجتماعی با کودکان درونگرا، والدین باید با دقت و وسواس رفتار فرزند خود را بررسی کنند تا از هرگونه واکنش نابجایی که موجب ناراحتی او شود، جلوگیری نمایند. آگاهی از تفاوت بین کودکان دورن گرا و برون گرا، تنها راه مؤثر برای ایفای نقش صحیح والدین و تشخیص درست نیازهای واقعی کودک است. آنچه که در نقش والدین در ارتباط با کودکان درونگرا بیشترین تأثیرگذاری را دارد شامل:

تشویق کودک به تعیین اهداف شخصی

درون گرایی و برون گرایی در کودکان به‌شدت برای رسیدن به اهداف و موفقیت آنها نقش دارد. همانطور که از نامش مشخص است، کودکان درونگرا اغلب از درون خود انگیزه می‌گیرند و برای فعالیت‌های عمیق و معنادار ارزش قائل‌اند.

بنابراین برای پشتیبانی آنها در تعیین اهداف شخصی، بجای جشن و دورهمی، باید فضایی آرام و بدون فشار تدارک دید. از آنها بخواهید اهدافشان را یادداشت و درصورت نیاز با شما صحبت کنند. این کار بهترین راهکار برای همراهی در مسیر پیشرفت یک فرد درونگرا است. آنها دوست دارند نقشه‌ی راه را به طور مستقل طراحی کرده و بدون شلوغی اجتماع، احساس کنترل کامل بر زندگی خود داشته باشند.

تعادل برقرار کردن بین فعالیت‌های گروهی و انفرادی

برای رعایت تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا، باید تعادلی ظریف بین فعالیت‌های انفرادی و گروهی برای کودک درونگرا برقرار کنید. او به زمان کافی برای فعالیت‌های انفرادی مانند مطالعه، نقاشی یا بازی‌های خلاقانه نیاز دارد. در عین حال باید او را به آرامی و با برنامه‌ریزی قبلی به فعالیت‌های گروهی کوچک و قابل پیش‌بینی دعوت کنید. نه اینکه به بهانه‌ی اینکه دورنگرا است کاملا از اجتماع طرد شود!

فراهم کردن محیطی امن و حمایتگر

بر اساس تست درونگرا یا برونگرا بودن کودکان که توسط کارشناسان صورت می‌گیرد، می‌توان با اطمینان، کودک درونگرای خود را در محیطی سرشار از حس امنیت و حمایت پرورش دهید. در موقعیتهای اجتماعی جدید، پیش از ورود به جمع، با او درباره محیط و افراد صحبت کنید تا احساس آمادگی کند. هرگز او را در مقابل دیگران به خاطر سکوت یا گوشه‌گیری‌اش دست نیاندازید و یا سرزنش نکنید.

نقش والدین در ارتباط با کودکان برون گرا

تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا به خوبی نشان می‌دهد که کودک برونگرا منبع انرژی خود را در تعاملات اجتماعی می‌یابد. بنابراین والدین باید با جزئیات نقش خود را در ارتباط با شخصیت او تنظیم کنند. از جمله نکاتی که باید در نقش والدین در ارتباط با کودکان برون گرا رعایت شود:

فراهم کردن فرصت رهبری برای کودک برونگرا

با آگاهی از ویژگی‌های رفتاری کودکان درونگرا و برونگرا، خیلی راحت‌تر میتوان ابراز وجود و حس رهبری کودک برونگرا را تحمل کرد. همانطور که گفته شد، کودکان برونگرا از قرار گرفتن در مرکز توجه و هدایت دیگران لذت می‌برند. بنابراین با واگذاری مسئولیت‌های مناسب، مانند مدیریت یک بازی گروهی یا سرپرستی یک پروژه کوچک، می‌توانید آنها را در توسعه سازنده توانایی‌های مدیریتی خود، حمایت کنید.

تشویق کودک به بیان کلامی افکار و احساسات

تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا در نحوه بیان احساسات مشهود است. کودک برونگرا به طور طبیعی تمایل به برون‌ریزی کلامی دارد . والدین می‌توانند با پرسیدن سوالات باز و تشویق به گفت‌وگوهای عمیق‌تر، به او کمک کنند تا احساسات و افکار خود را بهتر بیان کند. بحث‌های سازنده‌ی خانوادگی و داستان‌گویی فرصت‌های خوبی برای پرورش مثبت مهارت‌های ارتباطی او است.

انجام فعالیت‌های جذاب، پویا و متنوع

با در نظر گرفتن تفاوت کودک درون گرا و برون گرا، برای کودک برونگرا باید فعالیت‌های متنوع، پویا و پر از تحرک و هیجان طراحی کرد. او از تغییر و تنوع در برنامه‌ها انرژی می‌گیرد. فعالیت‌های ورزشی، بازی‌های گروهی و گردش‌های اجتماعی، نیاز او را برای بودن در اجتماع برآورده می‌سازد.

کودک درونگرا یا خجالتی؟

تمایز میان درونگرایی و خجالتی بودن، یکی از مهمترین مصادیق تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا است که والدین را از برچسب‌زدن اشتباه و ایجاد فشارهای روانی بی‌نتیجه بازمی‌دارد.

درونگرایی یک ویژگی شخصیتی است که در آن فرد از تنهایی و تفکر عمیق انرژی می‌گیرد و ترجیح می‌دهد تعاملات اجتماعی محدود و عمیقی داشته باشد. اما خجالتی بودن، نوعی اضطراب اجتماعی و ترس از قضاوت دیگران است که فرد را از برقراری ارتباط بازمی‌دارد. در حالی‌که یک کودک درونگرا، در جمع‌های کوچک و با افراد آشنا، خیلی هم پرحرف، شوخ طبع و اجتماعی باشد. اما به دلیل بازیابی انرژی، مدت زمان تعاملاتش را کنترل می‌کند.

با آگاهی کامل از بحث تفاوت شخصیت درون گرایی و برون گرایی در کودکان می‌توان خیلی راحت به این موضوع پی‌برد که یک کودک درونگرا لزوماً خجالتی نیست و احتمال دارد که این مشکل، اضطراب اجتماعی، برای یک کودک برونگرا هم رخ دهد!

سوالات متداول در خصوص تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا

یکی از رایج‌ترین دغدغه‌های والدین و مربیان درک تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا است. این تفاوت که ریشه در ساختار مغز و سیستم عصبی دارد، نحوه تعامل، یادگیری و دریافت انرژی کودک را تعیین می‌کند. در ادامه به پرسش‌های پرتکرار در این زمینه پاسخ می‌دهیم:

تفاوت بین کودکان درون‌گرا و برون‌گرا چیست؟

کودک درون‌گرا از تنهایی و تفکر عمیق انرژی می‌گیرد، تعاملات اجتماعی محدود را ترجیح می‌دهد، در حالی که کودک برون‌گرا با حضور در جمع و فعالیت‌های گروهی سرشار از نشاط می‌شود و تنهایی طولانی برایش ملال‌آور است.

آیا درون‌گرایی در کودکان به معنای خجالتی بودن است؟

خیر. خجالتی بودن ریشه در اضطراب اجتماعی و ترس از قضاوت دارد، اما درون‌گرایی یک ترجیح شخصیتی برای دریافت انرژی از درون است. یک کودک درون‌گرا در جمع دوستان صمیمی کاملاً اجتماعی و پرحرف است.

آیا شخصیت درون‌گرا یا برون‌گرا قابل تغییر است؟

شخصیت تا حدود زیادی پایدار است، اما کودکان می‌توانند رفتارهای خارج از گرایش طبیعی خود را بیاموزند. با این حال، تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا در سطح زیستی ریشه دارد و تلاش برای تغییر اساسی آنها زیاد توصیه نمی‌شود؛ چون در اکثر افراد همراه با خستگی و یا کاهش اعتماد به نفس است.

تفاوت شخصیت درون گرایی و برون گرایی در کودکان چیست؟

اصلی‌ترین تفاوت در منبع انرژی، میزان تحریک‌پذیری و نحوه پردازش اطلاعات است. درون‌گرایان از تأمل و خلوت و برون‌گرایان از تعامل با دنیای بیرون و دریافت بازخورد فوری انرژی می‌گیرند.

چگونه بفهمیم کودکمان درون‌گرا است یا برون‌گرا؟

به تمایل او به بازی‌های انفرادی یا گروهی و یا واکنش او پس از یک روز شلوغ یا یک مهمانی توجه کنید؛ اگر به دنبال تنهایی و سکوت می‌گردد، احتمالاً درون‌گرا است و اگر با اشتیاق به دنبال فعالیت و ارتباط بیشتر می‌رود، برون‌گرا است.

کودکان درونگرا باهوش ترند یا برونگرا؟

هیچ تفاوت معناداری در بهره‌هوشی بین دو گروه وجود ندارد. درون‌گرایان معمولاً در تفکر عمیق و فعالیت‌های تحلیلی قوی‌تر هستند و برون‌گرایان در مهارت‌های اجتماعی و واکنش سریع به موقعیت‌ها برتری دارند.

بهترین روش برخورد با کودک درون‌گرا چیست؟

به او زمان کافی برای خلوت و تنهایی دهید، او را به فعالیت‌های گروهی اجبار نکنید، با آرامش و بدون فشار با او گفتگو کنید و دستاوردهایش را بدون مقایسه با دیگران، بر اساس توانایی‌های خودش تشویق نمایید.

بهترین روش برخورد با کودک برون‌گرا چیست؟

با درک تفاوت بین کودکان درون گرا و برون گرا، برای او فرصت‌های متعدد برای تعامل اجتماعی و فعالیت‌های پویا فراهم کنید. به او کمک کنید تا با ایجاد مرزهای روشن، مدیریت انرژی را بیاموزد و مهارت گوش دادن به دیگران را در او تقویت نمایید.

منبع: skillzworldwide

دوره رشد بی نهایت