بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان: 24 بازی عالی و ساده!

بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان، راه جذاب و موثری است برای اینکه به فرزندتان کمک کنید احساساتش را بشناسد و مدیریت کند. پانتومیم، نقش‌آفرینی، اجرای نمایش، بازی کارت احساسات، ورزش گروهی، داستان‌گویی و بازسازی موقعیت‌های هیجانی چند بازی تقویت هوش هیجانی و پرورش هوش هیجانی در کودکان هستند که کمک می‌کنند کودک در محیطی شاد و سرگرم‌کننده مهارت‌هایی مثل همدلی، خودآگاهی، حل مسئله و همکاری را تمرین کند و یاد بگیرد احساساتش را بهتر کنترل و بیان کند. 

اگر می‌خواهید کودکتان در جمع دوستان، مدرسه و زندگی روزمره با اعتمادبه‌نفس بیشتری عمل کند و روابط اجتماعی پایدار بسازد، این بازی‌ها بهترین نقطه شروع هستند. پس با ما در وبلاگ روانشناس کودک مامانی نو همراه باشید تا با مشورت خانم کوثر یاوری، روانشناس کودک، بهترین بازی های تقویت هوش هیجانی کودک را به شما معرفی کنیم.

اهمیت بازی در تقویت هوش هیجانی کودک

بازی راهی سرگرم‌کننده و عملی برای پرورش مهارت‌های اجتماعی، خودآگاهی و آشنایی با احساسات درونی در کودک است.

کودکان از طریق بازی می‌توانند احساسات خود و دیگران را بشناسند، آن‌ها را مدیریت کنند و توانایی‌های اجتماعی‌شان را تقویت کنند. انواع بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان باعث می‌شوند کودکان در محیطی سرگرم‌کننده مهارت‌هایی مثل همدلی، خودآگاهی، مدیریت هیجانات و حل تعارض را تمرین کنند و واکنش‌های هیجانی‌شان را بهتر تنظیم کنند، به‌طوری که ارتباطات اجتماعی و تعاملاتشان بهبود پیدا کند. برای تقویت هوش هیجانی فرزند دلبندتان حتما مطلب بلاگ را مطالغه نمایید.

این موضوع نه تنها در موقعیت‌های گروهی مثل بازی با دوستان، بلکه در زندگی روزمره و مقابله با چالش‌ها نیز مؤثر است. بازی‌ها با ایجاد فرصت‌هایی برای نقش‌پذیری، همکاری، حل مسئله و ارتباط با دیگران کمک می‌کنند تا کودک با اعتمادبه‌نفس بیشتری احساسات خود را بیان و مدیریت کند.

هوش هیجانی در کودکان چیست؟

کودکانی که هوش هیجانی بالاتری دارند، در تعامل با دیگران موفق‌تر عمل می‌کنند و واکنش‌های هیجانی متعادلی نشان می‌دهند.

هوش هیجانی (Emotional intelligence) یا همان EQ به معنی مجموعه‌ای از توانایی‌هاست که به کودک کمک می‌کند احساسات خود و دیگران را بشناسد و هیجانات خود را مدیریت کند.

کودکی که از هوش هیجانی بالاتری برخوردار است، روان سالم‌تری دارد و در روابط اجتماعی و تحصیلی موفق‌تر عمل می‌کند، واکنش‌های هیجانی متعادل‌تری دارد و در مواجهه با چالش‌ها یا شکست‌ها آرام‌تر رفتار می‌کند.

کودکان دارای EQ مناسب معمولاً تعامل بهتری با هم‌سالان خود دارند، رفتارهای پرخاشگرانه کمتری نشان می‌دهند و در موقعیت‌های استرس‌زا تصمیم‌های منطقی‌تری می‌گیرند.

یکی از مؤثرترین و ساده‌ترین راه‌ها برای رشد این مهارت مهم، استفاده از بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان است؛ زیرا بازی، فضایی امن و جذاب برای تمرین شناخت احساسات، همدلی و مدیریت هیجانات در اختیار کودک قرار می‌دهد.

(همچنین برای آشنایی با بهترین بازی برای کودکان بیش فعال پیشنهاد می شود مطلب بلاگ مامانی نو را مطالعه نمایید.)

مولفه‌های هوش هیجانی کودکان

هوش هیجانی زیرمجموعه‌هایی دارد که با چند بازی برای تقویت هوش هیجانی می‌توانید آن‌ها را در کودک پرورش دهید:

خودتنظیمی: این مهارت به معنی مدیریت احساسات و هیجانات است. وقتی کودک می‌تواند جلوی خشونت خود را بگیرد، هنگام عصبانیت خودش را آرام کند، نمونه‌هایی از خودتنظیمی است که کودک با بازی‌های جذاب می‌تواند آن را تمرین کند.

خودآگاهی: کودک با کسب خودآگاهی می‌تواند احساسات خود را بهتر و عمیق‌تر درک کند و بفهمد که احساسات مختلفش چه زمانی برانگیخته می‌شوند.

بهبود مهارت‌های اجتماعی: بچه‌ها باید با بازی کردن مهارت اجتماعی مثل حل مسئله، ابراز احساسات و همکاری با دیگران را یاد بگیرند.

همدلی: یکی دیگر از مولفه‌های هوش هیجانی همدلی است، به این معنی که کودک باید یاد بگیرد احساسات دیگران را درک کند، احساسات خود را با دیگران در میان بگذارد و روابط و تعامل مثبت برقرار کند.

معرفی بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان

فعالیت‌های گروهی مانند پانتومیم، نقش‌آفرینی و بازی کارت احساسات مهارت‌های همدلی، خودآگاهی و همکاری کودکان را پرورش می‌دهند و از بهترین بازی های تقویت هوش هیجانی در کودکان هستند.

برای اینکه مهارت‌های احساسی فرزندتان در محیطی شاد و عملی رشد کند، بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان یکی از بهترین ابزارهاست. اگر با کودکان سر و کار دارید، بازی‌هایی که در ادامه معرفی کرده‌ایم حتماً به کارتان خواهد آمد.

بعضی از این بازی‌ها همان بازی‌های آشنایی مثل عروسک انگشتی، خاله‌بازی و پانتومیم هستند، بعضی‌هایشان هم خلاقانه و با چند وسیله ساده و کم‌هزینه می‌توانید در خانه برای بچه‌ها فراهمشان کنید، مثل آینه‌بازی، چرخ احساسات، بازی مشاغل و بازی پوشاندن صورت.

1. پانتومیم عالی ترین بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان

یکی از بهترین بازی های تقویت هوش هیجانی کودک پانتومیم است. بچه‌ها در این بازی گروهی کودکان باید سناریو، عبارت یا احساساتی را تشخیص دهد، اجرا کند یا حدس بزند.

2. بازی کارت احساسات

در این بازی با کارت‌هایی سروکار داریم که حالت‌های احساسی متفاوت را نشان می‌دهند؛ کودکان باید آن‌ها را بازی کرده یا حدس بزنند. این بازی برای تقویت هوش هیجانی کودک از طریق داستان‌سرایی یا نقش‌آفرینی احساسات مختلف را به بچه‌ها را یاد می‌دهد.

3. بازی چرخ احساسات بهترین بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان

می‌توانید یک چرخ یا دایره کاغذی درست کنید که روی هر بخش آن تصویر احساسات مختلف را رویش نقاشی کنید. در این بازی باید از کودک بخواهید موقعیتی فرضی یا واقعی را در نظر بگیرد و احساس مرتبط با آن را پیدا کند و درباره‌اش صحبت کند.

4. بازی نقش‌ها

بازی‌های ساده مثل آینه‌بازی، بازی با نقش‌ها و مشاغل و داستان‌گویی مشارکتی، فرصتی امن برای تمرین شناخت احساسات و مدیریت هیجانات فراهم می‌کنند.

یکی از موثرترین انواع بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان، بازی‌های نقش‌آفرینی هستند. از کودک بخواهید سناریوهایی مثل کمک به دوستی که ناراحت است یا دعوا با همکلاسی را بازی کند. سپس دربارۀ احساسات، شخصیت‌ها و راه‌حل‌های مختلف با او گفت‌وگو کنید.

5. آینه بازی مفید برای پرورش هوش هیجانی در کودکان

بعضی از انواع بازی های تقویت هوش هیجانی بسیار ساده‌اند، مثل همین آینه بازی. فهرستی از احساسات مختلف تهیه کنید و از کودک بخواهید جلوی آینه این احساسات را بازی کند.

6. داستان‌گویی مشارکتی

داستانی را شروع کنید و از بچه‌ها بخواهید به‌نوبت آن را ادامه دهند، دربارۀ احساسات شخصیت‌ها حرف بزنند و برایشان راهکار پیشنهاد دهند. این بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان بسیار موثر است.

7. بازی جعبه آرامش بهترین بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان

برای پرورش هوش هیجانی در فرزندتان می‌توانید یک جعبه بسازید و وسایلی به کاهش استرس کودک کمک می‌کنند را در آن قرار بدهید، چیزهایی مثل کاغذ و مداد رنگی، توپ ضداسترس یا اسباب‌بازی‌های موردعلاقه کودک. هر وقت کودک مضطرب یا عصبانی شد، از او بخواهید سراغ جعبه برود و به کمک وسایل داخل آن درباره احساساتش حرف بزند.

8. بازی تقلید بهترین بازی تقویت هوش هیجانی

در بازی تقلید یکی از بچه‌ها احساس را نشان می‌دهد و دیگری آن را تقلید می‌کند، سپس درباره آن احساس صحبت می‌کنید. این بازی برای تقویت هوش هیجانی در کودکان 4 تا 11 ساله مناسب است.

9. اجرای نمایش

این بازی به دو شکل انجام می‌شود: اجرای بداهه که بدون متن از پیش تعیین شده، کودک را به خلاقیت وامی‌دارد تا داستان جدیدی بسازد و اجرای از روی متن که مناسب کودکان بزرگ‌تر است که سواد خواندن داشته باشند.

10. خاله بازی و پرورش هوش هیجانی در کودکان

خاله‌بازی شاید محبوب‌ترین بازی برای تقویت هوش هیجانی برای کودکان باشد. در این بازی، بچه‌ها مهارت‌های اجتماعی را تمرین می‌کنند. یادتان باشد در صورت بروز دعوا بین بچه‌ها تا حد ممکن دخالت نکنید و بگذارید خودشان مشکلشان را حل کنند.

11. بازی مشاغل بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان

وقتی کودکان خود را جای مشاغل مختلف مانند دکتر، معلم، میوه‌فروش و مشاغل دیگر قرار می‌دهند، با شغل‌های مختلف و نحوه تعامل با افراد در آن‌ها آشنا می‌شوند و مهارت برقراری ارتباط در زندگی واقعی را تمرین می‌کنند.

12. یوگا

یوگا هم می‌تواند در پرورش هوش هیجانی موثر باشد. این فعالیت کم‌هزینه و ساده است و با کمی خلاقیت می‌توانید آن را به شکلی سرگرم‌کننده اجرا کنید.

13. ورزش و فعالیت بدنی

ورزش علاوه بر تقویت جسم، روحیه کودکان را هم بهبود می‌دهد و چون بچه‌ها آن را به چشم بازی می‌بینند، نوعی بازی برای تقویت هوش هیجانی محسوب می‌شود.

ورزش‌های گروهی مثل والیبال و بسکتبال مهارت کار گروهی را به بچه‌ها می‌آموزند، تجربه رهبری و مدیریت را فراهم کرده و کمک می‌کنند کودک هیجانات خود را کنترل کند.

14. بازی‌‌های گروهی بهترین بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان

بازی‌های گروهی از گرگم به هوا گرفته تا بازی‌های فکری از بهترین بازیهای تقویت هوش هیجانی هستند که هیجانات را تخلیه کرده و همکاری و مهارت‌های اجتماعی را به بچه‌ها یاد می‌دهند.

قبلاً در وبلاگ مامانی نو بهترین بازی های فکری کودکان را معرفی کرده‌ایم.

15. دورهمی‌های خانوادگی

در کنار بازی برای تقویت هوش هیجانی، یکی دبگر از کارهای ساده‌ای که در این راه کمکتان می‌کند این است که دربارۀ احساسات و تجربیات خود با یکدیگر صحبت کنید.

وقتی والدین و فرزندان درباره احساساتشان صحبت می‌کنند و آن‌ها را ثبت می‌کنند (مثلاً با نقاشی)، کودک می‌تواند احساساتش را شناسایی کند، آن‌ها را بیان کند و به‌مرور کنترل هیجانات و رفتارهایش را افزایش دهد.

16. کتابخوانی

کتاب خواندن تاثیر زیادی در پرورش هوش هیجانی کودکان دارد. اگر آن را به فعالیتی سرگرم‌کننده و جذاب تبدیل کنید می‌تواند حکم بازی را برایشان داشته باشد.

انتخاب کتاب‌هایی با موضوع هوش هیجانی و گفت‌وگو با کودک درباره محتوا باعث می‌شود پیام کتاب درست منتقل شود و حوصله کودک هم سر نرود.

17. عروسک انگشتی بازی تقویت هوش هیجانی

یکی از جذاب‌ترین انواع اسباب بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان عروسک انگشتی است. یک عروسک خودتان در دست بگیرید و یکی را کودک. بعد از کودک بپرسید عروسک‌ها چه حسی دارند و چطور می‌توانند آن را به روش صحیح ابراز کنند.

18.  بازی «با پاهایت احساست را نشان بده» بهترین بازی برای تقویت هوش هیجانی

بازی‌های خلاقانه مانند نقشه قلب، جمله‌سازی و بازی با عروسک انگشتی به کودکان کمک می‌کنند احساسات پیچیده را شناسایی و به شیوه‌ای سالم بیان کنند.

این بازی تقویت هوش هیجانی برای کودکان دبستانی مناسب است و به‌ آن‌ها کمک می‌کند احساسات مختلف را از طریق زبان بدن بشناسند و بیان کنند.

در فضای باز یا هنگام پیاده‌روی، بازی را شروع کنید و از کودک بخواهید احساسات مختلف مثل عصبانیت، شادی یا ناراحتی را فقط با طرز راه رفتن نشان دهد.

19. ساخت نقشه قلب برای پرورش هوش هیجانی در کودکان

کشیدن نقشه قلب یک بازی خلاقانه برای افزایش هوش هیجانی در کودکان است که به آن‌ها کمک می‌کند احساسات خود و دیگران را بهتر بشناسند. در این بازی، کودکان یا اعضای خانواده روی کاغذ یک قلب بزرگ می‌کشند و آن را به بخش‌هایی برای احساسات اصلی مثل شادی، غم، خشم، ترس و تعجب تقسیم می‌کنند.

سپس برای هر احساس، موقعیت‌هایی را می‌نویسند یا نقاشی می‌کنند و با تعویض نقشه‌ها، درباره احساسات هم سؤال می‌پرسند. این بازی برای تقویت هوش هیجانی حتی برای کودکان خجالتی هم روش خوبی برای بیان هیجانات است.

20. بازی پوشاندن صورت

اگر دنبال بازی هایی برای تقویت هوش هیجانی می‌گردید که ساده و بی‌هزینه باشد، بازی پوشاندن صورت را امتحان کنید. بخشی از صورت مثل دهان یا چشم‌هایتان را بپوشانید.

کودک باید احساس شما را از طریق باقی صورتتان حدس بزند. سپس نقش‌ها عوض می‌شود تا کودک خودش احساساتش را با حالات چهره نشان دهد.

21. بازسازی موقعیت‌های هیجانی

در این بازی برای تقویت هوش هیجانی، والد یا مربی موقعیت‌های اجتماعی آشنا مثل مدرسه، خانه یا جمع دوستان را مطرح می‌کند و از کودک می‌خواهد واکنش خود را توضیح دهد یا آن موقعیت را به‌صورت داستانی بازسازی کند.

22. جمله‌سازی بهترین بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان

یکی از انواع بازی های تقویت هوش هیجانی جمله‌سازی است. کودکان در بازی یاد می‌گیرد احساسات، همدردی و حمایت را با کلمات درست بیان کند. در این بازی، کودک یاد می‌گیرد برای ابراز همدردی یا احساسات خود جملات گویا و مناسبی بسازد.

23. بازی تشخیص سایه‌ها

در این بازی برای تقویت هوش هیجانی، کودک باید اشکال را به سایه‌هایشان وصل کند و مهارت‌های بصری و استدلال را تمرین کند. این فعالیت به رشد شناختی و هیجانی کمک می‌کند.

24. دفترچه هیجانات و پرورش هوش هیجانی در کودکان

ثبت هیجانات در دفترچه یا کتاب خواندن، خودآگاهی و تفکر انتقادی کودک را بالا می‌برد و ارتباط او با دیگران را بهبود می‌بخشد و در نهایت به پرورش هوش هیجانی کمک می‌کند.

دفترچه هیجانات روش ساده‌ای برای مستندسازی احساسات کودک است. بچه‌ها با نوشتن یا نقاشی درباره هیجانات روزانه، خودشناسی خود را تقویت می‌کنند و یاد می‌گیرند احساساتشان را درک و بیان کنند. این فعالیت از بهترین بازی های تقویت هوش هیجانی کودکبه شمار می‌رود.

نکات مهمی که والدین درباره بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان باید بدانند!

بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان ابزار بسیار کارآمدی است و می‌تواند مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی کودک را در ابعاد مختلفی پرورش دهد. برای اینکه این بازی‌ها اثرگذاری بهتری داشته باشند نکاتی هست که باید در نظر داشته باشید:

• برای انتخاب بازی به سن و مرحله رشد بچه‌ها دقت کنید. بهتر است برای خردسالان و بچه‌های پیش‌دبستانی بازی‌های ساده‌تری در نظر بگیرید. برای کودکان دبستانی می‌توانید سراع بازی‌های استراتژیک و خلاقانه بروید.
• برای کودکان بیش فعال یا مبتلا به اوتیسم بازی‌هایی انتخاب کنید که با تمرکز و توانایی‌هایشان متناسب باشد.
• هر روز وقتی را به بازی با کودک اختصاص بدهید. این کار به او احساس امنیت و آرامش می‌دهد. محیط امنی فراهم کنید تا بدون ترس و خجالت احساساتش را بیان کند.
• قوانین بازی را به زبان ساده برای کودک توضیح دهید تا سردرگم نشود.

نقش والدین در پرورش هوش هیجانی کودک

برای تأثیرگذاری بهتر بازی برای تقویت هوش هیجانی، والدین باید با توجه به سن و توانایی کودک بازی مناسب انتخاب کنند و با گوش دادن فعال، الگو بودن و تأیید احساسات، مهارت‌های هیجانی و اجتماعی فرزندشان را پرورش دهند.

پدرها و مادرها و شیوه فرزندپروری آن‌ها نقش زیادی در شکل‌گیری و پرورش هوش هیجانی فرزندان دارند. علاوه بر انتخاب درست بازی جذاب برای تقویت هوش هیجانی، با اقدامات زیر هم می‌توانند به افزایش EQ کودک کمک کنند:

• گوش دادن فعال: پدر و مادر باید به کودک فرصت بدهند تا احساساتش را آزادانه بیان کند.
• الگو بودن: فرزندان از نحوه مواجهه والدین با استرس، خشم یا ناراحتی الگو می‌گیرند.
• کمک به نام‌گذاری احساسات: اگر کودک نمی‌تواند احساسش را تشخیص دهد، پدر و مادر باید به او کمک کنند تا هیجاناتش را با کلمات بیان کند.
• تأیید احساسات: والدین باید احساس کودک را به رسمیت بشناسند، مثلاً به جای گفتن «گریه نکن»، بگویند «می‌فهمم که ناراحت شدی».

معرفی کتاب برای تقویت هوش هیجانی کودکان

به جز بازی و اسباب‌بازی، می‌توانید از کتاب‌ هم برای پرورش مهارت‌های اجتماعی و هیجانی کودکان کمک بگیرید. این‌ها تعدادی از کتاب‌های مناسب برای افزایش هوش هیجانی در کودک هستند:

• 101 بازی مهارت‌های زندگی
• 101 بازی نمایشی
• 101 بازی خانوادگی
• خانواده خرس‌ها
• کودک فیلسوف
• قورباغه

فواید تقویت هوش هیجانی در کودکان

کودکی که بتواند هنگام عصبانیت خود را آرام کند، در شرایط سخت عملکرد بهتری خواهد داشت. بچه‌هایی که بلدند احساسات خود را درست بیان کنند، روابط اجتماعی سالم‌تر و پایدارتر دارند.

تحقیقات نشان می‌دهد کودکانی که هوش هیجانی (EQ) بالاتر دارند، نه تنها در تست‌های استاندارد IQ بهتر عمل می‌کنند، بلکه کمتر دچار افسردگی و مشکلات روحی می‌شوند.

اهمیت بازی در رشد کودکان

انواع اسباب‌بازی و بازی برای تقویت هوش هیجانی موثرترین ابزارها برای پرورش این توانایی مهم‌اند. بچه‌ها حین بازی مهارت‌های متنوعی را تجربه و تمرین می‌کنند:

• یادگیری حل مسئله و تصمیم‌گیری در موقعیت‌های واقعی
• تقویت همکاری و کار گروهی
• بهبود هماهنگی بین حواس مختلف (شنوایی، بینایی، لامسه)
• تمرین قانون‌پذیری و رعایت قوانین
• مدیریت هیجانات و احساسات
• تجربه زندگی واقعی در قالب محیطی امن و سرگرم‌کننده

همچنین بازی والدین با کودک باعث تقویت رابطه عاطفی بین کودک و والدین و ایجاد حس امنیت در کودک می‌شود. به این ترتیب، بازی نه‌تنها ابزاری برای سرگرمی، بلکه بستری ارزشمند برای رشد هیجانی و اجتماعی کودکان است.

سوالات متداول در خصوص بازی برای تقویت هوش هیجانی

در این مطلب از وبلاگ مامانی نو از اهمیت بازی‌ها در تقویت هوش هیجانی کودکان مفصل صحبت کردیم. در پایان به چند سوال پرتکرار در این زمینه پاسخ می‌دهیم:

چرا تقویت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

کودکانی که هوش هیجانی قوی‌تری دارند، در برقراری ارتباط و دوست‌یابی بهتر عمل می‌کنند. می‌توانند احساساتی مثل خشم یا استرس را در خود مدیریت کنند و کمتر دست به پرخاشگری بزنند. این کودکان عملکرد تحصیلی بهتری هم دارند.

نقش بازی در تقویت هوش هیجانی کودکان چیست؟

با بازی با کودک می‌توانید انواع مهارت‌های اجتماعی مثل درک و کنترل احساسات، تعامل با دیگران، همکاری و همدلی را در فضایی سرگرم‌کننده به کودک بیاموزید.

کودکان دارای هوش هیجانی بالا چه ویژگی‌هایی دارند؟

بچه‌هایی که EQ بالایی دارند، در جمع راحت‌ترند و ارتباط اجتماعی قوی‌تری دارند و قادرند احساسات خود را به‌درستی بشناسند و ابراز و مدیریت کنند. این کودکان در آینده عملکرد تحصیلی و شغلی خوبی خواهند داشت.

بازی تقویت هوش بزرگسالان چیست؟

انواع بازی‌های فکری، بازی‌ها و ورزش‌های گروهی از بهترین انواع بازی برای تقویت هوش هیجانی در بزرگسالان هستند.

آیا می‌توان با بازی هوش هیجانی کودک‌ را تقویت کرد؟

بله. روانشناسان کودک معتقدند که بازی‌هایی مثل عروسک ‌بازی، نقش‌آفرینی، کتاب‌خوانی، بازی‌های فکری و ورزش‌های گروهی نقش به‌سزایی در بهبود هوش هیجانی یا EQ در کودکان دارند و در دسته بهترین بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان قرار می‌گیرند.

منبع: ahead-app