بازی برای کاهش اضطراب کودکان: معرفی بازیهای آرامشبخش
بازی برای کاهش اضطراب کودکان یکی از روشهای ساده و کم هزینه اما پرسود برای کمک به کودک در شناخت و مدیریت احساسات نگرانکننده است. فعالیتهایی مانند بازیهای فکری، نقاشی، کاردستی، بازیهای حرکتی و تمرینهای تنفسی میتوانند فضایی امن برای تخلیه هیجانات و تمرین مهارتهای آرامسازی ایجاد کنند. انتخاب یک بازی ضد استرس برای کودکان متناسب با سن و علایق آنها، علاوه بر سرگرمی، میتواند به تقویت احساس امنیت و کنترل کودک کمک کند؛ البته در مواردی که اضطراب شدید یا مداوم است، درمان خانگی استرس کودکان بهتنهایی کافی نیست و باید از متخصص کمک گرفت. در ادامهی این مطلب از بلاگ مامانی نو، زیر نظر خانم کوثر یاوری، روانشناس کودک، بهترین بازیها، تمرینها و نکات کاربردی برای کاهش اضطراب کودکان را با هم مرور میکنیم.
بازی چگونه باعث کاهش اضطراب کودکان میشود؟
بازی برای کاهش اضطراب کودکان با ایجاد فرصت برای بیان احساسات، تمرکز، تخلیه تنش و تمرین مهارتهای آرامسازی، میتواند به تنظیم هیجان کودک کمک کند.
اضطراب در کودکان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد اما به طور کلی وقتی کودک مضطرب است، فقط بازی میتواند راهی طبیعی برای تخلیه هیجان، بیان نگرانیها و برگرداندن توجه از افکار اضطرابآور به یک فعالیت قابلکنترل باشد.
در واقع، بازی برای کاهش اضطراب کودکان از چند مسیر وارد عمل میشود: فعالیتهای حرکتی تنش جسمانی را کاهش میدهند، بازیهای خلاقانه فرصت بیان غیرمستقیم احساسات را فراهم میکنند و فعالیتهایی مانند تنفس و ذهنآگاهی به کودک کمک میکنند توجه خود را از نگرانیهای آینده به لحظه حال برگرداند.
هرچند که طبق پژوهشها کاهش برخی از نشانههای اضطراب با بازی درمانی تأیید شده، اما تأثیر آن کاملا به نوع مداخله و شرایط کودک بستگی دارد.
انتخاب درست بازی برای کاهش اضطراب کودکان میتواند از مسیرهای مختلفی به کودک کمک کند؛ از تمرکز و درگیر شدن ذهن با پازل، لگو و بازیهای فکری گرفته تا تخلیه تنش از طریق فعالیت بدنی، آرامسازی با تنفس و ذهنآگاهی و بیان غیرمستقیم احساسات با نقاشی، داستانسازی، خمیربازی و کاردستی. در کنار نوع بازی، تناسب فعالیت با سن و علایق کودک، پرهیز از اجبار و رقابت و همراهی حمایتگرانه والد اهمیت زیادی دارد. همین رویکرد میتواند در محیط مدرسه نیز برای ایجاد احساس امنیت و آموزش مهارتهای مقابلهای به کار گرفته شود؛ با این تفاوت که درمان استرس کودکان در مدرسه در صورت وجود اضطراب شدید، مداوم یا مختلکننده، باید در چارچوب یک برنامه تخصصی و با همکاری خانواده و متخصص انجام شود.
چند بازی برای کاهش اضطراب کودکان
برای گرفتن نتیجهی مثبت از تأثیر بازی درمانی بر اضطراب کودکان باید بازی با هدف مشخصی مانند شناخت احساسات، تمرین مهارت مقابلهای، کاهش تنش یا آمادهسازی کودک برای مواجهه تدریجی با موقعیت دشوار انتخاب شود.
مورد دیگری که باید در نظر داشت، تناسب بازی با سن، علایق و نوع نگرانی کودک است؛ مثلا بعضی کودکان با فعالیت حرکتی آرامتر میشوند و برخی دیگر با نقاشی، ساختوساز یا گفتوگو احساس امنیت بیشتری پیدا میکنند. در ادامه لیستی از چند بازی برای کاهش اضطراب کودکان آوردهایم:
1. ساخت سنگهای آرامشبخش
یک سنگ صاف و نسبتاً بزرگ را در اختیار کودک بگذارید تا آن را با رنگها، شکلها یا نمادهایی که برایش حس آرامش ایجاد میکنند تزئین کند. میتوان روی سنگ یک قلب، ابر، خانه، شخصیت محبوب یا حتی یک جمله کوتاه مانند «من امن هستم» نقاشی کرد.
پس از خشک شدن رنگ، کودک میتواند سنگ را در کیف، کنار تخت یا مکانی مشخص نگه دارد و هنگام نگرانی آن را در دست بگیرد و چند نفس آرام بکشد. ساخت یک ابزار ملموس و شخصی برای یادآوری احساس امنیت در قالب بازی برای کاهش اضطراب کودکان مخصوصا آنهایی که بیان کلامی احساسات برایشان دشوار است، میتواند خیلی جذاب باشد.
2. استفاده از قوه تخیل
ذهن کودک شما میتواند یک موقعیت ترسناک را از نو معنا میکند. از او بخواهید یک شخصیت قهرمان خیالی بسازد که در موقعیتهای سخت با آرامش تصمیم میگیرد؛ سپس از کودک بخواهید قدرتهای این شخصیت، روش مقابله با ترس و راه کمک گرفتن از دیگران را نقاشی یا داستانپردازی کند.
چنین فعالیتی به کودک اجازه میدهد درباره موقعیت اضطرابآور از فاصلهای امن، فکر و مهارتهای مقابلهای را تمرین کند. به همین دلیل، استفاده هدفمند از تخیل میتواند در کنار سایر روشها بهخصوص در درمان استرس کودکان در مدرسه کمککننده باشد.
3. ساخت شیشههای آرامشبخش
برای این فعالیت میتوان از یک ظرف شفاف دربدار، آب و مواد درخشان تزئینی مناسب استفاده کرد. کودک با تکان دادن شیشه، حرکت ذرات را مشاهده و سپس چند لحظه صبر میکند تا بهآرامی تهنشین شوند؛ در همین فاصله، والد میتواند او را به نفس کشیدن آهسته و تمرکز روی حرکت ذرات دعوت کند.
این فعالیت قرار نیست اضطراب را بهطور ناگهانی از بین ببرد، بلکه فرصتی برای مکث، کاهش تحریک و انتقال توجه از افکار نگرانکننده به یک محرک دیداری فراهم میکند. ساخت چنین وسیلهای نیز نوعی تمرین یا بازی برای کاهش اضطراب کودکان به حساب میآید.
4. ساخت یک جعبه «آرام شو» بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
جعبه آرامش در حقیقت مجموعهای از وسایل ساده است که کودک هنگام احساس نگرانی میتواند به سراغ آنها برود. میتوان داخل آن عکس اعضای خانواده، اسباببازی کوچک مورد علاقه، یادداشتهای محبتآمیز والدین، توپ استرس، مداد و کاغذ برای نقاشی یا هر وسیله بیخطر و آرامشبخش دیگری قرار داد.
بهتر است خود کودک در انتخاب و تزئین جعبه مشارکت داشته باشد تا آن را متعلق به خودش بداند. این روش نمونهای کاربردی از بازی درمانی برای ترس کودکان است.
5. استفاده از دماسنج اضطراب
یک دماسنج کاغذی بکشید و اعداد ۰ تا ۱۰ را روی آن بنویسید؛ عدد صفر یعنی «اصلاً نگران نیستم» و عدد ۱۰ یعنی «خیلی میترسم و یا نگرانم». هر وقت کودک مضطرب شد، از او بخواهید مشخص کند اضطرابش در کدام قسمت دماسنج قرار دارد.
سپس از او بپرسید: «الان چه چیزی میتواند کمک کند عدد دماسنجت پایینتر بیاید؟» مثلاً کودک ممکن است با چند نفس عمیق، در آغوش گرفتن والد، صحبت کردن درباره نگرانی یا چند دقیقه بازی آرام احساس بهتری پیدا کند. این روش بهعنوان بازی درمانی برای ترس کودکان از طریق شناسایی احساس مبهم اضطراب و در نهایت مدیریت و آرام کردن آن تأثیرگذار است.
6. ساخت جعبه نگرانی
چون کودک نمیتواند نگرانی خود را در لحظه حل کند و یا از آن رها شود، فکرش دائم در حال مرور آن نگرانی است. برای خلاصی از این تکرار آزاردهنده یک بازی برای کاهش اضطراب کودکان با نام ساخت جعبه نگرانی پیشنهاد میشود.
به این ترتیب که کودک نگرانی خود را روی یک کاغذ مینویسد یا نقاشی میکند، آن را داخل جعبه میگذارد و با کمک والد زمان مشخصی را برای صحبت درباره آن تعیین میکند. پیام فعالیت این نیست که نگرانی نادیده گرفته شود؛ بلکه کودک یاد میگیرد اول آن را شناسایی و سپس در موقعیتی مناسب به آن رسیدگی کند.
7. ساخت کلاژ بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودک
مجلههای قدیمی، تصاویر چاپی، کاغذهای رنگی و مداد میتوانند به ابزاری برای ساخت یک تصویر از «چیزهایی که به من احساس امنیت و شادی میدهند» تبدیل شوند. کودک میتواند عکس خانواده، طبیعت، حیوانات مورد علاقه، مکانهای آشنا یا هر تصویری را که برایش آرامشبخش است انتخاب و در کنار هم قرار دهد.
هنگام انجام کار، والد بهتر است بهجای تفسیر نقاشی یا پرسشهای پیدرپی، اجازه دهد کودک آزادانه انتخاب کند و در صورت تمایل درباره انتخابهایش توضیح دهد. این فعالیت نمونهای ساده از بازی درمانی برای کاهش اضطراب کودکان و بیان غیرمستقیم احساسات او است.
8. ورزش و فعالیت بدنی بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
فعالیت بدنی میتواند به کودک کمک کند انرژی و تنش انباشتهشده را به شکل سالم تخلیه کند. لازم نیست این کار حتماً به ورزش رسمی تبدیل شود؛ طنابزدن، پیادهروی، شنا، بازی با توپ، دوچرخهسواری یا حتی یک بازی حرکتی کوتاه در خانه میتواند گزینه مناسبی باشد.
در قالب بازی برای کاهش اضطراب کودکان فقط به این فکر باشید که کودک لذت ببرد، نه ورزشی که احساس اجبار یا رقابت شدید ایجاد کند.
9. انجام فعالیتهای ذهنآگاهی
تمرین را بسیار ساده شروع کرد؛ از کودک بخواهید چند نفس آرام بکشد و سپس پنج چیز را که میبیند، چهار چیز را که لمس میکند، سه صدا را که میشنود و موارد مشابه را نام ببرد. هدف، وادار کردن کودک به «فکر نکردن» نیست؛ بلکه کمک به او برای برگشتن توجه از چرخه نگرانی به تجربهای است که همین حالا در جریان است.
چنین تمرینهایی میتوانند در زمانهایی که کودک از والد جدا میشود نیز بهعنوان یکی از راهکارها در قالب بازی برای کاهش اضطراب جدایی در کودکان باشد. مثلاً پیش از ورود به مدرسه یا هنگام خداحافظی، کودک چند نفس میکشد و تمرین حواس پنجگانه را انجام میدهد.
10. داشتن «مغز شاد» و «مغز نگران»
با کمک بازی برای کاهش اضطراب کودکان میتوان راههای سالمتری برای تفکیک افکار نگرانکننده از افکار مثبت برای مدیریت نگرانی پیدا کرد.
بازی برای کاهش اضطراب کودکان با کمترین امکانات و سادهترین وسایل در خانه اجرا میشود. مثلا دو تصویر از مغز یا سر کودک بکشید و یکی را «مغز شاد» و دیگری را «مغز نگران» بنامید.
سپس از او بخواهید که روی بخش مربوط به مغز نگران، افکار و وموقعیتهایی را که باعث ترس یا نگرانیاش میشود را بنویسد یا نقاشی کند و در بخش مغز شاد، افراد، فعالیتها و چیزهایی را قرار دهد که احساس امنیت و خوشحالی ایجاد میکنند. به همین سادگی، هم حواس کودک را از ناراحتیها پرت کرده و هم به او در شناسایی نگرانیهایش کمک میکنید.
11. نوشتن در دفترچه خاطرات
دفترچه خاطرات را میتوان به شکلی خلاقانه در برنامه بازی برای کاهش اضطراب کودکان قرار داد. برای بعضی آنها، بیان مستقیم ترس و نگرانی آسان نیست؛ دفترچه خاطرات میتواند فضای امنی ایجاد کند که کودک بدون ترس از قضاوت، افکار و احساساتش را روی کاغذ بیاورد.
او میتواند درباره اتفاقی که نگرانش کرده بنویسد، احساس خود را توصیف کند یا حتی اگر نوشتن برایش دشوار است، نگرانی خود را نقاشی یا خطخطی کند.
12. نقاشی کشیدن یک بازی برای کاهش اضطراب کودک
کاغذ و مداد رنگی برای بیان احساسات کودکی که هنوز واژه مناسبی برای آنها پیدا نکرده یک راه نجات است. از او بخواهید چیزی را که باعث نگرانیاش شده نقاشی کند یا برعکس، تصویری از یک مکان، شخص یا موقعیت آرامشبخش بکشد.
برای تبدیل نقاشی به یک بازی ضد اضطراب برای کودکان، میتوان نقاشی را به شکل یک داستان تصویری ادامه داد و از کودک پرسید شخصیت نقاشی چه احساسی دارد و برای بهتر شدن حالش چه کاری میتواند انجام دهد.
13. رنگآمیزی یک بازی ضد اضطراب برای کودکان
انتخاب رنگها و پر کردن تدریجی یک تصویر، فعالیتی نسبتاً ساده و کمفشار است که کودک را به تمرکز روی کاری مشخص دعوت میکند. هنگام رنگآمیزی، کودک درباره اینکه تصویرش چگونه شکل بگیرد تمرکز کرده و همین احساس انتخاب و کنترل میتواند برای کودکی که درگیر نگرانی است، خوشایند باشد.
همینطور، اگر کودک هنگام رنگآمیزی موسیقی آرام گوش دهد یا در کنار والد درباره رنگها و احساساتش صحبت کند، این فعالیت میتواند همانند یک بازی برای کاهش اضطراب کودکان فرصتی برای آرامش و سرگرمی فراهم کند.
14. بازی با اسلایم بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
فشردن، کش دادن و تغییر شکل اسلایم، فعالیتی لمسی است که میتواند توجه کودک را برای مدتی از افکار نگرانکننده دور کند. بهتر است کودک آزادانه (یعنی بدون رقابت یا الگو گرفتن از کسی یا چیزی) اسلایم را فشار دهد، شکل بدهد یا با رنگهای مختلف با آن بازی کند.
اسلایم توانایی خوبی در انحراف ذهن مملو از احساسات اضطرابآور دارد. بنابراین میتوان بازی با اسلایم را در کنار سایر روشهای مناسب، بهعنوان بازی برای کاهش اضطراب کودک به کار گرفت.
15. تمرین تنفس عمیق
اگر آموزش مهارت آرامسازی را در قالبی جذاب و قابلفهم برای کودک ارائه دهید، میتواند مثل یک بازی برای کاهش اضطراب کودکان سرگرم کننده باشد. هنگام اضطراب، تنفس کودک سریعتر و سطحیتر میشود و به همین دلیل توصیه میشود به شکل خلاقانه تنفس عمیق را آموزش دهید.
مثلاً از او بخواهید با فوت کردن آرام از داخل نی در محلول آب و مایع ظرفشویی حباب درست کند، به یک پر فوت کند یا چرخک بادی را با نفس خود به حرکت درآورد. کودک در این فعالیتها ناچار است بازدم خود را کنترل کند و بهتدریج با الگوی آرامتری نفس بکشد.
16. بازی نقشآفرینی سوپرقهرمانها بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
این بازی ضد استرس برای کودکان با نقش آفرینی آنها به عنوان قهرمان موقعیتهای وحشتناک زندگیشان انجام میشود. برای اجرای بازی، از کودک بخواهید یک ابرقهرمان با قدرت ویژه خودش بسازد، نامی برای او انتخاب کند و مشخص کند این قهرمان هنگام ترس یا نگرانی چه کاری انجام میدهد.
حتی میتوان داستانی ساخت که قهرمان ابتدا میترسد، اما با کمک یک مهارت مانند نفس عمیق، صحبت با فرد قابل اعتماد یا فکر کردن به یک راهحل، از موقعیت عبور میکند.
17. موسیقی
برای آرام شدن لازم نیست حتما کاری پیچیده انجام داد؛ گوش دادن به موسیقی ملایم یا نواختن یک ساز ساده فرصت مناسبی برای کاهش تحریک و فاصله گرفتن از افکار نگرانکننده است.
والدین میتوانند موسیقی آرامی را انتخاب کنند که خود کودک دوست دارد یا اجازه دهند با سازهای سادهای مانند طبل کوچک یا زایلوفون ریتم بسازد. این بازی برای کاهش اضطراب کودکان بسیار مؤثر است، مخصوصا اگر آواز هم بخواند!
18. کتاب خواندن
بازی برای کاهش استرس کودکان را با کتابخواندن همراه کنید. خوبی داستانها به این است که میتوان احساسات و نگرانیها را از طریق شخصیتهای دیگر تجربه کرد و متوجه شد که تنها نیست. انتخاب داستانی که شخصیت اصلی با ترس، نگرانی یا یک موقعیت دشوار روبهرو میشود، میتواند شروع خوبی برای گفتوگو باشد.
19. فعالیت حسی 5-4-3-2-1
انتخاب مناسب بازی برای کاهش اضطراب کودکان خیلی سریع میتواند ذهن آنها را از توجه محیط و نگرانیها برگرداند. مثلا از کودک بخواهید ۵ چیز را که میبیند، ۴ چیز را که میتواند لمس کند، ۳ صدایی را که میشنود، ۲ بویی را که احساس میکند و ۱ مزه را که میتواند تشخیص دهد نام ببرد.
20. یوگا بهترین تمرین و بازی برای کاهش اضطراب کودکان
حرکات ساده یوگا را میتوان به شکل یک بازی ضد اضطراب برای کودکان البته متناسب با سن و بدون ایجاد فشار یا رقابت اجرا کرد. برای جذابتر شدن تمرین، هر حرکت را به یک حیوان یا شخصیت تبدیل کنید؛ مثلاً کودک میتواند مانند گربه کشوقوس بیاید، مانند درخت ثابت بایستد و همزمان روی تنفس خود تمرکز کند.
21. بازی پرتاب توپ استرس
یک محرک فیزیکی ساده با توپ استرس، میتواند در کنار سایر راهکارهای آرامسازی به بازی برای کاهش اضطراب کودکان تبدیل شود. به این ترتیب که به کودک آموزش دهید که در هنگام ناراحتی یا خشم، به سراغ توپ رفته و آن را در دست خود فشار دهد، آن را بین دو دست جابهجا کند یا در یک بازی ساده با والد به سمت یکدیگر پرتاب و دریافت کند.
22. بازی مجسمه آرام بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودک
توقف حرکت، شل کردن بدن و تمرکز بر تنفس در بازی مجسمه آرام، به کودک فرصت تمرین کنترل هیجان و آرامسازی میدهد و آن را به گزینهای ساده در بازی برای کاهش اضطراب کودکان تبدیل میکند.
در این بازی، کودک با شنیدن علامت مشخص یا توقف موزیک باید کاملاً بیحرکت بایستد؛ سپس میتوان مرحله آرامسازی را اضافه کرد و از او خواست در حالت مجسمه، شانههایش را شل کند و چند نفس آرام بکشد.
برای جذابتر شدن فعالیت، میتوان هر بار یک حالت متفاوت انتخاب کرد؛ مثلاً «مجسمه درخت»، «مجسمه پلنگ» یا «مجسمهای از یک آدم هیجانزده». هدف اصلی، توجه به وضعیت بدن و کنترل تدریجی حرکت و هیجان است. تأثیر بازی درمانی بر اضطراب کودکان زمانی بیشتر قابل اتکا است که بازی هدفمند باشد.
23. بازی ساخت داستان گروهی
مادر و یا پدر داستانی (هدفمند) را با جملهای مثل «یک روز، یک بچه وارد یک جای جدید شد…» شروع میکند و کودک ادامه ماجرا را میسازد؛ سپس والد یا کودک دیگری یک اتفاق جدید به داستان اضافه میکند. میتوان شخصیت اصلی را با موقعیتی روبهرو کرد که برای کودک نگرانکننده است و اجازه داد خودش راهحل داستان را پیدا کند.
این شیوه، فرصت صحبت غیرمستقیم درباره ترسها و تمرین راههای مقابله با موقعیتهای دشوار را فراهم میکند و به همین دلیل میتواند در مجموعه انواع بازی برای کاهش اضطراب کودکان قرار بگیرد.
24. بازی نفس بادکنکی بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
از کودک بخواهید که بادکنک را با تنفس عمیق و آگاهانه باد کند. میتوانید در حین باد کردن بادکنک، موزیک آرامی هم پخش کنید و با آن نفس کشیدن عمیق را تمرین کنید. تنفس آهسته و آگاهانه با این تمرین، به شکل بازی درمانی برای ترس کودکان قابل آموزش است.
25. خمیربازی بهترین بازی برای کاهش استرس کودکان
لمس کردن، فشار دادن، کش دادن و شکل دادن خمیر میتواند کودک را برای مدتی درگیر یک فعالیت ملموس و خلاقانه کند. چنین فعالیتی علاوه بر درگیر کردن حواس و دستها، فرصت بیان غیرمستقیم احساسات را نیز فراهم میکند. از این منظر، خمیربازی میتواند یکی از فعالیتهای ساده بازی برای کاهش اضطراب کودکان باشد.
26. بادکنک بازی بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
برای شروع، بادکنک را بین کودک و والد بهآرامی ردوبدل کنید و از کودک بخواهید اجازه ندهد بادکنک به زمین برسد. میتوان برای جذابتر شدن بازی، قانون سادهای گذاشت که کودک هنگام لمس بادکنک یک نفس آرام بکشد یا قبل از ضربه زدن، چند ثانیه مکث کند.
حرکت، تمرکز و ارتباط مثبت با والد در این فعالیت همزمان اتفاق میافتد و به همین دلیل میتوان آن را در کنار سایر فعالیتهای آرامسازی در قالب بازی درمانی برای کاهش اضطراب کودکان به کار برد.
27. فوت کردن شمع
یک شمع روشن را در فاصله ایمن از کودک قرار دهید و از او بخواهید بازدم خود را طوری تنظیم کند که فقط شعله شمع تکان بخورد. در صورت نگرانی از شعله واقعی، میتوان همین بازی را با شمع LED یا شعله کاغذی انجام داد.
تمرکز فعالیت روی آهسته کردن بازدم است، نه فوت شدید و سریع. در مجموعه انواع بازی برای کاهش اضطراب کودکان و آرامشدن تنفس فوت کردن شمع پیشنهادی جذاب است.
28. ساخت کاردستی
برای کودکانی که جدایی از والد برایشان دشوار است، از کاردستی کمک بگیرید. چنین فعالیتی میتواند به شکل بازی برای کاهش اضطراب جدایی در کودکان مورد استفاده قرار گیرد زیرا که به آنها احساس توانمندی میبخشد. البته لازم به ذکر است موارد شدید اختلال اضطراب جدایی کودک، باید از روانشناس کودک مشورت بگیرید.
29. فیجت بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودک
وسایل فیجت ضد استرس (اسباب بازیهای کوچک) مانند توپ فشاری یا ابزارهای کوچک مخصوص بازی با دست، با فراهم کردن یک فعالیت حرکتی ساده میتوانند توجه کودک را به حرکت دست و حس لمس معطوف کنند. البته بازی با این وسیله برای همه کودکان اثر یکسانی ندارد.
برخی با فشردن یا حرکت دادن آن آرامتر میشوند و برخی دیگر ممکن است بیشتر عصبی میشوند. بنابراین بهتر است کودک در یک محیط آرام و بدون اجبار آن را امتحان کند. استفاده هدفمند از فیجت، در کنار تنفس و سایر مهارتهای مقابلهای، میتواند بخشی از بازی برای کاهش اضطراب کودکان باشد.
30. لگو بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
ساختن یک سازه با قطعات لگو کودک را به انتخاب، اتصال و حل مسئله مشغول میکند و توجه او را روی یک هدف مشخص قرار میدهد. با اجازه فعالیت آزادنه در ساخت میتوان لگو را یک شکل بازی برای کاهش اضطراب کودک دانست.
31. پازل بهترین بازی برای کاهش استرس کودکان
قرار دادن قطعات در جای درست، نیازمند توجه و تمرکز است و میتواند برای مدتی ذهن کودک را از چرخه افکار نگرانکننده دور کند. از این جهت، پازل در کنار سایر فعالیتهای خلاقانه و آرامسازی، نمونهی خوبی از بازی برای کاهش اضطراب کودکان است.
32. دومینو یک بازی ضد اضطراب برای کودکان
چیدن قطعات دومینو به ترتیب، نیازمند دقت، هماهنگی حرکتی و توجه به ترتیب قطعات است. اگر این بازی بدون فشار رقابتی انجام شود، فرصتی برای تمرین صبر و پذیرفتن اشتباه خواهد بود. چنین فعالیتی با ایجاد تمرکز و تعامل مثبت، بخشی از برنامه بازی برای کاهش استرس کودکان است.
انواع بازی فکری برای کاهش استرس کودکان
بازیهایی مانند اتللو، روبیک و جنگا با درگیر کردن تمرکز، تصمیمگیری و حل مسئله میتوانند ذهن کودک را از چرخه نگرانی دور کنند و در مجموعه بازی برای کاهش اضطراب کودکان قرار بگیرند.
بازیهای فکری از جمله انواع بازی برای تقویت هوش هیجانی کودکان با درگیر کردن توجه، حل مسئله و تصمیمگیری، میتوانند ذهن کودک را برای مدتی از افکار نگرانکننده دور کنند. فقط در انتخاب بازی برای کاهش اضطراب کودکان دقت کنید که سطح دشواری آن با سن و توانایی کودک هماهنگ باشد.
بازی، زبان دنیای کودک است؛ از همین زبان به او نزدیکتر شوید
کودکان از طریق بازی احساسات، ترسها و نگرانیهایشان را بیان میکنند. در دوره «سالهای طلایی» یاد میگیرید چطور دنیای کودک را بهتر بشناسید و با شیوههای درست، در مسیر رشد عاطفی و روانی او همراهش باشید.
← مشاهده دوره سالهای طلاییمکعب روبیک
چرخاندن و مرتب کردن رنگها، فعالیتی آرام و متمرکزکننده برای کودک است؛ البته برای کودکان کمسن ممکن است دشوار بوده و نباید آنها را مجبور به انجام بازی مکعب روبیک کرد.
اتللو
این بازی استراتژیک دونفره بر مشاهده، پیشبینی و انتخاب حرکت مناسب تکیه دارد. از آنجاییکه فرصتی برای تمرکز و تعامل مثبت دارد، میتواند در قالب بازی برای کاهش اضطراب کودکان قرار گیرد.
تلو تلو بهترین بازی برای کاهش اضطراب کودکان
حفظ تعادل و انجام حرکات کنترلشده در بازی تلوتلو، توجه کودک را به بدن و حرکت معطوف میکند؛ به همینخاطر بسیار سرگرمکننده و آرامکننده است.
بازی کوکونات
این بازی یک بازی فکری و ضد استرس مخصوص کودکان بالای 6 سال است. در این بازی کسی برنده است که تمرکز بهتری برای پرتاب نارگیلها به داخل لیوان را دارد.
بازی فکری جنگا
برداشتن و قرار دادن قطعات بدون فرو ریختن در بازی جنگا یا همان برج هیجان، دقت، تمرکز و کنترل حرکات را میطلبد. جنگا میتواند در کنار سایر فعالیتهای مناسب، بهعنوان بازی برای کاهش اضطراب کودکان مورد استفاده قرار گیرد؛ به شرط آنکه شکست و برنده شدن به عامل فشار تبدیل نشود.
اهمیت بازی در کاهش اضطراب کودکان
اضطراب فقط یک تجربه ذهنی نیست و میتواند با بیقراری، تنش بدنی، اجتناب و دشواری در تمرکز همراه شود. بازی به کودک اجازه میدهد در محیطی امن و قابلکنترل، احساسات خود را بیان کند، مهارتهای مقابلهای را تمرین کند و برای مدتی از چرخه نگرانی فاصله بگیرد.
به همین دلیل، بازی برای کاهش اضطراب کودکان میتواند در کنار حمایت والدین و روشهای تخصصی، ابزاری مفید برای تنظیم هیجان در کودکان باشد.
فواید بازی در کاهش اضطراب کودکان
بازی اگر متناسب با نیاز کودک انتخاب شود، علاوه بر سرگرمی میتواند فرصت تمرین مهارتهایی را فراهم کند که کودک هنگام مواجهه با نگرانی به آنها نیاز دارد. مهمترین فواید بازی برای کاهش اضطراب کودکان عبارتاند از:
- بیان احساسات: کودک میتواند ترس و نگرانی خود را از طریق بازی، نقاشی یا داستان بیان کند.
- تقویت تمرکز: فعالیتهای فکری، توجه کودک را از افکار نگرانکننده به یک کار مشخص منتقل میکنند.
- تنظیم هیجان: بازیهای آرام و فعالیتهای حرکتی میتوانند به مدیریت هیجان و تنش کمک کنند.
- تقویت مهارتهای مقابلهای: کودک میتواند در فضای بازی، راههای مختلف برخورد با موقعیتهای دشوار را تمرین کند.
- افزایش تعامل والد و کودک: بازی مشترک، فرصت ایجاد ارتباط، حمایت و گفتوگوی امن درباره احساسات را فراهم میکند.
نکات مهم برای اجرای بازی برای کاهش استرس کودکان
در بازی برای کاهش اضطراب کودکان، تناسب فعالیت با سن و علاقه کودک، پرهیز از اجبار و رقابت و ایجاد محیطی امن و حمایتگر، از انتخاب خود بازی مهمتر است.
نتیجه فعالیت تا حد زیادی به نحوه اجرای آن بستگی دارد؛ بازی نباید خودش به منبع فشار، اجبار یا رقابت تبدیل شود. برای استفاده مؤثرتر از بازی برای کاهش اضطراب کودکان این نکات را در نظر بگیرید:
- بازی را متناسب با سن، توانایی و علاقه کودک انتخاب کنید.
- کودک را به بازی کردن مجبور نکنید.
- هدف را بر آرامش و تجربه مثبت بگذارید، نه برنده شدن یا عملکرد بینقص.
- هنگام بازی، کودک را بابت ترس یا اشتباه سرزنش نکنید.
- اگر کودک درباره نگرانی خود صحبت کرد، ابتدا گوش دهید و احساسش را بیاهمیت جلوه ندهید.
ویژگیهای بازی مناسب برای کاهش اضطراب کودک
یک بازیِ مناسب، لزوماً پیچیده یا مخصوص درمان نیست؛ مهمتر از نوع اسباببازی، این است که فعالیت برای کودک قابلفهم، لذتبخش، متناسب با توانایی و فاقد فشار اضافی باشد. در انتخاب بازی برای کاهش اضطراب کودکان بهتر است این ویژگیها را در نظر بگیرید:
- ساده و قابلاجرا باشد.
- جذاب و سرگرمکننده باشد.
- متناسب با سن و توانایی کودک انتخاب شود.
- به کودک فرصت حرکت، تمرکز یا بیان احساسات بدهد.
- در محیطی امن و بدون قضاوت انجام شود.
- کودک بتواند هر زمان احساس خستگی یا ناراحتی کرد، بازی را متوقف کند.
سوالات متداول در خصوص بازی برای کاهش اضطراب کودکان
در این بخش به سوالات پرتکرار در رابطه با انواع بازی برای کاهش اضطراب کودکان پاسخ میدهیم:
اگر کودک از انجام فعالیتها اجتناب کند چکار کنیم؟
اجبار معمولاً نتیجه معکوس دارد. ابتدا علت مقاومت را پیدا و سپس فعالیتی ساده و مورد علاقه کودک را انتخاب کنید.
آیا بازی درمانی در درمان اضطراب موثر است؟
بله، شواهد پژوهشی نشان میدهد بازیدرمانی در کاهش برخی نشانههای اضطراب و بهبود تنظیم هیجانی کودکان کمککننده است.
آیا پازل برای مدیریت استرس و اضطراب کودکان خوب است؟
بله؛ پازل از گزینههای پرطرفدار در لیست انواع بازی برای کاهش اضطراب کودکان است، چون با درگیر کردن توجه و حل مسئله میتواند فعالیتی آرام و متمرکزکننده باشد.
بازی های کاهش اضطراب کودکان مناسب کدام گروه سنی هستند؟
بیشتر این فعالیتها را میتوان برای سنین مختلف، منتها با نحوهی اجرای ساده یا پیچیدهتر، متناسب سن اجرا کرد.
آیا میتوان از بازی درمانی در کنار درمان دارویی استفاده کرد؟
در صورت تجویز دارو توسط پزشک، بازیدرمانی یا فعالیتهای بازیمحور میتوانند در کنار درمان دارویی انجام شوند.
این بازیها را هر چند وقت یکبار میتوان انجام داد؟
فعالیتهای ساده و آرامشبخش را میتوان بهصورت منظم در برنامه کودک گنجاند.
آیا سایر کودکان هم میتوانند در انجام بازی برای کاهش اضطراب شرکت کنند؟
بله، بسیاری از بازیها را میتوان بهصورت گروهی انجام داد.
هر بازی برای کاهش اضطراب کودکان چقدر باید طول بکشد؟
بهتر است فعالیت تا زمانی ادامه یابد که کودک همچنان احساس راحتی و علاقه دارد.
چه زمانی نگران استرس و اضطراب کودک باشیم؟
اگر اضطراب مداوم یا شدید باشد و در خواب، مدرسه، روابط، بازی یا فعالیتهای روزمره اختلال ایجاد کند، باید جدی گرفته شود.
آیا این بازیها برای کودکان با نیازهای خاص نیز مناسبند؟
بعضی فعالیتها بله، اما باید بر اساس تواناییهای شناختی، حسی، حرکتی و ارتباطی کودک مناسبسازی شوند.
چطور کودک را به انجام بازیهای آرامشبخش تشویق کنیم؟
بازی را از فعالیت مورد علاقه کودک شروع کنید، اجازه دهید خودش بین چند گزینه انتخاب کند و در کنار او مشارکت داشته باشید.
آیا بازی میتواند جایگزین درمان حرفهای استرس و اضطراب باشد؟
خیر. بازی میتواند ابزار کمکی مؤثری برای آرامسازی و تمرین مهارتهای مقابلهای باشد، اما در صورت وجود اختلال اضطرابی یا علائم شدید، جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی نیست.
چطور اثربخشی بازی برای کاهش اضطراب کودکان را ارزیابی کنیم؟
برای ارزیابی بازی برای کاهش اضطراب کودکان، کاهش شدت نگرانی، بهبود خواب و افزایش تعامل با دوستان، روند تغییرات را در طول یک دوره چند روزه (مثلا 12 روز در یک ماه)، مورد سنجش قرار دهید.
- اختلال یادگیری ریاضی یا دیسکلکولیا: علائم، علت و روشهای درمان
- دلبستگی ناایمن در کودکان: انواع، نشانهها و راهکارهای والدین
- ترس از شکست در کودکان: علتها و راهکارهای مقابله
- کودک درونگرا: علائم و ویژگی ها + نحوه رفتار با...
- بازی برای تقویت هوش فضایی کودکان: بهترین بازیها و فعالیتها
- بازیهایی برای آموزش همدلی به کودکان: روشهای تقویت همدلی با...
