علت تشنج در کودکان چیست: علائم و عوارض + روش‌ های درمان

علت تشنج در کودکان می‌تواند ناشی از طیف وسیعی از عوامل مانند تب و عفونت، صرع و آسیب مغزی یا بدون علت مشخصی باشد که سیستم الکتریکی مغز را به‌طور ناگهانی مختل می‌کنند. تشخیص دقیق این اختلال معمولاً با بررسی شرح حال و ویژگی‌های حمله، معاینه عصبی و در صورت نیاز آزمایش خون، نوار مغزی (EEG) و تصویربرداری مانند MRI انجام می‌شود؛ درمان نیز بر اساس علت زمینه‌ای و نوع تشنج انتخاب خواهد شد. والدینی که با این تجربه روبرو می‌شوند، معمولاً نگرانی زیادی درباره عوارض بعد از تشنج در کودکان دارند؛ هرچند بسیاری از این تشنج‌ها در صورت کنترل به موقع، اثرات ماندگاری ندارند. در این متن از بلاگ روانشناس کودک مامانی نو در صدد هستیم که با جزئیات به پاسخ این پرسش که “علت تشنج در کودکان چیست” بپردازیم.

علت تشنج در کودکان چیست؟

علت تشنج در کودکان شامل عواملی مانند تب، صرع، آسیب مغزی، اختلالات متابولیک، عفونت‌های عصبی، ناهنجاری‌های ساختاری، مسمومیت و عوامل ژنتیکی است.

زمانی که سلول‌های عصبی مغز به دلیل تحریکات غیرطبیعی، پیام‌های الکتریکیِ همزمان و بیش از حدی را ارسال می‌کنند، تشنج رخ می‌دهد. این تخلیه الکتریکی غیرطبیعی می‌تواند به صورت حرکات غیرارادی بدن، تغییر در سطح هوشیاری یا تغییرات رفتاری بروز کند. پیدا کردن علت تشنج در کودکان، اولین قدم برای تصمیم‌گیری درباره درمان و احتمال تکرار آن است. در بعضی کودکان، عامل ایجادکننده برای مثال تشنج در زمینه تب، افت قند خون یا یک عفونت کاملا مشخص است و در مقابل، گاهی حمله بدون یک محرک واضح اتفاق می‌افتد. در هر حال، تشخیص علت اصلی تشنج در کودکان اهمیت بالایی دارد.

1. تب بالا یک علت تشنج در کودکان

با مشخص بودن علت تشنج در کودکان با تب پیشگیری و اقدامات برای درمان خیلی آسان‌تر است. بالا رفتن سریع دمای بدن در کودکان بین ۶ ماه تا ۵ سال، می‌تواند سیستم عصبی حساس آن‌ها را تحریک کرده و منجر به تشنج می‌شود. این تشنج‌ها که به تشنج‌های تب‌دار معروف هستند، اغلب کوتاه و خوش‌خیم تلقی شده و صرفاً به معنای ابتلای کودک به صرع نیست. اما باید توسط پزشک ارزیابی شود تا علت تب و احتمال وجود عفونت جدی‌تر  مشخص شود. همچنین از عوارض سرخود دارو دادن به کودک نیز جلوگیری شود.

2. بیماری صرع

صرع مهم‌ترین احتمال و علت تشنج در کودکان بدون تب است. بیماری صرع یک اختلال عصبی است که در آن کودک مستعد بروز تشنج‌های مکرر شده و حملات می‌توانند شکل‌های متفاوتی داشته باشند: از خیره شدن و قطع کوتاه‌مدت پاسخ‌گویی گرفته تا سفت شدن بدن و حرکات ریتمیک اندام‌ها. البته یک بار تشنج بدون تب، به‌تنهایی مساوی با صرع نیست. پزشک بر اساس تعداد و نوع حملات، سابقه کودک، معاینه عصبی و احتمال تکرار تشنج تصمیم می‌گیرد که آیا علائم صرع وجود دارد یا خیر.

3. اختلالات هنگام زایمان

آسیب‌هایی که در دوره تولد به مغز وارد می‌شوند مهم‌ترین علت تشنج در کودکان هستند. یکی از شایع‌ترین این موارد، کمبود اکسیژن و خون‌رسانی به مغز است که در پزشکی با آسیب هیپوکسی ـ ایسکمیک شناخته می‌شود. خونریزی مغزی و برخی اختلالات تکامل مغز نیز می‌توانند زمینه تشنج را ایجاد کنند. این نوع آسیب‌ها لزوماً به شکل یک تشنج در همان زمان باقی نمی‌مانند و ممکن است بسته به شدت و محل آسیب، بعدها زمینه بروز تشنج یا صرع را بسازند. به همین دلیل، در کودکی که سابقه مشکلات جدی هنگام تولد دارد، پزشک علاوه بر خود حمله، سابقه رشد عصبی و نتایج بررسی‌های قبلی را نیز در نظر می‌گیرد.

4. اختلالات متابولیک

تغییرات قابل توجه در مواد ضروری بدن نیز می‌تواند علت تشنج در کودکان باشد؛ زیرا سلول‌های عصبی برای فعالیت طبیعی به تعادل دقیق قند، الکترولیت‌ها و سایر مواد شیمیایی وابسته‌اند. افت قند خون، کاهش یا افزایش غیرطبیعی سدیم و کاهش کلسیم از اختلالاتی هستند که می‌توانند موجب تشنج شوند. مشکلات شدید کلیه یا کبد نیز در شرایط خاص ممکن است با ایجاد اختلالات متابولیک زمینه حمله را فراهم کنند. در ارزیابی کودک دچار تشنج، بررسی قند خون و الکترولیت‌ها بخش مهمی از بررسی‌های اولیه است، به‌خصوص وقتی علائم یا سابقه پزشکی به نفع یک اختلال متابولیک باشد.

5. ضربه به سر مهمترین علت تشنج در کودکان

وارد شدن ضربه شدید به جمجمه با احتمال آسیب بافتی یا خونریزی موقت در مغز می‌تواند به‌صورت ناگهانی باعث بروز تشنج شود. اگر پس از آسیب سر تشنج، بیهوشی، استفراغ مکرر، گیجی یا تغییر سطح هوشیاری ایجاد شود، ارزیابی فوری پزشکی برای تعیین علت تشنج در کودکان ضروری است.

6. عفونت‌های مغزی مانند مننژیت و آنسفالیت

التهاب بافت مغز یا پرده‌های پوشاننده آن ناشی از عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی، شرایط بسیار خطرناکی است. این شرایط که اغلب به عنوان بدترین علت تشنج در کودکان شناخته می‌شوند، علائم شدیدی مانند تب بالا، سفتی گردن و تغییر وضعیت هوشیاری را به همراه دارند. اهمیت این وضعیت فقط به خود تشنج محدود نیست؛ بلکه علت زمینه‌ای باید هرچه سریع‌تر شناسایی و درمان شود. در صورت شک به عفونت سیستم عصبی مرکزی، پزشک ممکن است علاوه بر آزمایش‌های خونی، بررسی مایع مغزی ـ نخاعی و سایر آزمایش‌های لازم را درخواست کند.

در لحظات حساس، آگاهی شما اهمیت دارد

شناخت علائم نگران‌کننده و آگاهی از نحوه واکنش مناسب، به والدین کمک می‌کند در شرایط حساس آرامش خود را حفظ کنند و برای دریافت کمک تخصصی اقدام کنند. در دوره «والدگری ماهرانه» مهارت‌های خود را برای مواجهه آگاهانه‌تر با چالش‌های والدگری تقویت کنید.

← مشاهده دوره والدگری ماهرانه

7. تومور مغزی یا ناهنجاری‌های ساختاری

وجود توده‌های غیرطبیعی یا تغییرات در ساختار فیزیکی مغز (مانند ناهنجاری‌های عروقی یا تکاملی) می‌تواند جریان الکتریکی مغز را مسدود یا منحرف کند. تومورهای مغزی، کیست‌ها و بعضی ناهنجاری‌های تکاملی مغز، از جمله اختلالاتی هستند که ممکن است با ایجاد یک ناحیه غیرطبیعی در مغز، زمینه بروز تشنج را فراهم کنند. البته تشنج به‌تنهایی به معنای وجود تومور مغزی نیست. تشخیص این علت تشنج در کودکان معمولاً از طریق MRI انجام شده و بسته به نوع و محل تومور، درمان‌های متفاوتی از جراحی تا درمان‌های حمایتی توصیه می‌گردد.

8. مسمومیت با دارو یا مواد شیمیایی

مصرف ناخواسته برخی داروها یا تماس با مواد سمی می‌تواند علت تشنج در کودکان باشد. بدن کودکان نسبت به مقدار مشخصی از بعضی مواد حساس‌تر است و مصرف دارویی که برای بزرگسال مقدار معمولی محسوب می‌شود، ممکن است برای کودک خطرناک باشد. در ارزیابی این نوع حمله، پزشک به داروهای موجود در منزل، احتمال مصرف تصادفی مواد شیمیایی و زمان شروع علائم توجه می‌کند. اگر تشنج پس از احتمال مصرف دارو، ماده شوینده، سم یا ماده ناشناخته رخ داده باشد، نباید منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی علائم ماند. در چنین شرایطی، اطلاع دادن نام یا بسته‌بندی ماده مصرف‌شده به تیم درمان می‌تواند در شناسایی عامل مسمومیت و انتخاب اقدامات مناسب کمک‌کننده باشد.

9. ژنتیک

اولین تشنج در کودکان می‌تواند نخستین نشانه یک اختلال ژنتیکی مرتبط با صرع باشد، به‌خصوص اگر حملات بدون علت مشخص تکرار شوند. بعضی تغییرات ژنتیکی مستقیماً بر عملکرد سلول‌های عصبی یا رشد و شکل‌گیری مغز اثر گذاشته و احتمال تشنج را بالا می‌برند. وجود سابقه خانوادگی تشنج یا صرع سرنخ مهمی است، اما نبود چنین سابقه‌ای نیز اختلال ژنتیکی را به‌طور کامل رد نمی‌کند؛ زیرا بعضی تغییرات ژنتیکی ممکن است برای نخستین بار در خود کودک ایجاد شوند.

علت تشنج در کودکان بدون تب

وقتی تشنج بدون تب در کودکان رخ می‌دهد، بررسی علت آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا صرع، افت قند خون، اختلالات الکترولیتی، آسیب مغزی، عفونت‌های عصبی، ناهنجاری‌های ساختاری و برخی اختلالات ژنتیکی می‌توانند چنین حالتی ایجاد کنند. مثلا برای بررسی علت تشنج در کودکان زیر دو سال، علاوه بر صرع، باید عواملی مانند آسیب‌های دوران بارداری یا تولد، اختلالات متابولیک و بیماری‌های ژنتیکی نیز با دقت ارزیابی شوند. چون در این گروه سنی، تشنج ممکن است بدون لرزش شدید فقط به شکل حرکات ظریف چشم، صورت یا اندام‌ها، خیره شدن، تغییر تون عضلات یا توقف کوتاه‌مدت پاسخ‌گویی ظاهر شود.

علت تشنج در کودکان سی پی

وجود فلج مغزی (CP) بخاطر آسیب ناشی از کمبود اکسیژن، خونریزی، سکته اطراف زمان تولد یا اختلال تکامل مغز می‌تواند احتمال بروز تشنج و صرع را افزایش دهد، اما خودِ سی‌پی را نباید به‌عنوان یک علت مستقیم و مستقل برای تشنج‌ها در نظر گرفت. همینطور در کودکان اوتیسم نیز احتمال همراهی تشنج و صرع بیشتر از جمعیت عمومی گزارش شده است؛ اما علت تشنج در کودکان اوتیسم نیز بیشتر به عوامل ژنتیکی، اختلالات رشد و عملکرد مغز یا برخی شرایط عصبی مرتبط است، تا خود اوتیسم. با این تعریف، همه کودکان مبتلا به CP دچار تشنج نمی‌شوند و وجود تشنج نیز به معنای شدیدتر بودن قطعی فلج مغزی نیست. اگر کودک مبتلا به CP برای نخستین بار دچار حرکات غیرطبیعی، خیره شدن، بی‌پاسخ شدن یا تغییر ناگهانی سطح هوشیاری شود، باید احتمال تشنج توسط متخصص بررسی شود؛ زیرا بعضی حملات در این کودکان ممکن است با علائم ظریف شکل می‌گیرند.

علت تشنج در نوزادان

نوزادان گروه سنی بسیار حساسی هستند و دلایل تشنج در آن‌ها با کودکان بزرگتر متفاوت است. شایع‌ترین علت تشنج در کودکان زیر یک سال (به‌ویژه در دوران نوزادی)، کمبود اکسیژن هنگام زایمان، خونریزی‌های مغزی یا عفونت‌های اکتسابی است. تشخیص سریع در این سن اهمیت حیاتی دارد، زیرا مغز نوزاد در حال تکامل سریع است و کنترل تشنج می‌تواند از عوارض عصبی بلندمدت جلوگیری کند.

تب چند درجه باعث تشنج در کودکان می‌شود؟

اینکه دقیقاً چه دمایی باعث تشنج می‌شود، در هر کودک متفاوت است. تشنج تب‌دار معمولاً در کودکان خردسال و در جریان بیماری همراه با تب رخ می‌دهد. وقوع آن به یک دمای ثابت محدود نیست و نمی‌توان صرفاً بر اساس عدد تب یا سرعت افزایش آن، احتمال تشنج را پیش‌بینی کرد. با این حال، معمولاً دماهای بالای ۳۸.۵ یا ۳۹ درجه سلسیوس (۱۰۱ درجه فارنهایت) به عنوان محرک شناخته می‌شوند. شناخت علائم تشنج در کودکان بر اثر تب برای والدین ضروری است؛ علائمی نظیر: سفت شدن بدن، لرزش اندام‌ها، چرخش چشم‌ها به بالا و از دست دادن هوشیاری که معمولاً در اوج تب رخ می‌دهد. اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد، تکرار شود، فقط یک سمت بدن را درگیر کند یا کودک پس از آن به وضعیت هوشیاری طبیعی برنگردد، ارزیابی اورژانسی ضرورت دارد. همچنین در هر کودک مبتلا به تشنج همراه تب، علت تب باید بررسی شود تا عفونت‌های مهمی مانند مننژیت نادیده نمانند.

انواع مختلف تشنج در کودکان چیست؟

طبقه‌بندی انواع تشنج بر اساس محل شروع فعالیت الکتریکی غیر طبیعی در مغز، میزان درگیری هوشیاری و نحوه انتشار آن انجام می‌شود. شناخت تفاوت این الگوها، نخستین گام در تعیین علت تشنج در کودکان و انتخاب پروتکل درمانی مناسب است. در جدول زیر خلاصه انواع تشنج برای درک بهتر ارائه شده است:

تشنج کانونی (فوکال)

این نوع تشنج که ممکن است با یا بدون اختلال هوشیاری باشد، محدود به یک بخش خاص از مغز است. برای مثال ممکن است فقط یک دست یا یک سمت صورت دچار حرکات تکراری شود، کودک احساس یا بوی غیرعادی داشته باشد، ناگهان دچار ترس شود یا برای مدتی خیره بماند. بررسی کانون فعال، مهم‌ترین بخش در ریشه‌یابی علت تشنج در کودکان است و معمولاً از طریق نوار مغزی مشخص می‌شود.

تشنج منتشر (ژنرالیزه)

اگر از همان ابتدا، حمله و جریان الکتریکی غیرطبیعی کل مغز را درگیر کند با تشنج منتشر روبه‌رو هستیم. شناسایی فاکتورهای تحریک‌کننده در این حالت به متخصص کمک می‌کند تا علت تشنج در کودکان را دقیق‌تر شناسایی کند.

تشنج میوکلونیک

پرش ناگهانی و بسیار کوتاه عضلات، مشخصه اصلی تشنج میوکلونیک است. علت تشنج کودکان در خواب نیز می‌تواند در برخی سندرم‌های صرعی مطرح باشد، اما صرف وقوع یک پرش هنگام خواب به معنی تشنج میوکلونیک نیست؛ زیرا پرش‌های طبیعی هنگام به خواب رفتن نیز در کودکان و بزرگسالان دیده می‌شوند. در تشنج میوکلونیک، حرکات معمولاً ناگهانی، کوتاه و تکرارشونده‌اند و ممکن است در زمان بیداری، خواب‌آلودگی یا اطراف زمان خواب دیده شوند.

اسپاسم‌های شیرخوارگی

در دوره نوزادی اسپاسم‌های شیرخوارگی نوعی تشنج مهم هستند که معمولاً به شکل انقباض ناگهانی سر، تنه یا اندام‌ها بروز می‌کنند. علت تشنج در کودکان زیر یک سال در این حالت می‌تواند با آسیب یا اختلال ساختاری مغز، بیماری‌های ژنتیکی، اختلالات متابولیک یا برخی شرایط دیگر ارتباط داشته باشد و گاهی هم علت مشخصی پیدا نمی‌شود. ویژگی قابل توجه، وقوع حملات به‌صورت خوشه‌ای است؛ یعنی چند اسپاسم کوتاه در فاصله‌های چندثانیه‌ای پشت سر هم رخ می‌دهند و این الگو ممکن است چند بار در روز تکرار شود. حملات اغلب کمی پس از بیدار شدن دیده می‌شوند. تشخیص و درمان سریع اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر در شناسایی اسپاسم‌های شیرخوارگی می‌تواند با مشکلات تکاملی همراه شود.

وضعیت صرعی (استاتوس اپیلپتیکوس)

این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد یا بدون اینکه کودک به هوشیاری کامل برسد، حملات پشت سر هم باشند. اگرچه وضعیت صرعی بیشتر علت تشنج در کودکان بالای پنج سال است، اما به‌طورکلی نمی‌توان آن‌را محدود به یک سن خاص دانست. این حالت یک فوریت پزشکی واقعی محسوب شده و نیاز به مداخله فوری بیمارستانی دارد.

تشنج ناشی از تب

این تشنج‌ها که معمولاً در سنین ۶ ماهگی تا ۵ سالگی دیده می‌شوند، شایع‌ترین نوع در تشنج در اطفال است. علت تشنج در کودکان بر اثر تب به حساسیت مغز در سنین پایین نسبت به بیماری و افزایش دمای بدن مربوط است و معمولاً با یک عفونت زمینه‌ای همراه می‌شود. تشنج تب‌دار ساده معمولاً منتشر، کوتاه‌تر از ۱۵ دقیقه و تنها یک بار در ۲۴ ساعت است؛ در مقابل، حمله‌ای که بیش از ۱۵ دقیقه طول بکشد، کانونی باشد یا در همان ۲۴ ساعت تکرار شود، در گروه تشنج تب‌دار پیچیده قرار می‌گیرد. در هر دو حالت، به‌ویژه در اولین حمله، علت تب باید توسط پزشک بررسی شود.

علائم تشنج در کودکان چیست؟

علت تشنج در کودکان هرچه باشد، علائم عمومی آن معمولا شامل خیره شدن و بی‌پاسخ ماندن تا سفتی بدن، حرکات غیرارادی، تغییر هوشیاری و خواب‌آلودگی پس از حمله است.

زمانی که صحبت از شناسایی اختلالات مغزی می‌شود، والدین باید به رفتارهای غیرعادی فرزندشان دقت کنند. اگرچه تنوع در بروز حملات بسیار زیاد است، اما بررسی دقیق علت تشنج در کودکان می‌تواند به پزشک کمک کند تا تشخیص دهد آیا این علائم ناشی از اختلال صرع است یا عوامل محیطی و گذرا. علائم عمومی تشنج در کودکان معمولاً شامل:

• حرکات غیرعادی (لرزش، سفت شدن بدن یا حرکات ریتمیک)
• بی‌هوشی ناگهانی
• چرخش چشم‌ها به یک سمت 
• خیره شدن 
• گیجی و خواب‌آلودگی پس از حمله
• احتمال تب بالا 
• بی‌حسی اندام 
• حرکات غیرارادی کوتاه مدت و یا حرکات ظریف صورت که تشخیص آن دشوار باشد.
  

علائم تشنج در کودکان بر اثر تب

این نوع تشنج بیشتر در کودکان حدود ۶ ماه تا ۵ سال معمولاً در جریان یک بیماری همراه با تب ایجاد می‌شود. علائم تشنج در کودکان بر اثر تب معمولاً به‌صورت زیر بروز می‌کند:

• چرخش چشم‌ها به سمت بالا
• کبودی جزئی در لب‌ها
• توقف کوتاه تنفس
• سفت شدن بدن
• از دست رفتن هوشیاری و لرزش یا حرکات غیرارادی دست‌وپا
• حرکات یک‌طرفه اندام‌ها (یا حتی از دست رفتن هوشیاری بدون لرزش واضح)
• کف کردن دهان

علائم تشنج خفیف در کودکان

گاهی اوقات تشنج‌ها به قدری ظریف هستند که ممکن است با رفتارهای طبیعی کودک اشتباه گرفته شوند. علائم تشنج خفیف در کودکان شامل دوره‌های کوتاهی از خیرگی (Absence seizure)، حرکات جویدن ناگهانی، پلک زدن‌های مداوم یا توقف ناگهانی فعالیتِ در حال انجام است که کودک پس از آن بلافاصله به حالت عادی بازمی‌گردد.

علائم تشنج پنهان در کودکان

شناخت این نوع تشنج‌ها دشوارتر است، زیرا ممکن است کودک هیچ حرکت تشنجی شدیدی نداشته باشد. بررسی دقیق علت تشنج در کودکان از نوع پنهان، اغلب نیازمند توجه به تغییرات رفتاری، افت ناگهانی نمرات درسی یا گیجی‌های گذراست که والدین باید آن را به عنوان یک هشدار جدی تلقی کنند.

علائم تشنج در نوزادان

در نوزادان، علائم کلاسیک مانند حرکات دست و پا کمتر دیده می‌شود. شناسایی علت تشنج در کودکان زیر یک سال، نیازمند دقت به علائمی نظیر لرزش یا انقباض ناگهانی در بازوها و پاها، مکیدن‌های بی‌هدف لب‌ها، وقفه‌های ناگهانی در تنفس، گریه یا بی‌قراری شدید یا تغییر در وضعیت هوشیاری است که به دلیل تکامل نیافتن سیستم عصبی، به شیوه‌های متفاوتی بروز می‌کند.

نحوه تشخیص تشنج در کودکان

برای تشخیص علت تشنج در کودکان، شرح دقیق حمله و معاینه پزشکی در کنار روش‌هایی مانند EEG، آزمایش خون و در صورت نیاز تصویربرداری مغزی است.

پزشکان برای رسیدن به یک تشخیص دقیق، از ابزارهای پاراکلینیکی مختلف استفاده می‌کنند. انجام نوار مغزی (EEG) جهت ثبت امواج الکتریکی مغز، تصویربرداری MRI یا سی‌تی‌اسکن برای بررسی ساختار بافت مغز، و آزمایش‌های خون برای رد عفونت‌ها یا اختلالات متابولیک، مراحل اصلی جهت کشف علت تشنج در کودکان به حساب می‌آید.

روش‌های درمان تشنج در کودکان

مدیریت درمانیِ این عارضه، بسته به نوع و تکرار حملات متفاوت است. پزشکان پس از بررسی‌های دقیق بالینی و یافتن علت تشنج در کودکان، رویکردهای درمانی شامل دارودرمانی طولانی‌مدت، تغییر رژیم غذایی و در موارد مقاوم، روش‌های جراحی یا تحریک عصبی را انتخاب می‌کنند. هدف اصلی، کنترل کامل تشنج با کمترین عوارض دارویی است تا کودک بتواند زندگی عادی خود را ادامه دهد.

قرص تشنج کودکان

داروهای ضد صرع (AEDs) پایه اصلی درمان هستند که توسط متخصص مغز و اعصاب تجویز می‌شوند. برخلاف تصور عموم، همیشه پس از اولین تشنج در کودکان دارو تجویز نمی‌شود؛ پزشک تنها در صورتی که ریسک عود مجدد بالا باشد یا ضایعه مغزی خاصی در تصاویر تشخیصی مشاهده شود، این داروها را برای کنترل سیگنال‌های الکتریکی مغز آغاز می‌کند.

شربت تشنج

تجویز شربت یا قطره برای کودکانی که در بلع قرص مشکل دارند، بسیار کاربردی است. هرچند واژه درمان قطعی تشنج در کودکان برای والدین جذاب است، اما حقیقت علمی این است که داروها بیشتر کنترل‌کننده هستند تا درمان‌کننده ریشه‌ای؛ هدف این است که مغز فرصت پیدا کند تا با گذشت زمان و رسیدن به سنین بالاتر، فعالیت الکتریکی خود را به تعادل برساند.

دیازپام برای جلوگیری از تشنج در برخی از کودکان

دیازپام ممکن است در قالب داروی نجات برای متوقف‌کردن بعضی تشنج‌های طولانی یا خوشه‌ای، طبق برنامه‌ای که پزشک برای کودک تعیین کرده، تجویز شود. این دارو درمان پیشگیرانه عمومی برای تمام کودکان دچار تشنج نیست. راه تجویز نیز به دارو، سن کودک و برنامه درمانی بستگی دارد. بنابراین ضرورض است والدین حتما به این نکته توجه داشته باشند که دیازپام یک دارو برای مدیریت بحران است. به این معنا که تا زمان تشخیص صحیح علت تشنج در کودکان، به‌عنوان پروتکل درمانی پیشگیرانه به‌کار می‌رود.

آمپول تتراکوزاکتاید برای تشنج کودکان

تتراکوزاکتاید (ACTH) یک داروی هورمونی اختصاصی است که عمدتاً برای موارد مقاوم به درمان، به‌ویژه در شیرخواران با اسپاسم‌های خاص تجویز می‌شود. تجویز این آمپول نیازمند بستری شدن در بیمارستان است، زیرا پزشک باید دقیقاً بداند که علت تشنج در کودکان چیست تا از عوارض احتمالی این داروی قوی جلوگیری کرده و پاسخ‌دهی مغز کودک را زیر نظر داشته باشد.

درمان خانگی تشنج در کودکان

اقدامات اولیه و ایمنی، تنها چیزی است که در خانه باید انجام دهید؛ مثل دور کردن اشیاء تیز و قرار دادن کودک به پهلو. هیچ درمان خانگی یا گیاهی قادر به توقف تشنج نیست. همچنین، اگر مشاهده کردید که علت تشنج کودکان در خواب (به عنوان عامل بروز حمله شبانه) ناشی از اختلالات خاصی است، حتماً باید این رویداد را با دوربین ضبط کرده و به پزشک نشان دهید تا از خوددرمانی‌های خطرناک پرهیز شود.

رژیم کتوژنیک

این رژیم غذایی خاص با درصد بسیار بالای چربی و بسیار پایین کربوهیدرات، برای کودکانی که به داروهای ضد تشنج پاسخ نمی‌دهند، توصیه می‌شود. البته این نوع رژیم  حتما باید زیر نظر متخصص باشد و نباید به صورت سرخود انجام شود. رژیم کتوژنیک با تغییر سوخت‌وساز مغز از گلوکز به کتون‌ها، به کنترل حملات کمک می‌کند. جایگاه آن در درمان به علت تشنج در کودکان و نوع صرع بستگی دارد.

محرک عصب واگ روشی برای درمان تشنج کودکان

در این روش، دستگاهی کوچک زیر پوست قفسه سینه قرار می‌گیرد و با ارسال تحریک‌های الکتریکی منظم به عصب واگ، به کاهش دفعات یا شدت حملات کمک می‌کند. محرک عصب واگ معمولاً برای کودکانی مطرح است که صرع مقاوم به دارو دارند. بنابراین نمی‌توان آن را به‌عنوان درمان قطعی تشنج در کودکان در همه موارد در نظر گرفت.

جراحی برای درمان تشنج شدید کودکان

اگر حملات با دارو کنترل نشوند، بررسی جراحی می‌تواند برای شناسایی و برداشتن ناحیه‌ای از مغز که منشأ تشنج است انجام شود. نوع عمل به محل و علت تشنج در کودکان بستگی دارد و پیش از جراحی، ارزیابی‌های دقیق مانند EEG و تصویربرداری مغزی برای تعیین کانون تشنج انجام می‌شود.

آیا تشنج نوزادان قابل درمان است؟

خوشبختانه با پیشرفت‌های علمی در حوزه نورولوژی اطفال، مدیریت این حملات بسیار موفق‌تر از گذشته است. اگرچه هر مورد باید به صورت انفرادی بررسی شود، اما شناسایی زودهنگام علت تشنج در کودکان زیر یک سال اجازه می‌دهد تا با دارو درمانی دقیق، از تکرار حملات و تأثیر منفی آن‌ها بر رشد مغزی جلوگیری کرد.

بدترین نوع تشنج در کودکان چیست؟ 

تشنج‌هایی که به صورت طولانی‌مدت (بیش از ۵ تا ۱۰ دقیقه) رخ می‌دهند یا بدون وقفه تکرار می‌شوند، بسیار خطرناک هستند. این شرایط که به عنوان وضعیت صرعی (Status Epilepticus) شناخته می‌شوند، قطعاً یکی از وضعیت های اورژانسی مهم در انواع تشج و شاید بتوان گفت بدترین نوع تشنج در کودکان است. زیرا می‌توانند باعث آسیب به بافت مغز به دلیل کمبود اکسیژن یا فعالیت بیش از حد الکتریکی شوند و نیازمند مراقبت‌های ویژه در بخش اورژانس هستند.

عوارض بعد از تشنج در کودکان چیست؟

عوارض بعد از تشنج در کودکان می‌تواند شامل خواب‌آلودگی، گیجی، خستگی، سردرد و درد عضلانی باشد.

پس از اتمام حمله، کودک ممکن است برای مدتی خواب‌آلودگی، گیجی یا اختلال در تکلم را تجربه کند. اگرچه بسیاری از این موارد گذرا هستند، اما در صورت تکرار زیاد این عوارض بعد از تشنج در کودکان، می‌تواند شامل تأخیر در یادگیری، مشکلات رفتاری یا افزایش خطر آسیب‌های فیزیکی ناشی از سقوط باشد که همگی بر اهمیتِ کنترل مداوم و پیگیری‌های درمانی تأکید دارند.

سوالات متداول در خصوص علت تشنج در کودکان

بخش نهایی مقاله آموزشی مامانی نو به پاسخ‌دهی به رایج‌ترین پرسش‌های والدین در شناخت صحیح علت تشنج در کودکان اختصاص دارد:

تشنج کودک چه زمانی می‌تواند خطرناک باشد؟

اگر بیشتر از ۵ دقیقه طول بکشد، پشت‌سرهم رخ دهد، تنفس مختل شود یا کودک به هوشیاری طبیعی برنگردد، وضعیت اورژانسی است.

سریع‌ترین راه درمان تشنج کودکان چیست؟

در حمله طولانی، داروی نجات تجویزشده توسط پزشک مانند شیاف دیازپام سریع‌ترین درمان دارویی است.

آیا تشنج تب‌دار در کودکان خطرناک است؟

اغلب کوتاه‌مدت و بی‌خطر است، اما تشنج طولانی یا پیچیده نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.

آیا تشنج باعث آسیب مغزی می‌شود؟

بیشتر تشنج‌های کوتاه باعث آسیب مغزی نمی‌شوند؛ بااین‌حال، علت تشنج در کودکان و طولانی شدن حمله می‌تواند در ارزیابی خطر اهمیت داشته باشد.

تب و تشنج کودکان تا چند سالگی ادامه دارد؟

تشنج تب‌دار معمولاً بین ۶ ماهگی تا ۵ سالگی دیده می‌شود و پس از این سن کمتر شایع است.

کدام کودکان بیشتر در معرض تشنج هستند؟

کودکان با سابقه خانوادگی صرع، اختلالات عصبی یا برخی بیماری‌ها و آسیب‌های مغزی.

بهترین نوع درمان برای تشنج کودک چیست؟

با توجه نوع و علت تشنج در کودکان می‌تواند شامل دارو، رژیم کتوژنیک یا در موارد خاص جراحی باشد.

آیا تشنج باعث اختلال در زندگی کودک می‌شود؟

اگر تشنج‌ها مکرر یا کنترل‌نشده باشند، ممکن است بر یادگیری، خواب، فعالیت‌های روزمره و مشارکت اجتماعی اثر بگذارند.

جلوگیری از تشنج در کودکان چگونه میسر است؟

مصرف منظم داروهای تجویزشده، کنترل عوامل محرک و درمان بیماری زمینه‌ای می‌تواند به کاهش خطر حملات کمک کند.

علت تشنج در کودکان هنگام خواب چیست؟

برخی انواع صرع هنگام خواب بروز می‌کنند؛ بنابراین علت تشنج در کودکان در خواب می‌تواند به فعالیت غیرطبیعی الکتریکی مغز یا عوامل زمینه‌ای دیگر مربوط باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد. منبع: cincinnatichildrens